అడవిదుంప

అడవిదుంప
శాస్త్రీయ వర్గీకరణ
రాజ్యం	మొక్కలు (Plantae)
విభాగం	ఆవృతబీజాలు (Angiosperms)
తరగతి	ఏకదళబీజాలు (Monocots)
క్రమం	Dioscoreales
కుటుంబం	Dioscoreaceae
ప్రజాతి	Tacca
జాతి	Tacca leontopetaloides
ద్వినామ నామం	Tacca leontopetaloides
ద్వినామ నామకర్త	(L.) Kuntze

అడవిదుంప (Tacca leontopetaloides) అనేది Dioscoreaceae కుటుంబానికి చెందిన బహువార్షిక పుష్పించే మొక్క. దీనిని పెద్ద కంద గడ్డ అని కూడా పిలుస్తారు. ఆంగ్లంలో Polynesian arrowroot అనే పేరు ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఈ మొక్క ప్రధానంగా ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో పెరుగుతుంది. దీని భూగర్భ దుంపల్లో పిండిపదార్థం అధికంగా ఉండటంతో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వాటి నుంచి పిండిని తయారు చేసి ఆహారంగా ఉపయోగిస్తారు.

పేర్లు

Tacca leontopetaloides కు ప్రాంతానుసారం వివిధ స్థానిక పేర్లు ఉన్నాయి. తెలుగులో అడవిదుంప మరియు పెద్ద కంద గడ్డ అనే పేర్లు ఉపయోగిస్తారు. ఆంగ్లంలో దీనిని Polynesian arrowroot అని పిలుస్తారు.

ఇది సాధారణంగా arrowroot అని పిలవబడే ఇతర మొక్కలతో కొంత పేరుసామ్యం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇది నిజమైన మరాంటేసీ (Marantaceae) కుటుంబానికి చెందిన arrowroot మొక్క కాదు. అడవిదుంప (శాస్త్రీయ నామం: Tacca leontopetaloides)ను పెద్ద కంద గడ్డ లేదా పాలినేషియన్ ఆరోరూట్ (Polynesian arrowroot) అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది Dioscoreaceae కుటుంబానికి చెందిన ఒక బహువార్షిక పుష్పించే మొక్క. దీని భూగర్భ దుంపల్లో పిండిపదార్థం అధికంగా ఉండటంతో కొన్ని ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో దీనిని ఆహారంగా, ముఖ్యంగా పిండి తయారీకి ఉపయోగిస్తారు.

పేర్లు

ఈ మొక్కకు ప్రాంతాన్ని బట్టి వివిధ పేర్లు ఉన్నాయి. తెలుగులో అడవిదుంప మరియు పెద్ద కంద గడ్డ అనే పేర్లు ఉపయోగిస్తారు. ఆంగ్లంలో దీనిని Polynesian arrowroot అని పిలుస్తారు.

వృక్ష లక్షణాలు

అడవిదుంపకు సాధారణంగా భూమిపై స్పష్టమైన కాండం కనిపించదు. భూగర్భంలో ఉండే దుంప నుంచి పొడవైన కాడలతో కూడిన పెద్ద ఆకులు వెలువడతాయి.

దీని పుష్పగుచ్ఛాలు ప్రత్యేకమైన ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటాయి. పుష్పాలకు చుట్టూ ఉండే ఆకుపచ్చ లేదా ముదురు రంగు బ్రాక్టులు పొడవైన తీగలు లేదా మీసాల వంటి ఆకృతిని కలిగి ఉండటం ఈ మొక్కకు ప్రత్యేక లక్షణం.

భూగర్భ దుంపలు సాధారణంగా గోధుమ రంగు వెలుపలి పొరను, తెల్లటి అంతర్భాగాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి ఆకారం మరియు పరిమాణంలో కొన్ని ఇతర కందజాతి దుంపలను పోలి ఉంటాయి.

వ్యాప్తి మరియు నివాసం

Tacca leontopetaloides ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో విస్తరించిన మొక్క. ఇది దక్షిణ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియా, ఆఫ్రికాలోని ఉష్ణమండల ప్రాంతాలు, ఉత్తర ఆస్ట్రేలియా మరియు పసిఫిక్ దీవులలో కనిపిస్తుంది.

భారతదేశంలోని కొన్ని ఉష్ణమండల అటవీ ప్రాంతాల్లో కూడా ఈ మొక్క కనిపించినట్లు నమోదులు ఉన్నాయి. నల్లమల అడవుల్లో కూడా ఈ మొక్క అక్కడక్కడ కనిపిస్తుందని స్థానికంగా పేర్కొంటారు. అయితే, స్థానిక వ్యాప్తికి సంబంధించిన వివరాలను ప్రామాణిక వృక్షశాస్త్ర మూలాలతో నిర్ధారించడం అవసరం.

