పారిజాతం చెట్టు

పారిజాతం
పారిజాతం పుష్పాలు
Scientific classification
Kingdom:	Plantae
Order:	Lamiales
Family:	Oleaceae
Genus:	'Nyctanthes'
Species:	'N. arbor-tristis'
Binomial name
'Nyctanthes arbor-tristis' L.

పారిజాతం (శాస్త్రీయ నామం: Nyctanthes arbor-tristis L.) ఒలియేసీ (Oleaceae) కుటుంబానికి చెందిన చిన్న వృక్షం లేదా పెద్ద పొద. దీనిని ఆంగ్లంలో Night-flowering jasmine, Night jasmine లేదా Coral jasmine అని పిలుస్తారు.

పారిజాతం భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో పెరుగుతుంది. దీని తెల్లని పుష్పాలకు మధ్యలో నారింజ లేదా కాషాయ రంగులో ఉండే పుష్పనాళం ప్రత్యేక లక్షణం. పుష్పాలు సాధారణంగా రాత్రి సమయంలో వికసించి ఉదయం నాటికి రాలిపోతాయి. ఈ లక్షణం కారణంగా దీనికి Night-flowering jasmine అనే పేరు వచ్చింది.

హిందూ సంప్రదాయంలో పారిజాతానికి ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంది. ఆయుర్వేదం మరియు ఇతర సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో మొక్కలోని వివిధ భాగాలను ఉపయోగించినట్లు నమోదైంది.

పేర్లు

తెలుగులో దీనిని సాధారణంగా పారిజాతం లేదా పారిజాతము అని పిలుస్తారు.

ఆంగ్లంలో:

• Night-flowering jasmine
• Night jasmine
• Coral jasmine
• Tree of sorrow

వంటి పేర్లు ఉపయోగంలో ఉన్నాయి.

సంస్కృతంలో దీనికి పారిజాత, శేఫాలిక (Śephālikā), రాత్రిజాతి వంటి పేర్లు ఉన్నాయి.

వృక్ష వివరణ

పారిజాతం సాధారణంగా చిన్న వృక్షంగా లేదా పెద్ద పొదగా పెరుగుతుంది. అనుకూల పరిస్థితుల్లో ఇది సుమారు 10 మీటర్ల వరకు పెరగవచ్చు.

కాండం మరియు బెరడు

కాండం సాధారణంగా గోధుమ లేదా బూడిద రంగులో ఉంటుంది. వయస్సు పెరిగేకొద్దీ బెరడు కొంత గరుకుగా మారుతుంది.

ఆకులు

ఆకులు ఎదురెదురుగా (opposite) ఏర్పడతాయి. అవి అండాకారంగా లేదా దీర్ఘచతురస్రాకారంగా ఉండి, పైభాగంలో కొంత గరుకైన ఆకృతిని కలిగి ఉంటాయి. ఆకులపై చిన్న వెంట్రుకలు కనిపించవచ్చు.

పుష్పాలు

పుష్పాలు పారిజాతం చెట్టు యొక్క ప్రత్యేక లక్షణం. ప్రతి పుష్పానికి సాధారణంగా ఐదు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తెల్లని రేకులు ఉంటాయి. పుష్పం మధ్యలో ఉండే నారింజ లేదా కాషాయ రంగు నాళం దీనికి ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇస్తుంది.

పుష్పాలు సాయంత్రం లేదా రాత్రి సమయంలో వికసించి, ఉదయం నాటికి చెట్టు నుంచి రాలిపోతాయి.

పండ్లు మరియు విత్తనాలు

పుష్పాల తరువాత చదునైన లేదా గుండ్రని ఆకారంలో ఉండే ఫలాలు ఏర్పడతాయి. ఫలాలు సాధారణంగా రెండు భాగాలుగా విడిపోయే నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ప్రతి భాగంలో విత్తనాలు ఏర్పడతాయి.

వ్యాప్తి మరియు నివాసం

Nyctanthes arbor-tristis భారత ఉపఖండానికి చెందిన మొక్క. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలతో పాటు నేపాల్, బంగ్లాదేశ్ మరియు దక్షిణాసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇది కనిపిస్తుంది.

ఇది ఉష్ణమండల మరియు ఉపఉష్ణమండల వాతావరణాల్లో పెరుగుతుంది. తోటలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలు, అడవుల అంచులు మరియు ఇతర తెరచిన ప్రదేశాల్లో దీనిని పెంచుతారు.

సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యత

పారిజాతం హిందూ సంప్రదాయంలో ప్రసిద్ధి చెందిన పుష్పించే మొక్క. భారతీయ పురాణాలు మరియు సాహిత్యంలో పారిజాత వృక్షానికి సంబంధించిన ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి.

