భవన నిర్మాణ శాస్త్రం
వాస్తుశిల్పం (Architecture) అనేది కట్టడాల, ముఖ్యంగా నివాసయోగ్యమైన వాటి రూపకల్పనకు సంబంధించిన అధ్యయనం మరియు అభ్యాసం. ఇది సివిల్ ఇంజనీరింగ్ సాంకేతికతలను ఉపయోగిస్తుంది, అయితే దీనిని ఒక దృశ్య కళ (visual art) గా పరిగణిస్తారు.[3] భవనాలు లేదా ఇతర కట్టడాలను స్కెచింగ్ చేయడం, ఊహించడం,[4] ప్రణాళికా రచన (planning), డిజైన్ చేయడం మరియు నిర్మించడం వంటి ప్రక్రియలు మరియు ఫలితాలనే వాస్తుశిల్పం అంటారు.[5] భౌతిక రూపంలో ఉండే వాస్తు శిల్ప పనులను తరచుగా సాంస్కృతిక చిహ్నాలుగా మరియు కళాఖండాలుగా గుర్తిస్తారు. చారిత్రక నాగరికతలు తరచుగా నేటికీ నిలిచి ఉన్న వాటి వాస్తు శిల్ప విజయాల ద్వారానే గుర్తించబడతాయి.[6]
ప్రాగ్చారిత్రక యుగం (prehistoric era) నుండి ప్రారంభమైన వాస్తుశిల్పం, భూమి మీదున్న ఏడు ఖండాలలోని నాగరికతలు తమ సంస్కృతిని వ్యక్తీకరించడానికి ఒక మార్గంగా ఉపయోగించబడింది.[7] ఈ కారణంగానే వాస్తుశిల్పాన్ని ఒక కళారూపంగా భావిస్తారు. ప్రాచీన కాలం నుండి వాస్తుశిల్పంపై అనేక గ్రంథాలు వ్రాయబడ్డాయి. నేటికీ నిలిచి ఉన్న పురాతన వాస్తు సిద్ధాంత గ్రంథం క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దానికి చెందిన రోమన్ వాస్తుశిల్పి విట్రువియస్ వ్రాసిన డీ ఆర్కిటెక్చురా (De architectura). ఆయన ప్రకారం, ఒక మంచి భవనం ఫిర్మిటాస్ (firmitas), యుటిలిటాస్ (utilitas), వెనుస్టాస్ (venustas) (మన్నిక, ఉపయోగం మరియు అందం) కలిగి ఉండాలి. శతాబ్దాల తరువాత, లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టి ఈ ఆలోచనలను మరింత అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన భవనాల నిష్పత్తులలో ఉండే అందాన్ని ఒక నిష్పాక్షికమైన లక్షణంగా అభివర్ణించారు. 19వ శతాబ్దంలో, లూయిస్ సుల్లివన్ "ఫామ్ ఫాలోస్ ఫంక్షన్" (రూపం విధిని అనుసరిస్తుంది) అనే సూత్రాన్ని ప్రకటించారు. క్లాసికల్ "యుటిలిటీ" స్థానంలో "ఫంక్షన్" అనే పదం చేరింది. ఇందులో కేవలం ఆచరణాత్మక అంశాలే కాకుండా సౌందర్య, మానసిక మరియు సాంస్కృతిక అంశాలు కూడా భాగమయ్యాయి. 20వ శతాబ్దం చివరలో సుస్థిర వాస్తుశిల్పం (sustainable architecture) అనే భావన పరిచయం చేయబడింది.
