మంగ
| మంగ | |
|---|---|
| |
| మంగ / మదనఫలం (కాటునరేగం స్పినోసా) ఆకులు, ముళ్ళు మరియు కాయలు | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Asterids |
| Order: | Gentianales |
| Family: | Rubiaceae |
| Genus: | 'Catunaregam' |
| Species: | ''C. spinosa'' |
| Binomial name | |
| 'Catunaregam spinosa' (Thunb.) Tirveng. | |
| Synonyms | |
| Randia dumetorum | |
మంగ చెట్టు (శాస్త్రీయ నామం: Catunaregam spinosa లేదా Randia dumetorum; ఆంగ్లం: Mountain Pomegranate లేదా Emetic Nut; సంస్కృతం: మదనఫల) అనేది మంజిష్ఠ (రుబియేసి - Rubiaceae) లేదా కాఫీ కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ ముళ్ళ పొద/చిన్న వృక్షం. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘మంగ చెట్టు’, ‘మంగ కాయలు’ అని, సంస్కృతంలో ‘మదనఫల’, హిందీలో ‘మైన్ఫల్’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశమంతటా పొడి అడవులలో, గుట్టలపై, కంచెల వెంట మరియు మైదానాలలో ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. భారతీయ ఆయుర్వేద పంచకర్మ చికిత్సలలో శోధన (శరీర క్షాళన) ప్రక్రియకు దీని కాయలను అత్యంత ప్రభావవంతమైన మూలికగా పరిగణిస్తారు.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి: ఇది సుమారు 2 నుండి 5 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే పదునైన ముళ్ళు కలిగిన చిన్న చెట్టు.
- పూలు & పండ్లు: మొదట తెల్లగా ఉండి, తరువాత పసుపు రంగులోకి మారే మంచి సువాసనగల పూలు పూస్తాయి. పండ్లు గుండ్రంగా చిన్న జామకాయ ఆకారంలో ఉండి, పండిన తర్వాత పసుపు రంగులోకి మారతాయి.
ఆయుర్వేద మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు
పంచకర్మ వామన చికిత్స (Emetic)
ఆయుర్వేద శోధన చికిత్సలలో మంగ కాయల గుజ్జు మరియు పొడిని 'వమన మూలిక'గా (Emetic Therapy) ఉపయోగిస్తారు[1].
- విష నిర్మూలన: శరీరంలో పేరుకుపోయిన చెడు కఫం, పిత్తం మరియు విష పదార్థాలను వాంతుల ద్వారా బయటకు పంపి శరీరాన్ని శుద్ధి చేయడానికి ఆయుర్వేదంలో దీని కాయల పొడిని ఇస్తారు.
శ్వాసకోశ మరియు జీర్ణ వ్యవస్థ
- శ్వాసకోశ నివారణ: ఆస్తమా (ఉబ్బసం), తీవ్రమైన బ్రోన్కైటిస్ మరియు దీర్ఘకాలిక జలుబు, దగ్గు సమస్యలలో ఊపిరితిత్తులలోని శ్లేష్మాన్ని బయటకు పంపడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
- అల్సర్లు & డయేరియా: దీని బెరడు మరియు ఆకుల సారం కడుపులో అల్సర్లను తగ్గించడానికి, తీవ్ర విరేచనాలు (Diarrhea) మరియు జిగట విరేచనాల నివారణకు పనిచేస్తుంది.
తలనొప్పి మరియు నొప్పి నివారణ
మంగ చెట్టు బెరడు మరియు వేరులో నొప్పి నివారిణి (Analgesic) మరియు శోథ నిరోధక గుణాలు ఉన్నాయి. దీని వేర్ల పేస్ట్ను తలకు పట్టు వేయడం ద్వారా తలనొప్పి మరియు కంటి వాపులు శమిస్తాయి.
నాటు మరియు గ్రామీణ ఉపయోగాలు
- సహజమైన సబ్బు: మంగ పండ్ల గుజ్జులో 'సపోనిన్లు' (Saponins) సమృద్ధిగా ఉంటాయి. పండ్లను నలిపినప్పుడు నురగ రావడం వల్ల పూర్వకాలంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలో బట్టలు ఉతకడానికి దీనిని సహజ సబ్బుగా వాడేవారు.
- చేపల వేట (Piscicidal): పచ్చి మంగ కాయలను నూరి నీటిలో కలపడం ద్వారా చేపలు తాత్కాలికంగా స్పృహ తప్పి తేలేలా చేసే నాటు పద్ధతి ప్రచారంలో ఉంది.
హెచ్చరికలు మరియు జాగ్రత్తలు
> **వైద్యుల సలహా:** మంగ కాయలలో అత్యంత తీవ్రమైన వాంతి కారక రసాయనాలు ఉంటాయి. సరైన మోతాదు పాటించకపోతే అధిక వాంతులు, వికారం మరియు డీహైడ్రేషన్ సంభవించే ప్రమాదం ఉంది. > > అందువల్ల, దీనిని స్వయంగా వాడకూడదు. కేవలం అనుభవజ్ఞులైన ఆయుర్వేద వైద్యుల పర్యవేక్షణలో మాత్రమే వామన చికిత్స కోసం వాడాలి.
మూలాలు
- ↑ Ayurvedic Pharmacopoeia of India - Therapeutic profile of Madanaphala (Catunaregam spinosa)
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ వృక్షాలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:రుబియేసి వర్గం:అటవీ వృక్షాలు