ఉపయోగాలు

ఆహార ఉపయోగాలు

ఈ మొక్క దుంపల్లో పిండిపదార్థం (starch) గణనీయమైన పరిమాణంలో ఉంటుంది. పసిఫిక్ దీవులలో దీనిని సంప్రదాయంగా పిండి తయారీకి మరియు ఆహారంగా ఉపయోగించారు.

దుంపలను నేరుగా ఆహారంగా ఉపయోగించరు. ముడి దుంపల్లో చేదు రుచిని కలిగించే పదార్థాలు ఉండటం వల్ల వాటిని ముందుగా ప్రాసెస్ చేస్తారు. సాధారణంగా దుంపలను తురిమి లేదా మెత్తగా చేసి నీటిలో నానబెట్టి, పలుమార్లు కడుగుతారు. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా చేదు పదార్థాలు మరియు ఇతర అవాంఛిత పదార్థాలను తొలగించిన తరువాత లభించే పిండిని ఎండబెట్టి ఉపయోగిస్తారు.

తయారైన పిండిని వివిధ సంప్రదాయ ఆహార పదార్థాలు, రొట్టెలు, సూప్‌లు మరియు పుడ్డింగ్‌ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. హవాయిలో తయారు చేసే హౌపియా వంటి సంప్రదాయ ఆహారాల్లో కూడా పాలినేషియన్ ఆరోరూట్ పిండిని ఉపయోగించినట్లు వర్ణనలు ఉన్నాయి.

ఔషధ మరియు సంప్రదాయ ఉపయోగాలు

అడవిదుంపకు కొన్ని ప్రాంతాల సంప్రదాయ వైద్య పద్ధతుల్లో ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. దుంపల నుంచి తయారుచేసిన పిండిని జీర్ణకోశ సంబంధిత సమస్యలు, ముఖ్యంగా విరేచనాలు మరియు ఇతర కడుపు సమస్యల కోసం సంప్రదాయంగా ఉపయోగించినట్లు వృక్షజాతి-ఔషధశాస్త్ర (ethnobotanical) వర్ణనల్లో పేర్కొంటారు.

కొన్ని సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో దుంప లేదా దాని ఉత్పత్తులను గాయాలు, చర్మపు సమస్యలు, వాపులు మరియు కీటకాలు కుట్టిన ప్రాంతాల్లో ఉపయోగించినట్లు కూడా నివేదికలు ఉన్నాయి.

అయితే, ఈ ఉపయోగాలు ప్రధానంగా సంప్రదాయ వైద్య పరిజ్ఞానం లేదా వృక్షజాతి-ఔషధశాస్త్ర నివేదికలపై ఆధారపడినవి. వీటిని ఆధునిక వైద్య చికిత్సలకు ప్రత్యామ్నాయంగా పరిగణించడానికి తగినంత వైద్యపరమైన ఆధారాలు ఉన్నాయని భావించరాదు.

ఇతర ఉపయోగాలు

దుంపల నుంచి పొందే పిండిని సంప్రదాయంగా వస్త్రాలకు గంజి పెట్టడానికి ఉపయోగించారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో మొక్క యొక్క ఆకుకాడల నుంచి లభించే నారను టోపీలు, చాపలు మరియు ఇతర హస్తకళా వస్తువుల తయారీలో ఉపయోగించినట్లు నమోదులు ఉన్నాయి.

ఆహార భద్రత

అడవిదుంప దుంపలను పచ్చిగా నేరుగా తినకూడదు. సంప్రదాయ ఆహార తయారీలో దుంపలను తురిమి, నీటిలో నానబెట్టి, పలుమార్లు కడగడం వంటి ప్రాసెసింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా చేదు మరియు అవాంఛిత పదార్థాలను తొలగించిన తరువాత మాత్రమే దుంప నుంచి పొందిన పిండిని ఆహారంగా ఉపయోగిస్తారు.

అందువల్ల, అడవిదుంపను ఆహారంగా ఉపయోగించాలంటే స్థానికంగా ఆమోదించబడిన సంప్రదాయ ప్రాసెసింగ్ పద్ధతులను పాటించడం అవసరం.

ఇవి కూడా చూడండి

• కంద
• చిలగడదుంప
• Dioscoreaceae
• దుంప
• పిండిపదార్థం

మూలాలు

• USDA Agricultural Research Service, Tacca leontopetaloides.
• Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew, Tacca leontopetaloides.
• PROTA, Tacca leontopetaloides.
• FAO, Tropical root and tuber crops and their traditional uses.
• World Agroforestry / useful tropical plants databases.