వాస్తుశిల్పం అనేది గ్రామీణ ప్రాంతాలలో మౌఖికంగా వ్యాపించిన స్వదేశీ వాస్తుశిల్పం (vernacular architecture) గా మొదలైంది. ప్రాచీన పట్టణ వాస్తుశిల్పం ప్రధానంగా మతపరమైన నిర్మాణాలు మరియు పాలకుల రాజకీయ శక్తిని ప్రతిబింబించే భవనాలపై దృష్టి సారించింది. గ్రీకు మరియు రోమన్ వాస్తుశిల్పం పౌర విలువల వైపు దృష్టి సారించగా, భారతీయ వాస్తుశిల్పం మరియు చైనీస్ వాస్తుశిల్పం ఆసియా అంతటా ప్రభావం చూపాయి. ముఖ్యంగా బౌద్ధ వాస్తుశిల్పం వివిధ ప్రాంతీయ రూపాలను సంతరించుకుంది. మధ్యయుగంలో రోమనెస్క్ మరియు గోతిక్ శైలులు ఐరోపా అంతటా ప్రసిద్ధి చెందాయి. పునరుజ్జీవన కాలంలో (Renaissance) పేరున్న వాస్తుశిల్పులు క్లాసికల్ రూపాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. తరువాత వాస్తుశిల్పులు మరియు ఇంజనీర్ల పాత్రలు వేరుపడ్డాయి.[8]
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ఆధునిక వాస్తుశిల్పం (Modern architecture) ప్రారంభమైంది. ఇది మధ్యతరగతి మరియు కార్మిక వర్గాల అవసరాలను తీర్చడంపై దృష్టి పెట్టింది. ఆధునిక పద్ధతులు, సామాగ్రి మరియు సరళమైన రేఖాగణిత రూపాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. ఇది ఆకాశహర్మ్యాల (high-rise superstructures) నిర్మాణానికి మార్గం సుగమం చేసింది. కాలక్రమేణా ఆధునికవాదంపై విరక్తి చెందిన కొందరు వాస్తుశిల్పులు పోస్ట్ మోడర్న్ మరియు సమకాలీన వాస్తుశిల్పాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. నేడు వాస్తుశిల్పం అనేది ఓడల రూపకల్పన నుండి అంతర్గత అలంకరణ (interior decorating) వరకు అనేక శాఖలుగా విస్తరించింది.
నిర్వచనాలు[edit | edit source]
వాస్తుశిల్పం కింది వాటిని సూచిస్తుంది:
భవనాలు మరియు ఇతర భౌతిక నిర్మాణాలను వివరించడానికి ఉపయోగించే సాధారణ పదం.[9]
భవనాలు మరియు కొన్ని భవనేతర నిర్మాణాలను డిజైన్ చేసే కళ మరియు విజ్ఞానం. దీనిని కొన్నిసార్లు "ఆర్కిటెక్టోనిక్స్" అని కూడా పిలుస్తారు.
భవనాల రూపకల్పన శైలి మరియు నిర్మాణ పద్ధతి.
ఒక ఏకీకృత లేదా పొందికైన రూపం లేదా నిర్మాణం.
కళ, విజ్ఞానం, సాంకేతికత మరియు మానవత్వానికి సంబంధించిన జ్ఞానం.
వాస్తుశిల్పి చేసే రూపకల్పన ప్రక్రియ. ఇది స్థూల స్థాయి (పట్టణ రూపకల్పన, ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్) నుండి సూక్ష్మ స్థాయి (నిర్మాణ వివరాలు మరియు ఫర్నిచర్) వరకు ఉంటుంది.
భవనాలు లేదా నిర్మిత పరిసరాల రూపకల్పన మరియు నిర్మాణానికి సంబంధించి వృత్తిపరమైన సేవలను అందించే వాస్తుశిల్పి అభ్యాసం.[10]
సిద్ధాంతం[edit | edit source]
_De_Cotte_2503c_%E2%80%93_Gallica_2011_(adjusted).jpg){kind=link}
వాస్తు తత్వశాస్త్రం అనేది కళా తత్వశాస్త్రంలో ఒక శాఖ. ఇది వాస్తుశిల్పం సౌందర్య విలువ, దాని అర్థాలు మరియు సంస్కృతి అభివృద్ధికి దానికి ఉన్న సంబంధం గురించి చర్చిస్తుంది. ప్లేటో నుండి మిచెల్ ఫౌకాల్ట్, గిల్లేస్ డెలూజ్, రాబర్ట్ వెంచురి మరియు లుడ్విగ్ విట్జెన్స్టైన్ వంటి అనేకమంది తత్వవేత్తలు మరియు సిద్ధాంతకర్తలు వాస్తుశిల్పం స్వభావం గురించి, అది కేవలం భవన నిర్మాణం కంటే ఎలా భిన్నమైనదో పరిశోధించారు.
