అమెరికా కలబంద

అమెరికా కలబంద
	అమెరికా కలబంద (అగ్రేవ్ అమెరికానా) రోసెట్టే ఆకులు మరియు పొడవాటి పుష్పగుచ్ఛం
Scientific classification
Kingdom:	Plantae ;
Clade:	Angiosperms
Clade:	Monocots
Order:	Asparagales
Family:	Asparagaceae
Genus:	'Agave'
Species:	''A. americana''
Binomial name
	'Agave americana'; L.

అమెరికా కలబంద (శాస్త్రీయ నామం: Agave americana; ఆంగ్లం: Century Plant లేదా American Aloe) అనేది శతావరి/అగ్రేవ్/అస్పరాగేసి (Asparagaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక రసభరిత (Succulent) ముళ్ళ వృక్షం. పేరులో 'కలబంద' ఉన్నప్పటికీ, ఇది సాధారణ కలబంద (Aloe vera) కుటుంబానికి చెందినది కాదు. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘అమెరికా కలబంద’, ‘పెద్ద కలబంద’ లేదా ‘కిత్తనార మొక్క’ అని పిలుస్తారు. ఇది మెక్సికో మరియు టెక్సాస్ ప్రాంతాలకు చెందినదైనప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరియు భారతదేశమంతటా అలంకార వృక్షంగా, పొలాల కంచె మొక్కగా మరియు నార ఉత్పత్తి కోసం విస్తృతంగా పెంచబడుతుంది. దీని ఆకుల మొదలు భాగం నుండి తెలుగు ప్రాంతాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన ‘భూచక్రగడ్డ’ ను తయారు చేయడం మరియు జీవితకాలంలో ఒక్కసారి మాత్రమే పూలు పూసి మరణించే దీని విలక్షణమైన నైజం ఈ మొక్క ప్రత్యేక గుర్తింపులు.

వృక్ష లక్షణాలు

ఆకృతి & ఆకులు: ఇది రోసెట్టే (Rosette - మొదలు నుండి చుట్టూ సమానంగా ఆకులు వ్యాపించే) ఆకారంలో సుమారు 4 మీటర్లు (13 అడుగులు) వెడల్పుగా విస్తరిస్తుంది. లేత పచ్చని ఆకులు మందంగా, 2 మీటర్ల పొడవు ఉండి, అంచులు రంపపు పళ్ళ వంటి ముళ్ళతో, కొన వద్ద పదునైన సూదిలాంటి ముల్లుతో ఉంటాయి.
జీవితకాలం & పుష్పించడం (Monocarpic): దీనిని 'శతాబ్దపు మొక్క' (Century Plant) అని పిలిచినా ఇది సాధారణంగా 10 నుండి 30 సంవత్సరాలు జీవిస్తుంది. ఈ మొక్క తన సుదీర్ఘ జీవితంలో ముగింపు దశలో **ఒక్కసారి మాత్రమే పుష్పిస్తుంది**. పుష్పించే సమయంలో మొక్క మధ్య నుండి పొడవుగా 8 మీటర్ల (26 అడుగులు) పైగా స్పైక్ వలె పుష్పదండం పెరిగి పెద్ద పసుపు రంగు పూల గుత్తులు పూస్తాయి. పూలు పూసిన తర్వాత ప్రధాన మొక్క మరణిస్తుంది. అనంతరం దాని మొదలు నుండి వచ్చిన పిలకలు (Suckers) పెరగడం ప్రారంభిస్తాయి.

భూచక్రగడ్డ (లచ్చిగడ్డ) విశేషాలు మరియు వికీపీడియా పాత్ర

తెలుగు రాష్ట్రాలలోని జాతరలు, తిరునాళ్ళు మరియు ఉత్సవాల సమయంలో చెంచులు మరియు గిరిజనులు అమ్మే ప్రసిద్ధ **‘భూచక్రగడ్డ’** సేకరణ వెనుక అమెరికా కలబంద ప్రధాన భూమిక పోషిస్తుంది:

నమ్మకాలు & సంస్కృతి: చెంచులు ఈ గడ్డను అదృష్టానికి గుర్తుగా భావించి ‘లక్ష్మిగడ్డ’ లేదా ‘లచ్చిగడ్డ’ అని పిలుస్తారు. శ్రీశైల నరసింహస్వామిని ఆరాధించే చెంచులు దీనిని 'గడ్డ ప్రసాదం'గా భావిస్తారు.
రహస్య సేకరణ: ఈ గడ్డల విక్రయం ద్వారా వేల రూపాయల ఆదాయం లభిస్తుంది. అయితే దీనిని ఏ మొక్క నుండి సేకరిస్తారనే విషయాన్ని రహస్యంగా ఉంచి, శ్రీశైలం అడవులలో లభించే అరుదైన గడ్డగా ప్రచారం చేసేవారు.
తెలుగు వికీపీడియా పాత్ర: 2013లో తెలుగు వికీపీడియా 'భూచక్రగడ్డ' చర్చ పేజీలో — *"కొందరు పెద్ద కలబంద (అమెరికా కలబంద) చెట్టు మొదలు భాగం చుట్టూ ఉన్న ఆకులను తొలగించి, రౌండ్‌గా జువ్వి (చెక్కి), దానికి ఎర్రమట్టి పూసి భూచక్రగడ్డగా అమ్ముతారు"* అనే నిజం వెల్లడించడంతో ఈ గడ్డ అసలు మూలం అమెరికా కలబంద మొక్క కాండం/మొదలు భాగమేనని వెలుగులోకి వచ్చింది.

ఆర్థిక మరియు ఇతర ఉపయోగాలు

నార (Sisal/Agave Fiber) ఉపయోగాలు

అమెరికా కలబంద ఆకుల నుండి లభించే గట్టి నారకు (Fiber) పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత ఉంది.

తాళ్ళు & మోకులు: ఈ నారతో పేనిన తాళ్ళు అత్యంత దృఢంగా ఉంటాయి. పూర్వం బావుల నుండి నీరు తోడే కపిలి మోకులకు మరియు చేంతాడులకు దీనిని వాడేవారు.
అల్లిక ఉత్పత్తులు: మంచాల నులక తయారీలో, ముతక వస్త్రాలు, మ్యాట్లు (Mats) మరియు తోలు అల్లికలలో ఈ నారను ఉపయోగిస్తారు.

పుల్కే (Pulque) మరియు అగువామియెల్ పానీయం

అగువామియెల్ (Aguamiel): ఈ మొక్క పుష్పించే సమయంలో పుష్పకాడను కట్ చేస్తే, మొక్క గుండె భాగంలో 'అగువామియెల్' (మధురమైన తేనె నీరు) అనే ద్రవం ఊరుతుంది.
పుల్కే (Pulque): ఈ తేనె నీటిని సేకరించి పులియబెట్టడం (Fermentation) ద్వారా మెక్సికో ప్రాంతంలో 'పుల్కే' అనే సాంప్రదాయ మద్య పానీయాన్ని తయారు చేస్తారు.

మూలాలు

ఇవి కూడా చూడండి

వర్గం:ఔషధ మొక్కలు వర్గం:అస్పరాగేసి వర్గం:రసభరిత మొక్కలు వర్గం:నార పంటలు వర్గం:గిరిజన సంస్కృతి