పారిజాత పుష్పాలను కొన్ని ప్రాంతాల్లో దేవతారాధనలో ఉపయోగిస్తారు. ఉదయం చెట్టు కింద రాలిపోయిన పుష్పాలను సేకరించి పూజల్లో ఉపయోగించే సంప్రదాయం కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఉంది.

సంప్రదాయ వైద్యంలో ఉపయోగాలు

పారిజాతం మొక్కలోని ఆకులు, పుష్పాలు, విత్తనాలు, బెరడు మరియు వేర్లను ఆయుర్వేదం మరియు భారతీయ జానపద వైద్య పద్ధతుల్లో వివిధ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించినట్లు ఔషధ మొక్కలపై ప్రచురితమైన గ్రంథాలు మరియు పరిశోధనా సమీక్షలు పేర్కొంటున్నాయి.

సంప్రదాయ వైద్యంలో ఈ మొక్కను:

• జ్వరం
• కీళ్ల నొప్పులు
• వాపులు
• దగ్గు
• జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలు
• కొన్ని చర్మ సమస్యలు
• పేగు పరాన్నజీవులు

వంటి సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

అయితే సంప్రదాయ వినియోగం ఆధునిక వైద్యపరంగా నిర్ధారిత చికిత్సకు సమానం కాదు.

ఆకుల సంప్రదాయ ఉపయోగాలు

పారిజాతం ఆకులను ఆయుర్వేదం మరియు జానపద వైద్యంలో ఎక్కువగా ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

ఆకులతో తయారు చేసిన కషాయాలు లేదా ఇతర తయారీలను సంప్రదాయంగా జ్వరం, కీళ్ల నొప్పులు, వాపులు, దగ్గు మరియు కొన్ని జీర్ణ సంబంధిత సమస్యలకు ఉపయోగించినట్లు పేర్కొంటారు.

కొన్ని ప్రయోగశాల మరియు జంతు అధ్యయనాల్లో ఆకుల సారాలపై వాపు నిరోధక, జ్వర సంబంధిత మరియు సూక్ష్మజీవులపై ప్రభావాలను పరిశీలించారు.

అయితే మలేరియా లేదా డెంగ్యూ వంటి తీవ్రమైన అంటువ్యాధులకు పారిజాతం ఆకుల రసాన్ని నిర్ధారిత చికిత్సగా ఉపయోగించడానికి తగిన మానవ క్లినికల్ ఆధారాలు లేవు.

పుష్పాల ఉపయోగాలు

పారిజాత పుష్పాలను సంప్రదాయంగా పూజలు, అలంకరణ మరియు సువాసన కోసం ఉపయోగిస్తారు.

పుష్పాల కాడలో ఉండే నారింజ రంగు పదార్థాన్ని సహజ రంగుగా ఉపయోగించిన చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి. దీనిని ముఖ్యంగా వస్త్రాలకు పసుపు లేదా నారింజ రంగు ఇవ్వడానికి ఉపయోగించినట్లు నమోదైంది.

పుష్పాల నుంచి సువాసన కలిగిన పదార్థాలను తయారు చేసే ప్రయత్నాలు కూడా జరిగాయి.

విత్తనాల ఉపయోగాలు

పారిజాతం విత్తనాలను కొన్ని సంప్రదాయ వైద్య పద్ధతుల్లో ఉపయోగించినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

విత్తనాలను చర్మం మరియు జుట్టుకు సంబంధించిన కొన్ని సమస్యలకు బయట నుంచి ఉపయోగించినట్లు జానపద వైద్య పద్ధతుల్లో పేర్కొంటారు. అయితే జుట్టు రాలడం, చుండ్రు లేదా అర్శమొలలను నయం చేస్తాయని నిర్ధారించడానికి తగిన మానవ క్లినికల్ ఆధారాలు పరిమితంగా ఉన్నాయి.

బెరడు మరియు వేర్ల ఉపయోగాలు

బెరడు మరియు వేర్లను కూడా సంప్రదాయ వైద్యంలో వివిధ ఔషధ తయారీలలో ఉపయోగించినట్లు నమోదైంది.

కొన్ని ప్రయోగాత్మక అధ్యయనాల్లో పారిజాతం మొక్కలోని వివిధ భాగాల సారాలపై యాంటీఆక్సిడెంట్, వాపు నిరోధక మరియు ఇతర జీవక్రియాత్మక లక్షణాలను పరిశీలించారు.

