ఉలిమిడి

ఉలిమిడి
Scientific classification
Kingdom:	Plantae
Order:	Brassicales
Family:	Capparaceae
Genus:	'Crateva'
Species:	'C. adansonii'

ఉలిమిడి లేదా మగలింగం (శాస్త్రీయ నామం: Crateva adansonii subsp. odora) కప్పరేసి (Capparaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఆకురాల్చే వృక్షం. భారతదేశంలో ఈ మొక్కను ఆయుర్వేద సంప్రదాయంలో వరుణ (Varuna) అనే పేరుతో పేర్కొంటారు.

ఇది మధ్యస్థ పరిమాణంలో పెరిగే వృక్షం. దీని పుష్పాలు తెలుపు లేదా లేత పసుపు రంగులో ఉండి, పొడవైన కేసరాల కారణంగా సాలీడు కాళ్లను పోలిన ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల ఈ ప్రజాతికి చెందిన చెట్లను ఆంగ్లంలో Spider tree వంటి పేర్లతో పిలుస్తారు.

పేర్లు

తెలుగులో ఈ చెట్టుకు ప్రాంతాన్ని బట్టి వివిధ పేర్లు ఉన్నాయి. వీటిలో:

• ఉలిమిడి
• మగలింగం
• వూలెమార
• వూలెమాను
• ఉస్కియమాను
• వరుణ వృక్షము

ఆయుర్వేదంలో దీనిని వరుణ (Varuna) అని పిలుస్తారు.

హిందీలో Barna, Barni వంటి పేర్లు ఉపయోగంలో ఉన్నాయి.

ఆంగ్లంలో Garlic pear tree, Spider tree వంటి పేర్లు కనిపిస్తాయి.

వృక్ష వివరణ

ఉలిమిడి సాధారణంగా మధ్యస్థ పరిమాణంలో పెరిగే ఆకురాల్చే చెట్టు. అనుకూల పరిస్థితుల్లో ఇది సుమారు 3–15 మీటర్ల వరకు పెరగవచ్చు. కాండం సాధారణంగా బూడిదరంగులో ఉండి నునుపైన లేదా కొంత మృదువైన బెరడును కలిగి ఉంటుంది.

ఆకులు

దీని ఆకులు త్రిపత్రాకార (trifoliate) నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఒకే ఆకు తొడిమపై మూడు పత్రాలు ఏర్పడతాయి. మధ్య పత్రం సాధారణంగా పక్క పత్రాల కంటే కొంత పెద్దదిగా ఉంటుంది.

పుష్పాలు

పుష్పాలు కొమ్మల చివర లేదా ఆకుల కక్ష్యల్లో గుత్తులుగా ఏర్పడతాయి. పుష్పాలు మొదట తెలుపు లేదా లేత రంగులో ఉండి, వయస్సుతో లేత పసుపు లేదా ఇతర ఛాయలకు మారవచ్చు.

పుష్పాలలోని పొడవైన కేసరాలు పుష్పం మధ్య నుంచి అన్ని వైపులా విస్తరించి ఉండటం వల్ల సాలీడు కాళ్లను పోలిన ఆకారం కనిపిస్తుంది.

పండ్లు

పుష్పాల తరువాత గుండ్రంగా లేదా అండాకారంగా ఉండే ఫలాలు ఏర్పడతాయి. పక్వానికి వచ్చిన ఫలాల్లో గుజ్జు మరియు అనేక విత్తనాలు ఉంటాయి. పండ్లను కొన్ని ప్రాంతాల్లో స్థానిక వన్యప్రాణులు ఆహారంగా ఉపయోగిస్తాయి.

వ్యాప్తి మరియు నివాసం

Crateva ప్రజాతికి చెందిన జాతులు భారతదేశంతో పాటు ఆసియా మరియు ఇతర ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి. Crateva adansoniiకు సంబంధించిన ఉపజాతులు అడవులు, నదీతీర ప్రాంతాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలు మరియు తేమతో కూడిన ప్రదేశాల్లో పెరుగుతాయి.

ఆయుర్వేదంలో ప్రాధాన్యత

ఆయుర్వేదంలో వరుణ అనే పేరుతో Cratevaకు చెందిన మొక్కలు ముఖ్యమైన ఔషధ మొక్కలుగా పేర్కొనబడ్డాయి. ముఖ్యంగా మూత్ర సంబంధిత సమస్యలు మరియు మూత్రపిండాల్లో రాళ్లకు సంబంధించిన సంప్రదాయ ఔషధ తయారీలలో వరుణను ఉపయోగించినట్లు ఆయుర్వేద గ్రంథాలు మరియు ఔషధ మొక్కలపై ప్రచురితమైన గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి.

