వారాహికంద
| వారాహికంద
| |
|---|---|
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Order: | Dioscoreales |
| Family: | Dioscoreaceae |
| Genus: | 'Dioscorea' |
| Species: | 'D. bulbifera' |
| Binomial name | |
| 'Dioscorea bulbifera' L. | |
వారాహికంద లేదా అడవి పంది దుంప (శాస్త్రీయ నామం: Dioscorea bulbifera L.) డయోస్కోరేసీ (Dioscoreaceae) కుటుంబానికి చెందిన బహువార్షిక తీగ మొక్క. దీనిని ఆంగ్లంలో Air potato లేదా Aerial yam అని పిలుస్తారు.
ఈ మొక్కకు ప్రత్యేకమైన లక్షణం దాని కాండంపై ఆకుల కక్ష్యల్లో ఏర్పడే వాయుగత దుంపలు (bulbils). సాధారణంగా యామ్ జాతుల దుంపలు భూమిలో ఏర్పడుతుండగా, Dioscorea bulbiferaలో బంగాళాదుంపలను పోలిన దుంపల వంటి బల్బిల్లు తీగపై గాల్లో ఏర్పడతాయి.
పేర్లు
ఈ మొక్కకు ప్రాంతాన్ని బట్టి వివిధ పేర్లు ఉన్నాయి.
- వారాహికంద
- అడవి దుంప
- అడవి పంది దుంప
- ఎయిర్ పొటాటో (Air potato)
- ఏరియల్ యామ్ (Aerial yam)
ఆయుర్వేద మరియు భారతీయ సంప్రదాయ వైద్య సాహిత్యంలో దీనికి సంబంధించిన వివిధ స్థానిక పేర్లు కనిపిస్తాయి. అయితే ప్రాంతీయ పేర్లను శాస్త్రీయ జాతితో అనుసంధానించేటప్పుడు సరైన వృక్షశాస్త్ర గుర్తింపు అవసరం.
వృక్ష వివరణ
Dioscorea bulbifera వేగంగా పెరిగే బహువార్షిక తీగ. ఇది ఇతర మొక్కలను ఆసరాగా చేసుకుని పైకి పెరుగుతుంది.
ఆకులు
ఆకులు సాధారణంగా ముదురు ఆకుపచ్చ రంగులో, గుండె ఆకారంలో ఉంటాయి. ఆకులు పరస్పరం మారుగా లేదా జతలుగా ఏర్పడవచ్చు. ఆకుల ఆకారం మరియు పరిమాణంలో మొక్కల మధ్య కొంత వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది.
వాయుగత దుంపలు
ఈ మొక్కకు అత్యంత ప్రత్యేకమైన లక్షణం కాండంపై ఏర్పడే బల్బిల్లు (bulbils). ఇవి చిన్న బంగాళాదుంపలను పోలిన ఆకారంలో ఉండి ఆకుల కక్ష్యల్లో ఏర్పడతాయి.
ఈ బల్బిల్లు నేలపై పడిన తర్వాత అనుకూల పరిస్థితుల్లో కొత్త మొక్కలుగా అభివృద్ధి చెందగలవు. ఈ విధంగా మొక్క విత్తనాల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా శాకీయ పునరుత్పత్తి ద్వారా కూడా విస్తరిస్తుంది.
భూగర్భ దుంప
వాయుగత బల్బిల్స్తో పాటు మొక్కకు భూగర్భ దుంప కూడా ఉంటుంది. దాని ఆకారం, పరిమాణం మరియు ఆహారయోగ్యత మొక్క రకం మరియు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారవచ్చు.
వ్యాప్తి మరియు నివాసం
Dioscorea bulbifera ఉష్ణమండల మరియు ఉపఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. ఇది ఆసియా, ఆఫ్రికా మరియు ఉత్తర ఆస్ట్రేలియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు స్థానికంగా పరిగణించబడుతుంది. మానవుల ద్వారా అనేక ఇతర ఉష్ణమండల ప్రాంతాలకు కూడా పరిచయం చేయబడింది.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇది సహజ ఆవాసాల వెలుపల వేగంగా వ్యాపించే తీగగా మారి స్థానిక వృక్షజాలంపై ప్రభావం చూపే ఆక్రమణ జాతిగా పరిగణించబడుతుంది.
ఆహారంగా ఉపయోగం
Dioscorea bulbiferaలోని కొన్ని రకాలను ఆహారంగా ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా వాయుగత బల్బిల్స్ మరియు కొన్ని రకాల భూగర్భ దుంపలను ఉడికించి లేదా ఇతర పద్ధతుల్లో వండి తింటారు.