కాలేయ రక్షణకు సంబంధించిన ప్రభావాలపై కూడా ప్రయోగశాల మరియు జంతు అధ్యయనాలు నిర్వహించబడ్డాయి. అయితే దీనిని కాలేయ వ్యాధులకు మానవుల్లో నిర్ధారిత చికిత్సగా పరిగణించడానికి మరిన్ని క్లినికల్ అధ్యయనాలు అవసరం.

పరిశోధనల్లో పరిశీలించిన ఔషధ గుణాలు

Nyctanthes arbor-tristisలో ఫ్లేవనాయిడ్లు, ఇరిడాయిడ్ గ్లైకోసైడ్లు, ఫినాలిక్ సమ్మేళనాలు మరియు ఇతర ద్వితీయ జీవక్రియ పదార్థాలు గుర్తించబడ్డాయి.

ప్రయోగశాల మరియు జంతు అధ్యయనాల్లో:

• వాపు నిరోధక చర్య
• యాంటీఆక్సిడెంట్ చర్య
• జ్వరానికి సంబంధించిన ప్రభావాలు
• సూక్ష్మజీవులపై ప్రభావం
• కాలేయ రక్షణకు సంబంధించిన ప్రభావాలు
• కొన్ని పరాన్నజీవులపై ప్రభావం

వంటి అంశాలను పరిశీలించారు.

అయితే వీటిలో గణనీయమైన భాగం ప్రయోగశాల లేదా జంతు నమూనాలపై ఆధారపడింది. మానవుల్లో నిర్దిష్ట వ్యాధులకు చికిత్సగా దీని ప్రభావాన్ని నిర్ధారించడానికి మరింత నాణ్యమైన పరిశోధన అవసరం.

మొక్క భాగాల సంప్రదాయ ఉపయోగాలు

మొక్క భాగం	సంప్రదాయంగా పేర్కొనబడే ఉపయోగాలు
ఆకులు	జ్వరం, కీళ్ల నొప్పులు, వాపులు, దగ్గు మరియు ఇతర సంప్రదాయ ఔషధ ఉపయోగాలు
పుష్పాలు	పూజలు, సువాసన, సహజ రంగులు మరియు సంప్రదాయ ఉపయోగాలు
విత్తనాలు	కొన్ని చర్మ మరియు జుట్టు సంబంధిత సంప్రదాయ ఉపయోగాలు
బెరడు	సంప్రదాయ ఔషధ తయారీలు
వేర్లు	సంప్రదాయ వైద్యంలో వివిధ తయారీలలో ఉపయోగం

సహజ రంగు

పారిజాత పుష్పంలోని నారింజ రంగు పుష్పనాళం నుంచి సహజ రంగును పొందవచ్చు. దీనిలో ఉండే రంగు పదార్థాన్ని గతంలో వస్త్రాలకు రంగు వేయడానికి ఉపయోగించినట్లు వృక్షశాస్త్ర మరియు సాంస్కృతిక వనరులు పేర్కొంటాయి.

భద్రత మరియు జాగ్రత్తలు

పారిజాతం మొక్కను ఔషధంగా ఉపయోగించే ముందు సరైన మొక్కను గుర్తించడం, ఉపయోగించే భాగం, తయారీ విధానం మరియు మోతాదు వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

పారిజాతం ఆకులు చేదుగా ఉండవచ్చు మరియు కొంతమందిలో అంతర్గతంగా తీసుకున్నప్పుడు జీర్ణ సంబంధిత అసౌకర్యం కలిగే అవకాశం ఉంది.

గర్భిణీలు, బాలింతలు, పిల్లలు మరియు దీర్ఘకాలిక వ్యాధులకు మందులు తీసుకునేవారు పారిజాతం తయారీలను వైద్యుల సలహా లేకుండా అంతర్గతంగా ఉపయోగించకపోవడం మంచిది.

మలేరియా, డెంగ్యూ, తీవ్రమైన జ్వరం లేదా కాలేయ వ్యాధి వంటి పరిస్థితుల్లో పారిజాతాన్ని ప్రామాణిక వైద్య చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించకూడదు.

వర్గీకరణ

వర్గీకరణ	పేరు
రాజ్యం	Plantae
క్రమం	Lamiales
కుటుంబం	Oleaceae
ప్రజాతి	Nyctanthes
జాతి	Nyctanthes arbor-tristis

మూలాలు

• "Nyctanthes arbor-tristis L." Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew.

• The Wealth of India: Raw Materials. New Delhi: Council of Scientific and Industrial Research.

• Indian Medicinal Plants. Orient Longman.

• Database on Medicinal Plants Used in Ayurveda. Central Council for Research in Ayurvedic Sciences.

ఇవి కూడా చూడండి

• ఆయుర్వేదం
• ఔషధ మొక్క
• Oleaceae
• Nyctanthes
• పారిజాతం