అయితే ఆయుర్వేద గ్రంథాల్లోని ఔషధ వర్ణనలు ఆధునిక వైద్యపరమైన క్లినికల్ నిర్ధారణలకు సమానమైనవిగా పరిగణించరాదు.

సంప్రదాయ వైద్య ఉపయోగాలు

ఉలిమిడి లేదా వరుణ యొక్క బెరడు, వేరు, ఆకులు మరియు ఇతర భాగాలను భారతీయ సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో వివిధ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించినట్లు నమోదైంది.

మూత్రపిండాలు మరియు మూత్ర సంబంధిత సమస్యలు

వరుణను సంప్రదాయ ఆయుర్వేదంలో మూత్రపిండాల్లో ఏర్పడే రాళ్లు మరియు ఇతర మూత్ర సంబంధిత సమస్యల కోసం ఉపయోగిస్తారు. ముఖ్యంగా బెరడుతో తయారు చేసిన కషాయాలు మరియు ఇతర ఔషధ తయారీలను ఆయుర్వేదంలో ఉపయోగించినట్లు పేర్కొంటారు.

మూత్ర విసర్జన సమయంలో మంట లేదా నొప్పి వంటి లక్షణాలకు కూడా సంప్రదాయ వైద్యంలో దీన్ని ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

అయితే మూత్రపిండాల్లోని రాళ్లను కరిగించడం లేదా మూత్రనాళ ఇన్ఫెక్షన్‌ను నయం చేయడం వంటి వాదనలకు ఆధునిక వైద్యపరమైన ఆధారాలు పరిమితంగా ఉన్నాయి. తీవ్రమైన మూత్ర సంబంధిత లక్షణాలకు వైద్య పరీక్ష అవసరం.

వాపులు మరియు నొప్పులు

ఆకులు మరియు బెరడును సంప్రదాయ వైద్యంలో వాపులు, కీళ్ల నొప్పులు మరియు వాత సంబంధిత సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు ప్రాంతీయ వైద్య పద్ధతుల్లో నమోదైంది.

కొన్ని ప్రయోగశాల మరియు జంతు అధ్యయనాల్లో Crateva జాతులకు చెందిన మొక్కలలో వాపు నిరోధక చర్యలను పరిశీలించారు. అయితే మానవుల్లో చికిత్సా ప్రభావాన్ని నిర్ధారించడానికి మరిన్ని క్లినికల్ అధ్యయనాలు అవసరం.

జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు

వేరు, కాండం లేదా బెరడుతో తయారు చేసిన కొన్ని సంప్రదాయ తయారీలను జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు మరియు మలబద్ధకానికి ఉపయోగించినట్లు ఆయుర్వేద మరియు జానపద వైద్య వనరులు పేర్కొంటాయి.

జ్వరం

కొన్ని సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో వేరు లేదా ఇతర మొక్క భాగాలతో తయారు చేసిన కషాయాలను జ్వరానికి ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

చెవి నొప్పి

కొన్ని ప్రాంతీయ జానపద వైద్య పద్ధతుల్లో ఆకుల రసాన్ని చెవి నొప్పికి ఉపయోగించినట్లు పేర్కొంటారు. అయితే చెవిలో ఏదైనా మొక్క రసాన్ని స్వయంగా వేయడం ప్రమాదకరం కావచ్చు. ముఖ్యంగా చెవిపొర దెబ్బతిన్నప్పుడు ఇన్ఫెక్షన్ లేదా ఇతర సమస్యలు ఏర్పడే అవకాశం ఉన్నందున వైద్యుల సలహా లేకుండా ఇటువంటి పద్ధతులను అనుసరించకూడదు.

మొక్క భాగాల సంప్రదాయ ఉపయోగాలు

మొక్క భాగం	సంప్రదాయంగా పేర్కొనబడే ఉపయోగాలు
బెరడు	మూత్ర సంబంధిత సమస్యలు, మూత్రపిండాల్లో రాళ్లు మరియు ఇతర ఆయుర్వేద ఔషధ తయారీలు
వేర్లు	జ్వరం, జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు మరియు ఇతర సంప్రదాయ ఔషధ తయారీలు
ఆకులు	వాపులు, కీళ్ల నొప్పులు మరియు కొన్ని ప్రాంతీయ వైద్య పద్ధతుల్లో ఇతర ఉపయోగాలు
పువ్వులు	సంప్రదాయ వైద్యంలో వివిధ ఔషధ తయారీలలో వినియోగం
పండ్లు	కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆహారంగా మరియు స్థానిక వన్యప్రాణులకు ఆహారంగా ఉపయోగం

రసాయనిక పరిశోధనలు

Crateva ప్రజాతికి చెందిన మొక్కల్లో ఫ్లేవనాయిడ్లు, ఫినాలిక్ సమ్మేళనాలు, సల్ఫర్ కలిగిన సమ్మేళనాలు మరియు ఇతర ద్వితీయ జీవక్రియ పదార్థాలు గుర్తించబడ్డాయి.

