జాణ చెట్టు
| జాణ చెట్టు | |
|---|---|
| |
| జాణ చెట్టు (గ్రీవియా తిలియేఫోలియా) ఆకులు, పువ్వులు మరియు కాయలు | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Rosids |
| Order: | Malvales |
| Family: | Malvaceae |
| Genus: | 'Grewia' |
| Species: | ''G. tiliifolia'' |
| Binomial name | |
| 'Grewia tiliifolia' Vahl | |
| Synonyms | |
| Grewia tiliaefolia | |
జాణ చెట్టు (శాస్త్రీయ నామం: Grewia tiliifolia; ఆంగ్లం: Dhaman లేదా Linden-leaved Grewia; సంస్కృతం: ధన్వన లేదా ధన్వు) అనేది బండ/బెండ/మాల్వేసి (Malvaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక ఆకురాల్చే అటవీ వృక్షం. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘జాణ చెట్టు’, ‘జాణ’ లేదా ‘జాణ కాయల చెట్టు’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశమంతటా (ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలోని పొడి మరియు ఆర్ద్ర ఆకురాల్చే అడవులలో, మైదాన ప్రాంతాలలో, గ్రామీణ సరిహద్దుల వెంట) ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. హృదయాకారంలో ఉండి అంచులు రంపపు పళ్ళ వలె ఉండే ఆకులు, పసుపు రంగు పూలు మరియు తీపి, పులుపు, వగరు మిశ్రమ రుచితో కూడిన చిన్న కాయలు (జాణ కాయలు) దీని విలక్షణమైన గుర్తు. భారతీయ జానపద నాటు వైద్యం, పోషకాహారం, పశుగ్రాసం మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణలో జాణ చెట్టుకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి: ఇది సుమారు 10 నుండి 20 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే మధ్యస్థ లేదా పెద్ద ఆకురాల్చే వృక్షం.
- ఆకులు: ఆకులు రావి లేదా తునికి ఆకుల వలె విశాలంగా, హృదయాకారంలో (Linden-like) అమరి ఉంటాయి.
- కాయలు (జాణ కాయలు): కాయలు చిన్న గుండ్రటి దానాలుగా కాస్తాయి. పండిన తర్వాత నలుపు-గోధుమ వర్ణంలోకి మారతాయి. ఇవి తీపి, పులుపు మరియు వగరు మిశ్రమ రుచితో అత్యంత రుచికరంగా ఉంటాయి.
పోషక విలువలు మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు
జాణ కాయల ఆహార విశేషాలు
- సహజ శక్తి & జీర్ణక్రియ: జాణ కాయలు శరీరానికి తక్షణ శక్తిని అందిస్తాయి. వీటిలో సహజమైన పీచు పదార్థం (Fiber) మరియు పోషకాలు సమృద్ధిగా ఉండటం వల్ల జీర్ణక్రియ సులభతరమై, ఆకలి పెరుగుతుంది.
ఆయుర్వేద మరియు మూలికా ఉపయోగాలు
ఆయుర్వేదంలో ధన్వన (జాణ) బెరడు, ఆకులు మరియు వేర్లు 'కఫ-వాత హర' మూలికలుగా పరిగణించబడతాయి[1].
- కీళ్ల నొప్పులు & వాతం: జాణ చెట్టు బెరడు కషాయం లేదా వేర్ల లేపనం కీళ్ల నొప్పులు, వాతపు వాపులు మరియు కండరాల నొప్పులను శమింపజేస్తుంది.
- దగ్గు & శ్వాసకోశ సమస్యలు: ఆకుల రసాన్ని లేదా బెరడు కషాయాన్ని తీసుకోవడం వల్ల తీవ్రమైన దగ్గు, గొంతు మంట మరియు శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్లు తగ్గుతాయి.
- చర్మ నివారణ: ఆకుల పేస్టును గాయాలు, పుండ్లు మరియు చర్మపు అలర్జీలు ఉన్న చోట రాస్తే నయం అవుతాయి.
పశుగ్రాసం మరియు పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత
- పౌష్టికాహార పశుగ్రాసం: జాణ చెట్టు ఆకులు ప్రోటీన్లు, ఖనిజాలతో కూడి ఉంటాయి. మేకలు, ఆవులు, ఎద్దులు మరియు గొర్రెలు ఈ ఆకులను ఎంతో ఇష్టంగా తింటాయి. పశువుల ఆరోగ్యానికి, శారీరక దృఢత్వానికి ఇది మంచి పశుగ్రాసంగా ఉపయోగపడుతుంది.
- నేల కోత నివారణ & జీవవైవిధ్యం: ఈ చెట్టు విస్తృతమైన వేర్ల వ్యవస్థ నేల కోతను (Soil erosion) సమర్థవంతంగా అరికడుతుంది. అడవులలో పక్షులు, ఉడుతలు మరియు చిన్న జీవులకు ఇది ప్రధాన ఆవాసంగా మరియు ఆహార వనరుగా నిలుస్తుంది.
మూలాలు
- ↑ Ayurvedic Pharmacopoeia of India - Pharmacognostical profile of Dhanvana (Grewia tiliifolia)
ఇవి కూడా చూడండి
వర్గం:ఔషధ వృక్షాలు వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు వర్గం:మాల్వేసి వర్గం:అటవీ వృక్షాలు వర్గం:పండ్లు