దంతె చెట్టు

దంతె చెట్టు
దంతె చెట్టు (బాలియోస్పెర్మమ్ మోంటానమ్) ఆకులు, పువ్వులు మరియు ముళ్ళ కొమ్మలు
Scientific classification
Kingdom:	Plantae
Clade:	Angiosperms
Clade:	Eudicots
Clade:	Rosids
Order:	Malpighiales
Family:	Euphorbiaceae
Genus:	'Baliospermum'
Species:	''B. montanum''
Binomial name
'Baliospermum montanum' (Willd.) Müll.Arg.
Synonyms
Baliospermum solanifolium, Jatropha montana

దంతె చెట్టు (శాస్త్రీయ నామం: Baliospermum montanum; ఆంగ్లం: Red Physic Nut లేదా Wild Castor; సంస్కృతం: దంతి లేదా ఉదుంబరపర్ణి) అనేది ఆముదం/యూఫోర్బియేసి (Euphorbiaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక పొద రకం ఔషధ మొక్క. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘దంతె చెట్టు’, ‘దంతి మొక్క’ లేదా ‘కొండ ఆముదం’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశమంతటా (ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలోని అటవీ ప్రాంతాలలో, కొండవాలుల్లో, కంచెల వెంట) ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. పొడవాటి పదునైన ముళ్ళు, వగరు రుచి కలిగిన ఆకులు, దుంప వేర్లు మరియు ఆముదం గింజలను పోలి ఉండే విత్తనాలు దీని విలక్షణమైన గుర్తు. భారతీయ ఆయుర్వేదంలో ఇది అత్యుత్తమ విరేచనకారి (Laxative) గా మరియు శోధన మూలికగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

వృక్ష లక్షణాలు

• ఆకృతి: ఇది సుమారు 1 నుండి 2 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే ముళ్ళతో కూడిన చిన్న బహువార్షిక పొద.
• ఆకులు & కాండం: కాండంపై పదునైన ముళ్ళు ఉంటాయి. ఆకులు వివిధ పరిమాణాలలో ఉండి వగరు (Astringent) రుచిని కలిగి ఉంటాయి.
• వేర్లు & విత్తనాలు: నేల లోపల ముదురు గోధుమ రంగు దుంప వేర్లు ఉంటాయి. విత్తనాలు చిన్న ఆముదం గింజల వలె ఉంటాయి.

ఆయుర్వేద మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు

నోటి మరియు శ్వాసకోశ నివారణ

• నోటి పూత & పగుళ్ళు: వగరు రుచి కలిగిన దంతె ఆకుల రసం నోటి పూత (Mouth ulcers), చిగుళ్ళ పగుళ్లు మరియు నోటి మంటను తగ్గించడంలో అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.
• దగ్గు & గొంతు బొంగురు: ఆకు రసాన్ని నమిలి మింగడం ద్వారా తీవ్రమైన దగ్గు, గొంతు బొంగురు (Hoarseness) మరియు గొంతు ఇన్ఫెక్షన్లు మానిపోతాయి.

జీర్ణ వ్యవస్థ, కాలేయం మరియు పైల్స్

ఆయుర్వేదంలో దంతి వేర్లు 'రేచన' (సులభ విరేచన) మూలికగా పేర్కొనబడ్డాయి.

• మలబద్ధకం & పైల్స్ (Piles): దంతి వేర్ల పొడి సహజ భేదిమందుగా పనిచేసి తీవ్రమైన మలబద్ధకాన్ని నివారిస్తుంది. పైల్స్ (హెమోరాయిడ్స్) వల్ల కలిగే నొప్పి, వాపులను తగ్గిస్తుంది.
• ఉదర వ్యాధులు & కాలేయం: ఆకుల కషాయం కడుపునొప్పి, కడుపు ఉబ్బరం, అజీర్తి, కామెర్లు (Jaundice) మరియు కాలేయ (Liver) రుగ్మతలను నయం చేయడంలో దివ్యౌషధంగా పనిచేస్తుంది.
• చర్మ సమస్యలు: ఆకుల పేస్టును గాయాలు, చర్మపు వాపులు, పిక్కల వాపుల పై పూస్తే త్వరిత ఉపశమనం లభిస్తుంది.

జానపద పశు వైద్యం (Veterinary Use)

గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మేకలు, గొర్రెల సంరక్షణలో దంతె ఆకులను వాడతారు:

• నోటి గుల్లల నివారణ: మేక పిల్లలకు నోటి చుట్టూ గుల్లలు (Mouth sores/blisters) వచ్చినప్పుడు — దంతె ఆకులు, పసుపు మరియు ఆముదం నూనె మూడింటినీ కలిపి మెత్తగా నూరి నోటికి పట్టు వేస్తే గుల్లలు త్వరగా మానుతాయి.

భద్రతా హెచ్చరికలు మరియు జాగ్రత్తలు

> **విరేచన గుణాల హెచ్చరిక (Purgative Warning):** దంతె చెట్టు వేర్లు మరియు విత్తనాలలో అత్యంత తీవ్రమైన విరేచనకారి (Strong laxative/purgative) గుణాలు ఉంటాయి. > > * **స్వయం వైద్యం నిషేధం:** మోతాదు మించితే తీవ్రమైన విరేచనాలు, కడుపు తిమ్మిరి మరియు డీహైడ్రేషన్ సంభవించే ప్రమాదం ఉంది. > * **వైద్యుల సలహా:** ఈ మూలికను అంతర్గత ఔషధంగా వాడే ముందు తప్పనిసరిగా అర్హత కలిగిన ఆయుర్వేద వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకోవాలి.

ఇవి కూడా చూడండి

• ఆముదము
• ఆయుర్వేద మూలికల జాబితా
• యూఫోర్బియేసి
• పశు వైద్యం