నక్క పెంటి
| నక్క పెంటి | |
|---|---|
| |
| నక్క పెంటి (డిజిటాలిస్ పర్ప్యూరియా) గంట ఆకారపు ఊదా పూలు మరియు ఆకులు | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Asterids |
| Order: | Lamiales |
| Family: | Plantaginaceae |
| Genus: | 'Digitalis' |
| Species: | ''D. purpurea'' |
| Binomial name | |
| 'Digitalis purpurea' L. | |
నక్క పెంటి (శాస్త్రీయ నామం: Digitalis purpurea; ఆంగ్లం: Foxglove లేదా Purple Foxglove; సంస్కృతం: హృత్పత్రి) అనేది ప్లాంటాజినేసి (Plantaginaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక విషపూరిత ఔషధ గుల్మ వృక్షం. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘నక్క పెంటి’ లేదా ‘నక్క తోక మొక్క’ అని పిలుస్తారు. ఇది ప్రధానంగా యూరప్, ఆసియా మరియు భారతదేశంలోని చల్లని పర్వత ప్రాంతాలలో (హిమాలయాలు, నీలగిరి కొండలు) పెరుగుతుంది. పొడవాటి గడపై గంట (Bell) ఆకారంలో పూచే ప్రకాశవంతమైన ఊదా/గులాబీ పూలు మరియు మందపాటి ఆకులు దీని విలక్షణమైన గుర్తు. ఆధునిక హృద్రోగ వైద్యంలో (Cardiology), జానపద నాటు వైద్యంలో మరియు సాంస్కృతిక నమ్మకాలలో ఈ మొక్కకు అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి: ఇది సుమారు 1 నుండి 2 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే దట్టమైన ద్వివార్షిక లేదా బహువార్షిక మూలిక (Herb).
- ఆకులు & పూలు: ఆకులు వెడల్పుగా, అంచు పళ్ళు కలిగి మృదువైన ఈనెలు కలిగి ఉంటాయి. పొడవాటి పూల దండపై ముదురు గులాబీ లేదా ఊదా వర్ణంలో లోపల చుక్కలు కలిగిన గంట ఆకారపు పూలు పూస్తాయి.
ఆధునిక వైద్యంలో ప్రాముఖ్యత (డిగోక్సిన్)
ఆధునిక కార్డియాలజీ (గుండె వైద్యం) లో ఫాక్స్గ్లోవ్ మొక్కకు చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉంది[1].
- డిగోక్సిన్ (Digoxin): ఈ మొక్క ఆకుల నుండి 'డిజిటాక్సిన్' (Digitoxin) మరియు 'డిగోక్సిన్' (Digoxin) అనే ప్రసిద్ధ కార్డియాక్ గ్లైకోసైడ్ ఔషధాలను తయారు చేస్తారు.
- గుండె జబ్బుల చికిత్స: ఇది గుండె కండరాల సంకోచ శక్తిని పెంచి, క్రమరహిత గుండె స్పందనలను (Arrhythmia / Irregular heartbeat) అదుపు చేయడంలో మరియు 'హార్ట్ ఫెయిల్యూర్' (Heart failure) రోగులలో రక్తాన్ని సమర్థవంతంగా పంప్ చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
జానపద వైద్యం మరియు సాంస్కృతిక నమ్మకాలు
- చుండ్రు & చర్మ సమస్యలు: జానపద నాటు వైద్యంలో దీని గడ్డలు/వేర్ల సారాన్ని తలలోని చుండ్రును తగ్గించడానికి వాడతారు.
- మానని వ్రణాలు: దీని గడ్డను కాల్చగా వచ్చిన బూడిదను కొబ్బరినూనెలో కలిపి పేస్ట్లా చేసి రాయడం వల్ల మొండి చర్మ వ్యాధులు, పుండ్లు మరియు వ్రణాలు మానిపోతాయని జానపద నమ్మకం.
- నరదృష్టి రక్షణ: కొన్ని ప్రాంతీయ సాంప్రదాయ నమ్మకాల ప్రకారం చెడు శక్తులను, 'నరదృష్టి'ని పోగొట్టే మూలికగా దీనిని ఇంటి ఆవరణలో భావిస్తారు.
ప్రాణాంతక విషపూరిత హెచ్చరికలు
> **అత్యంత తీవ్రమైన ప్రాణాంతక హెచ్చరిక (Fatal Toxicity Warning):** నక్క పెంటి (ఫాక్స్గ్లోవ్) మొక్కలోని ఆకులు, పూలు, విత్తనాలు మరియు వేర్లతో సహా అన్ని భాగాలు **అత్యంత తీవ్రమైన విషపూరితమైనవి** (Cardiac glycoside poisoning). > > * **స్వయం వైద్యం నిషేధం:** ఈ మొక్కను ఆయుర్వేద లేదా గృహ చికిత్సల కోసం నేరుగా నోటి ద్వారా తీసుకోవడం కానీ, కషాయాలు కాచుకుని తాగడం కానీ **ప్రాణాంతకం (Fatal)** కావచ్చు. > * **విష లక్షణాలు:** దీనిని స్వల్ప మోతాదులో తీసుకున్నా వికారము, వాంతులు, కంటి చూపు మందగించడం (పసుపు వర్ణంలో కనిపించడం), హృదయ స్పందనలు విపరీతంగా పడిపోవడం మరియు గుండె ఆగిపోవడం (Cardiac arrest) సంభవిస్తాయి. అందువల్ల అర్హత కలిగిన వైద్యుల సూచనలు లేకుండా దీనిని ఏ రూపంలోనూ వాడకూడదు.
మూలాలు
- ↑ British Pharmacopoeia - Pharmacological profile of Digoxin / Digitalis purpurea
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ మూలికలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:ప్లాంటాజినేసి వర్గం:విషపూరిత మొక్కలు వర్గం:హృద్రోగ మూలికలు