పిట్టకాలు
| పిట్టకాలు | |
|---|---|
| పిట్టకాలు | |
| పిట్టకాలు / సంజీవని (సెలాజినెల్లా బ్రయోప్టెరిస్) | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae |
| Class: | Lycopodiopsida
|
| Genus: | 'Selaginella' |
| Species: | ''S. bryopteris'' |
| Binomial name | |
| 'Selaginella bryopteris' (L.) Baker | |
పిట్టకాలు (శాస్త్రీయ నామం: Selaginella bryopteris; ఆంగ్లం: Sanjeevani లేదా Resurrection plant) అనేది సెలాజినెల్లేసి (Selaginellaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రముఖ శైవాల తరహా ఔషధ గుల్మ జాతి మొక్క. పౌరాణికంగా దీనిని ‘సంజీవని’ అని పిలుస్తారు. తెలంగాణలోని కొన్ని ప్రాంతాల ప్రజలు దీనిని ప్రాచుర్యంగా ‘పిట్టకాలు’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశంలోని హిమాలయాలు, ఆరావళి మరియు వింధ్య పర్వత ప్రాంతాలలో రాళ్లపై ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. తీవ్రమైన ఎండలకు పూర్తిగా ఎండిపోయి ముడుచుకుపోయినప్పటికీ, కొద్దిపాటి నీరు తగలగానే మళ్ళీ పచ్చగా వికసించి జీవం పోసుకునే అద్భుతమైన గుణం (Resurrection property) దీని ప్రత్యేకత.
పౌరాణిక మరియు సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత
హిందూ ఇతిహాసమైన రామాయణంలో యుద్ధ సమయంలో లక్ష్మణుడు మూర్ఛబోయినప్పుడు, అతని ప్రాణాలను రక్షించడానికి హనుమంతుడు ద్రోణగిరి పర్వతం నుండి తెచ్చిన దివ్య మూలికే సంజీవని అని నమ్ముతారు. భారతీయ సంస్కృతిలో మరియు ప్రాచీన ఆయుర్వేదంలో దీనికి అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఉంది.
వృక్ష లక్షణాలు మరియు పునరుజ్జీవన గుణం
- ఆకృతి: ఇది నేలకు దగ్గరగా రాళ్ల పొరలలో పెరిగే చిన్న మొక్క. దీని ఆకులు పక్షుల కాళ్ళ ఆకారాన్ని పోలి ఉండటం వల్ల తెలుగులో 'పిట్టకాలు' అనే పేరు వచ్చింది.
- పునరుజ్జీవన లక్షణం (Resurrection): నీటి లభ్యత లేనప్పుడు ఇది పూర్తిగా తేమను కోల్పోయి, కాగితంలా చుట్టుకుపోయి ముడుచుకుంటుంది. అయితే, దీనిపై నీరు చల్లిన లేదా నీటిలో వేసిన 12 నుండి 24 గంటల వ్యవధిలోనే ఇది మళ్ళీ ప్రకాశవంతమైన పచ్చటి ఆకులతో వికసిస్తుంది[1].
ఆయుర్వేద మరియు శాస్త్రీయ ప్రయోజనాలు
రోగనిరోధక శక్తి మరియు బలం
గిరిజన సాంప్రదాయ వైద్యంలో పిట్టకాలు మొక్కను శక్తినిచ్చే టానిక్ (Strength tonic) లాగా ఉపయోగిస్తారు. ఇది శరీర అలసటను తగ్గించి, జీవక్రియను (Metabolism) మెరుగుపరుస్తుంది మరియు రోగనిరోధక శక్తిని పెంపొందిస్తుంది.
వడదెబ్బ, కామెర్లు మరియు శ్వాసకోశ సమస్యలు
- వడదెబ్బ (Heat stroke): వేసవిలో వచ్చే వడదెబ్బ, మూత్రంలో మంట మరియు అధిక శరీర వేడిని తగ్గించడంలో దీని కషాయం చాలా బాగా పనిచేస్తుంది.
- కాలేయం & ఋతుక్రమం: కామెర్లు (Jaundice) తగ్గించడానికి మరియు స్త్రీలలో బహిష్టు/ఋతుక్రమ సంబంధిత సమస్యల నివారణకు ఆయుర్వేదంలో దీనిని వాడతారు.
న్యూరోప్రొటెక్టివ్ మరియు యాంటీ ఆక్సిడెంట్ గుణాలు
- మెదడు ఆరోగ్యం: ఈ మొక్కలో ఉన్న రసాయనాలు నరాల కణాలు నాశనం కాకుండా కాపాడతాయని, జ్ఞాపకశక్తిని మరియు మెదడు పనితీరును మెరుగుపరుస్తాయని శాస్త్రీయ పరిశోధనలు వెల్లడిస్తున్నాయి[2].
- యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ & మైక్రోబయల్: పిట్టకాలులో ఉండే 'అమెంటోఫ్లేవోన్' (Amentoflavone) వంటి బిఫ్లావనాయిడ్లు శరీరంలో వాపులను, ఒత్తిడిని తగ్గించడమే కాకుండా హానికర బ్యాక్టీరియా మరియు వైరస్లతో పోరాడుతాయి.
లభ్యత
ఇది ఎక్కువగా కొండలు, పర్వత ప్రాంతాలు మరియు తేమ లేని పొడి రాళ్ళపై గుత్తులుగా పెరుగుతుంది.
మూలాలు
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ మొక్కలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:హిమాలయ వృక్షజాలం