ఈ సమ్మేళనాల్లో కొన్ని యాంటీఆక్సిడెంట్, వాపు నిరోధక మరియు ఇతర జీవక్రియాత్మక లక్షణాలను ప్రయోగశాల స్థాయిలో చూపినట్లు అధ్యయనాలు సూచించాయి.

అయితే ప్రయోగశాల లేదా జంతు అధ్యయనాల ఫలితాలను నేరుగా మానవుల్లో వైద్య చికిత్సా ఫలితాలుగా పరిగణించలేము.

ఇతర ఉపయోగాలు

అలంకరణ మొక్కగా

ఆకర్షణీయమైన పుష్పాలు మరియు విస్తారమైన కొమ్మల కారణంగా Crateva జాతులకు చెందిన చెట్లను కొన్ని ప్రాంతాల్లో తోటలు, ఉద్యానవనాలు మరియు దేవాలయాల పరిసరాల్లో అలంకరణ కోసం పెంచుతారు.

కలప

ఈ చెట్టు కలప సాపేక్షంగా మృదువుగా ఉండటంతో స్థానికంగా చిన్న చెక్క వస్తువులు, బొమ్మలు మరియు ఇతర తేలికపాటి వస్తువుల తయారీలో ఉపయోగించినట్లు పేర్కొంటారు.

సహజ రంగులు

మొక్కలోని కొన్ని భాగాలను స్థానిక సంప్రదాయాల్లో సహజ రంగుల తయారీలో ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

వన్యప్రాణులతో సంబంధం

పుష్పాల్లోని మకరందం తేనెటీగలు, సీతాకోకచిలుకలు మరియు ఇతర పరాగసంపర్క కీటకాలను ఆకర్షిస్తుంది. పండ్లు కొన్ని పక్షులు మరియు ఇతర జంతువులకు ఆహార వనరుగా ఉపయోగపడవచ్చు.

భద్రత

ఉలిమిడి లేదా వరుణను ఔషధంగా ఉపయోగించేటప్పుడు మొక్క యొక్క సరైన శాస్త్రీయ గుర్తింపు, ఉపయోగించే భాగం, తయారీ విధానం మరియు మోతాదు వంటి అంశాలు ముఖ్యమైనవి.

మూత్రపిండాల్లో రాళ్లు లేదా మూత్ర సంబంధిత సమస్యలకు స్వయంగా ఈ మొక్కను ఉపయోగించడం ద్వారా వైద్య పరీక్షలు లేదా ప్రామాణిక చికిత్సను ఆలస్యం చేయకూడదు.

గర్భిణీలు, బాలింతలు, పిల్లలు మరియు దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు మందులు తీసుకునేవారు ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం దీనిని ఉపయోగించే ముందు అర్హత కలిగిన వైద్యుడు లేదా ఆయుర్వేద నిపుణుడిని సంప్రదించడం మంచిది.

వర్గీకరణ

Crateva adansonii జాతి కప్పరేసి (Capparaceae) కుటుంబానికి చెందినది. ఈ జాతికి సంబంధించిన వర్గీకరణ మరియు ఉపజాతుల పేర్ల విషయంలో వేర్వేరు వృక్ష వర్గీకరణ వనరుల్లో కొంత వ్యత్యాసం కనిపించవచ్చు. అందువల్ల వికీపీడియా వ్యాసంలో ప్రస్తుత ఆమోదిత వర్గీకరణను విశ్వసనీయ వృక్షశాస్త్ర డేటాబేస్ ఆధారంగా నిర్ధారించడం అవసరం.

మూలాలు

• "Crateva". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew.

• The Wealth of India: Raw Materials. New Delhi: Council of Scientific and Industrial Research.

• Indian Medicinal Plants. Orient Longman.

• Database on Medicinal Plants Used in Ayurveda. Central Council for Research in Ayurvedic Sciences.

ఇవి కూడా చూడండి

• ఆయుర్వేదం
• ఔషధ మొక్క
• Capparaceae
• మూత్రపిండాల్లో రాళ్లు
• Crateva