బూరుగు చెట్టు
| బూరుగు చెట్టు | |
|---|---|
| |
| బూరుగు చెట్టు (బోంబాక్స్ సీబా) ప్రకాశవంతమైన ఎర్రటి పూలు మరియు ముళ్ళ కాండం | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Rosids |
| Order: | Malvales |
| Family: | Malvaceae |
| Genus: | 'Bombax' |
| Species: | ''B. ceiba'' |
| Binomial name | |
| 'Bombax ceiba' L. | |
| Synonyms | |
| Salmalia malabarica | |
బూరుగు చెట్టు (శాస్త్రీయ నామం: Bombax ceiba; ఆంగ్లం: Red Silk-Cotton Tree; సంస్కృతం: శాల్మలీ వృక్షం) అనేది బెండ/మందార (మాల్వేసి - Malvaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక బహువార్షిక భారీ ఆకురాల్చే వృక్షం. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘బూరుగు చెట్టు’, ‘ముళ్ళ బూరుగు’ అని, దీని జిగురును ఆయుర్వేదంలో ‘మోచరస’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశం, ఆసియా మరియు ఆస్ట్రేలియా ఉష్ణమండల ప్రాంతాలలో అడవులలో, మైదానాలలో ఇది విస్తృతంగా పెరుగుతుంది. వసంతకాలంలో ఆకులన్నీ రాలిపోయి చెట్టు నిండా ప్రకాశవంతమైన పెద్ద ఎర్రటి పూలతో కళకళలాడటం దీని విలక్షణమైన గుర్తు. ఆయుర్వేదం, మెత్తటి దూది ఉత్పత్తి, తేలికపాటి కలప మరియు పశుగ్రాసంలో ఈ చెట్టుకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి: ఇది దాదాపు 30 నుండి 40 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే అతిపెద్ద నిటారైన వృక్షం.
- కాండం & ముళ్ళు: లేత వయస్సులో ఉన్నప్పుడు దీని కాండం మరియు ప్రధాన కొమ్మలపై శంఖు ఆకారపు పదునైన పెద్ద ముళ్ళు ఉంటాయి.
- పూలు & దూది కాయలు: వర్షాకాలం తర్వాత వసంతరుతువులో ఎర్రటి పెద్ద పూలు పూస్తాయి. పూల వికసనం ముగిసిన తర్వాత కాయలు కాస్తాయి. కాయలు పగిలినప్పుడు లోపలి నుండి అత్యంత మృదువైన, నిగనిగలాడే తెల్లటి పీచు దూది (Silk-cotton / Kapok) వెలువడుతుంది.
ఆయుర్వేద మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు
బూరుగు జిగురు (మోచరస) విశిష్టత
బూరుగు చెట్టు కాండం నుండి స్రవించే సహజమైన జిగురును ఆయుర్వేదంలో 'మోచరస' అని పిలుస్తారు[1].
- అతిసారం & రక్త విరేచనాలు: మోచరసాన్ని పటికబెల్లంతో కలిపి పాలలో తీసుకోవడం వల్ల తీవ్రమైన విరేచనాలు మరియు రక్తం పడే డిసెంట్రీ త్వరితగతిన శమిస్తాయి.
- మొలలు (పైల్స్) & స్త్రీల సమస్యలు: ఇది మలబద్ధకాన్ని నివారించి మొలలలో రక్తస్రావాన్ని అరికడుతుంది. అంతేకాకుండా స్త్రీలలో అధిక రక్తస్రావం (Menorrhagia) మరియు తెల్లబట్ట (Leucorrhoea) సమస్యలకు దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది.
- లైంగిక శ్రమ నివారణ: పురుషులలో లైంగిక బలహీనతలను నివారించి వీర్యవృద్ధికి, శారీరక బలానికి మోచరస సహాయపడుతుందని ఆయుర్వేదంలో పేర్కొనబడింది.
చర్మ సంరక్షణ, శ్వాసకోశం మరియు దంత సంరక్షణ
- మొటిమలు & చర్మ కాంతి: బూరుగు చెట్టు బెరడు లేదా జిగురును మెత్తగా నూరి పేస్ట్లా రాస్తే ముఖంపై ఉండే మొటిమలు, మచ్చలు తగ్గి చర్మం కాంతివంతంగా మారుతుంది.
- శ్వాసకోశ నివారణ: క్షయ వ్యాధి (TB) మరియు ఇన్ఫ్లుయెంజాలో వచ్చే రక్తపు వాంతులు, దగ్గును నియంత్రించడానికి దీని జిగురు ఉపయోగిస్తారు.
- దంత ఆరోగ్యం: బూరుగు లేత కొమ్మలను పళ్ళు తోముకోవడానికి వాడటం వల్ల చిగుళ్ళ వాపు, రక్తస్రావం అదుపులోకి వస్తాయి.
పరిశ్రమలు మరియు వాణిజ్య ఉపయోగాలు
- సిల్క్ కాటన్ (దూది): బూరుగు కాయల నుండి లభించే 'కాపోక్' దూది అత్యంత తేలికగా, నీటిని పీల్చుకోని స్వభావంతో ఉంటుంది. దీనిని దిండ్లు, మెత్తలు, కుషన్లు మరియు లైఫ్ జాకెట్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
- తేలికపాటి కలప: బూరుగు చెక్క తేలికగా ఉంటుంది. అందువల్ల బొమ్మలు, మ్యాచ్ బాక్సులు (అగ్గిపెట్టెలు), ప్యాకింగ్ పెట్టెలు మరియు చిన్న పడవలు (కట్amarans) తయారు చేయడానికి వాడతారు.
- నూనె & ఫుడ్ ఇండస్ట్రీ: గింజల నుండి తీసే నూనెను సబ్బుల తయారీలో మరియు వంటలలో ఉపయోగిస్తారు. మోచరసాన్ని ఫుడ్ మరియు ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమలలో థిక్కనర్గా (Thickener) వాడతారు.
హెచ్చరిక / గమనిక
> **వైద్యుల సలహా:** బూరుగు జిగురు (మోచరస) లేదా మూలికలను అంతర్గతంగా తీసుకునే ముందు అర్హత కలిగిన ఆయుర్వేద వైద్యుల సలహా మేరకు సరియైన మోతాదును నిర్ణయించుకోవడం శ్రేయస్కరం.
మూలాలు
- ↑ Ayurvedic Pharmacopoeia of India - Therapeutic profile of Shalmali / Mocharasa (Bombax ceiba)
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ వృక్షాలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:మాల్వేసి వర్గం:అటవీ వృక్షాలు