ఉమ్మెత్త
| ఉమ్మెత్త | |
|---|---|
| |
| ఉమ్మెత్త (దతూరా స్ట్రామోనియం) పువ్వులు మరియు ముళ్ళతో కూడిన కాయ | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Asterids |
| Order: | Solanales |
| Family: | Solanaceae |
| Genus: | 'Datura' |
| Species: | ''D. stramonium'' |
| Binomial name | |
| 'Datura stramonium' L. | |
| Synonyms | |
| Datura metel | |
ఉమ్మెత్త (శాస్త్రీయ నామం: Datura stramonium మరియు Datura metel; ఆంగ్లం: Thorn Apple లేదా Jimsonweed) అనేది వంగ/ఉమ్మేత్త (సొలనేసి - Solanaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ, అత్యంత విషపూరితమైన మరియు ఔషధ గుణాలు కలిగిన బహువార్షిక పొద వృక్షం. తెలుగులో దీనిని రంగును బట్టి ‘తెల్ల ఉమ్మెత్త’, ‘నల్ల ఉమ్మెత్త’ అని పిలుస్తారు. సంస్కృతంలో దీనిని ‘ధత్తూర’ అని వ్యవహరిస్తారు. భారతదేశమంతటా మైదాన ప్రాంతాలలో, రోడ్ల పక్కన, వేస్ట్ ల్యాండ్స్ మరియు చెత్త దిబ్బల వద్ద ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. ఆయుర్వేద వైద్యంలో దీనిని శుద్ధి చేసిన తర్వాత మాత్రమే వైద్యుల పర్యవేక్షణలో అత్యంత నియంత్రిత మోతాదులో ఉపయోగిస్తారు.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి & ఆకులు: ఇది సుమారు 1 నుండి 1.5 మీటర్ల ఎత్తు వరకు గుబురుగా పెరిగే పొద. దీని ఆకులు వెడల్పుగా, ఘాటైన అసహ్యకర దుర్వాసన కలిగి ఉంటాయి.
- పువ్వులు: పొడవాటి బూర ఆకారంలో (Trumpet-shaped) తెల్లటి లేదా ముదురు ఊదా/నల్లటి రంగులలో పూస్తాయి.
- కాయలు: దీని కాయలు గుండ్రంగా, పదునైన ముళ్ళు (Thorns) కలిగి విలక్షణంగా ఉంటాయి. కాయల లోపల నల్లటి విత్తనాలు ఉంటాయి.
ఆయుర్వేద చికిత్స మరియు ఉపయోగాలు
ఆయుర్వేదంలో ధత్తూర (ఉమ్మెత్త) మూలికను శోధన (శుద్ధి) ప్రక్రియకు గురిచేసిన తర్వాత శోథ నిరోధక, వేదన నశిని (Pain reliever) మరియు ఆస్తమా నివారణిగా ఉపయోగిస్తారు[1].
కీళ్ల నొప్పులు మరియు వాపులు
ఉమ్మెత్త ఆకులను నూనె రాసి, కొద్దిగా వేడి చేసి కీళ్ల నొప్పులు, మోకాళ్ల వాపులు, సయాటికా మరియు వాతపు నొప్పులు ఉన్న చోట బాహ్య పట్టుగా (కట్టు) వేస్తే వాపులు మరియు నొప్పులు త్వరగా తగ్గుతాయి.
చర్మ వ్యాధులు మరియు కేశ సంరక్షణ
- చర్మ ఆరోగ్యం: ఉమ్మెత్త ఆకుల రసంతో కాచిన నువ్వుల నూనెను రాచడం వల్ల దీర్ఘకాలిక దురదలు, గజ్జి, తామర మరియు చర్మపు ఇన్ఫెక్షన్లు నయమవుతాయి.
- చుండ్రు నివారణ: దీని ఆకుల రసాన్ని తగిన మోతాదులో తలకు పట్టించడం ద్వారా చుండ్రు మరియు జుట్టు రాలే సమస్యలు తగ్గుతాయని సాంప్రదాయకంగా నమ్ముతారు.
శ్వాసకోశ సమస్యలు
శాస్త్రీయంగా శుద్ధి చేసిన ఉమ్మెత్త వేరు లేదా ఆకుల సారాన్ని అత్యల్ప మోతాదులో శ్వాసనాళాల ఉపశమనానికి (Bronchodilator) ఆస్తమా (దమ్ము), దీర్ఘకాలిక దగ్గు చికిత్సలో వాడతారు.
విషప్రభావం మరియు భద్రతా ప్రమాదాలు (Toxicity Warning)
> **తీవ్రమైన ప్రాణాపాయ హెచ్చరిక:** ఉమ్మెత్త మొక్కలోని అన్ని భాగాలు (ఆకులు, పువ్వులు, గింజలు, వేర్లు మరియు పాలు) తీవ్రమైన విషపూరితమైనవి. వీటిలో 'స్కోపోలమైన్' (Scopolamine), 'హ్యోసైమైన్' (Hyoscyamine) మరియు 'అట్రోపిన్' (Atropine) అనే శక్తివంతమైన ఆంటికోలినెర్జిక్ ఆల్కలాయిడ్లు (Anticholinergic alkaloids) ఉంటాయి[2]. > > **విష లక్షణాలు:** > * **శారీరక ప్రభావాలు:** నోరు పూర్తిగా ఎండిపోవడం, మింగలేకపోవడం, కంటిపాపలు తీవ్రంగా విచ్చుకుని దృష్టి మసకబారడం, మరియు గుండె స్పందనల వేగం (Tachycardia) అసాధారణంగా పెరగడం సంభవిస్తాయి. > * **మానసిక ప్రభావాలు:** ఇది మెదడు కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావం చూపి మతిభ్రమించడం (Delirium), తీవ్రమైన గందరగోళం, భయాందోళనలు మరియు భ్రాంతులు (Hallucinations) కలిగిస్తుంది. > * **మరణ ప్రమాదం:** ఉమ్మెత్త విత్తనాలు లేదా భాగాలను స్వయంగా సేవించడం వల్ల కోమాలోకి వెళ్లడం, శ్వాస వ్యవస్థ విఫలమై మరణం సంభవించడం జరుగుతుంది. > > **గమనిక:** జానపద నాటు వైద్యంలో దంతాల నొప్పి నివారణకు ఉమ్మెత్త గింజలను నమలడం లేదా నేరుగా తీసుకోవడం వంటి పద్ధతులు తీవ్ర విషప్రభావానికి దారితీస్తాయి. అర్హత కలిగిన ఆయుర్వేద వైద్యుల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఉమ్మెత్తను ఏ రూపంలోనూ అంతర్గతంగా సేవించరాదు.
మూలాలు
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ మొక్కలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:విషపూరిత మొక్కలు వర్గం:సొలనేసి