వీటిలో కార్బోహైడ్రేట్లు మరియు స్టార్చ్ ప్రధాన పోషక భాగాలుగా ఉంటాయి. అయితే అన్ని సహజ లేదా అడవి రకాలు ఒకే విధంగా తినదగినవి కావు.
కొన్ని రకాల్లో చేదు రుచి మరియు ఆహారానికి అనుకూలం కాని రసాయన సమ్మేళనాలు ఉండవచ్చు. అందువల్ల స్థానికంగా తినదగినదిగా గుర్తించబడిన రకాలను మాత్రమే, సరైన వంట లేదా సంప్రదాయ ప్రాసెసింగ్ తర్వాత ఉపయోగిస్తారు.
సంప్రదాయ వైద్యంలో ఉపయోగాలు
Dioscorea bulbiferaను భారతదేశం, ఆఫ్రికా మరియు ఇతర ప్రాంతాల్లోని సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో వివిధ ఆరోగ్య సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.
మొక్కలోని దుంపలు మరియు ఇతర భాగాలను సంప్రదాయంగా:
- అర్శమొలలు
- జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు
- కడుపు నొప్పి
- విరేచనాలు
- చర్మ సమస్యలు
- గాయాలు
- వాపులు
- కీళ్ల నొప్పులు
వంటి సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు వివిధ జానపద వైద్య మరియు ఔషధ మొక్కల అధ్యయనాలు పేర్కొంటాయి.
అయితే ఈ సంప్రదాయ ఉపయోగాలు ఆధునిక వైద్యపరంగా నిర్ధారిత చికిత్సలుగా పరిగణించరాదు.
పరిశోధనల్లో పరిశీలించిన ఔషధ గుణాలు
Dioscorea bulbiferaలో అనేక జీవక్రియాత్మక సమ్మేళనాలు గుర్తించబడ్డాయి. వీటిలో డయోస్జెనిన్ (diosgenin)తో పాటు స్టెరాయిడల్ సాపోనిన్లు, ఫ్లేవనాయిడ్లు, ఫినాలిక్ సమ్మేళనాలు మరియు ఇతర ద్వితీయ జీవక్రియ పదార్థాలు ఉన్నాయి.
ప్రయోగశాల మరియు జంతు అధ్యయనాల్లో ఈ మొక్క భాగాలపై వివిధ లక్షణాలను పరిశీలించారు. వాటిలో:
- యాంటీఆక్సిడెంట్ చర్య
- వాపు నిరోధక చర్య
- సూక్ష్మజీవులపై ప్రభావం
- రక్తంలో గ్లూకోజ్కు సంబంధించిన ప్రభావాలు
- జీర్ణవ్యవస్థకు సంబంధించిన ప్రభావాలు
వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.
అయితే ఈ ఫలితాల్లో ఎక్కువ భాగం ప్రయోగశాల లేదా జంతు నమూనాల ఆధారంగా వచ్చినవే. మానవుల్లో నిర్దిష్ట వ్యాధులకు చికిత్సగా దీని ప్రభావాన్ని నిర్ధారించడానికి మరిన్ని క్లినికల్ పరిశోధనలు అవసరం.
డయోస్జెనిన్
Dioscorea ప్రజాతికి చెందిన కొన్ని జాతుల్లో కనిపించే డయోస్జెనిన్ (diosgenin) అనే స్టెరాయిడల్ సాపోజెనిన్ ఔషధ పరిశోధనల్లో ప్రాధాన్యత పొందింది.
డయోస్జెనిన్ను కొన్ని స్టెరాయిడ్ సమ్మేళనాల తయారీలో రసాయనికంగా ఉపయోగించగల పూర్వగామిగా పరిశ్రమ మరియు ఔషధ పరిశోధనల్లో అధ్యయనం చేశారు.
అయితే మొక్కను తినడం లేదా మొక్క నుంచి తయారైన సాధారణ ఆహారాన్ని తీసుకోవడం వల్ల మానవ శరీరంలో డయోస్జెనిన్ నేరుగా హార్మోన్లుగా మారుతుందని భావించడం సరికాదు. కాబట్టి రుతుక్రమం, మెనోపాజ్ లేదా ఇతర హార్మోన్ల సమస్యలకు ఈ మొక్కను స్వయంగా చికిత్సగా ఉపయోగించడం శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించబడలేదు.
సంప్రదాయంగా పేర్కొనబడే ఉపయోగాలు
అర్శమొలలు
కొన్ని భారతీయ సంప్రదాయ వైద్య పద్ధతుల్లో Dioscorea bulbifera దుంపలను అర్శమొలల కోసం ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.
జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు
దుంపలు మరియు ఇతర మొక్క భాగాలను కడుపు నొప్పి, విరేచనాలు మరియు ఇతర జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు జానపద వైద్య నివేదికలు ఉన్నాయి.
చర్మ సమస్యలు
దుంపలను నూరి తయారు చేసిన పేస్ట్ను కొన్ని ప్రాంతాల్లో గాయాలు, పుండ్లు, చర్మ వాపులు మరియు ఇతర చర్మ సమస్యలపై బయట నుంచి ఉపయోగించినట్లు పేర్కొంటారు.
కీళ్ల నొప్పులు మరియు వాపులు
దుంపలలోని కొన్ని రసాయన సమ్మేళనాలకు సంబంధించిన వాపు నిరోధక లక్షణాలను ప్రయోగాత్మకంగా పరిశీలించారు. సంప్రదాయ వైద్యంలో కూడా దుంపలను వాపులు మరియు కీళ్ల నొప్పులకు ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.
మొక్క భాగాల ఉపయోగాలు
| మొక్క భాగం | సంప్రదాయ లేదా ఆహార ఉపయోగం |
|---|---|
| వాయుగత బల్బిల్స్ | కొన్ని రకాల్లో ఆహారంగా; సంప్రదాయ వైద్యంలో కూడా ఉపయోగం |
| భూగర్భ దుంప | కొన్ని రకాల్లో ఆహారంగా మరియు సంప్రదాయ ఔషధ వినియోగం |
| ఆకులు | కొన్ని ప్రాంతీయ సంప్రదాయ వైద్య ఉపయోగాలు |
| ఇతర భాగాలు | స్థానిక జానపద వైద్య పద్ధతుల్లో వివిధ ఉపయోగాలు |
విషపూరితత మరియు జాగ్రత్తలు
Dioscorea bulbiferaలోని అన్ని రకాలు ఆహారానికి సమానంగా అనుకూలంగా ఉండవు. కొన్ని అడవి రకాల్లో చేదు పదార్థాలు లేదా ఇతర జీవక్రియాత్మక సమ్మేళనాలు ఉండవచ్చు.
పచ్చి దుంపలు లేదా బల్బిల్స్ను గుర్తింపు లేకుండా తినడం సురక్షితం కాదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో తినదగిన రకాలను సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో ఉడికించడం, నానబెట్టడం లేదా ఇతర విధానాల్లో ప్రాసెస్ చేసిన తర్వాత మాత్రమే తింటారు.
అడవిలో సేకరించిన ఏదైనా దుంపను కేవలం స్థానిక పేరును ఆధారంగా చేసుకుని తినకూడదు. సరైన వృక్షశాస్త్ర గుర్తింపు మరియు ఆహారయోగ్యత గురించి స్థానికంగా విశ్వసనీయమైన జ్ఞానం అవసరం.
ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం దీనిని ఉపయోగించే ముందు అర్హత కలిగిన వైద్యుడు లేదా ఆయుర్వేద నిపుణుడి సలహా తీసుకోవడం మంచిది.
పర్యావరణ ప్రాధాన్యత
కొన్ని దేశాలు మరియు ప్రాంతాల్లో Dioscorea bulbiferaను పరిచయం చేయబడిన లేదా ఆక్రమణ స్వభావం కలిగిన మొక్కగా పరిగణిస్తారు. ఇది వేగంగా పెరిగి ఇతర వృక్షాలను కప్పివేయగలదు.
వాయుగత బల్బిల్స్ నేలపై పడిన తర్వాత కొత్త మొక్కలుగా అభివృద్ధి చెందగలగడం వల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీని వ్యాప్తిని నియంత్రించడం కష్టంగా ఉంటుంది.
వర్గీకరణ
Dioscorea bulbiferaను Dioscoreaceae కుటుంబంలోని Dioscorea ప్రజాతిలో వర్గీకరిస్తారు.
| వర్గీకరణ | పేరు |
|---|---|
| రాజ్యం | Plantae |
| క్రమం | Dioscoreales |
| కుటుంబం | Dioscoreaceae |
| ప్రజాతి | Dioscorea |
| జాతి | Dioscorea bulbifera |
మూలాలు
- "Dioscorea bulbifera L." Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew.
- "Dioscorea bulbifera". Global Invasive Species Database.
- The Wealth of India: Raw Materials. New Delhi: Council of Scientific and Industrial Research.
- Indian Medicinal Plants. Orient Longman.
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:Dioscorea వర్గం:Dioscoreaceae వర్గం:అడవి దుంపలు వర్గం:తీగలు వర్గం:ఔషధ మొక్కలు వర్గం:ఆయుర్వేదం వర్గం:భారతదేశ వృక్షజాలం