చారిత్రక గ్రంథాలు[edit | edit source]
వాస్తుశిల్పంపై లభించిన తొలి వ్రాతపూర్వక రచన క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రోమన్ వాస్తుశిల్పి విట్రువియస్ వ్రాసిన డీ ఆర్కిటెక్చురా.[11] విట్రువియస్ ప్రకారం, ఒక మంచి భవనం మూడు సూత్రాలను సంతృప్తి పరచాలి: ఫిర్మిటాస్, యుటిలిటాస్, వెనుస్టాస్.[12] వీటిని ఆధునిక తెలుగులో ఇలా చెప్పవచ్చు:
మన్నిక – భవనం దృఢంగా ఉండాలి మరియు ఎక్కువ కాలం మంచి స్థితిలో నిలవాలి
ఉపయోగం – భవనం ఏ అవసరం కోసం నిర్మించబడిందో దానికి అనుకూలంగా ఉండాలి
అందం – అది చూడటానికి ఆహ్లాదకరంగా ఉండాలి విట్రువియస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, వాస్తుశిల్పి ఈ మూడు లక్షణాలను సాధ్యమైనంత వరకు నెరవేర్చడానికి ప్రయత్నించాలి. లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టి తన గ్రంథం డీ రీ ఎడిఫికటోరియాలో విట్రువియస్ ఆలోచనలను మరింత వివరించారు. ఆయన అందం అనేది ప్రాథమికంగా నిష్పత్తికి సంబంధించిన విషయమని భావించారు. అల్బెర్టి ప్రకారం, నిష్పత్తి నియమాలు ఆదర్శవంతమైన మానవ రూపాన్ని (గోల్డెన్ మీన్) పాలించేవి. అందం అనేది కేవలం పైన అలంకరించేది కాదు, అది వస్తువు అంతర్గత భాగం అని ఆయన నమ్మారు.
16వ శతాబ్దంలో, ఇటాలియన్ వాస్తుశిల్పి సెబాస్టియానో సెర్లియో Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva వ్రాశారు. వాస్తుశిల్పం సిద్ధాంతపరమైన అంశాల కంటే ఆచరణాత్మక అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన మొదటి హ్యాండ్బుక్ ఇదే కావడం వల్ల ఐరోపా అంతటా దీనికి విశేష ఆదరణ లభించింది.[13]
19వ శతాబ్దపు ఇంగ్లీష్ కళా విమర్శకుడు జాన్ రస్కిన్, తన సెవెన్ లాంప్స్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ (1849) లో వాస్తుశిల్పం అంటే ఏమిటో చాలా పరిమితంగా వివరించారు. ఆయన ప్రకారం, భవనం మానవుని మానసిక ఆరోగ్యం, శక్తి మరియు ఆనందానికి దోహదపడేలా అలంకరించబడినప్పుడే అది వాస్తుశిల్పం అవుతుంది.[14]. కేవలం దృఢమైన మరియు ఉపయోగకరమైన భవనం సరిపోదని, దానికి ఏదో ఒక రూపంలో అలంకరణ ఉండాలని ఆయన వాదించారు.
వాస్తుశిల్పం మరియు సాధారణ నిర్మాణం (construction) మధ్య వ్యత్యాసం గురించి 20వ శతాబ్దపు వాస్తుశిల్పి లీ కార్బుజియర్ ఇలా వ్రాశారు: "మీరు రాయి, చెక్క మరియు కాంక్రీటును ఉపయోగిస్తారు, ఈ సామాగ్రితో మీరు ఇళ్లు మరియు రాజభవనాలను నిర్మిస్తారు: అది కేవలం నిర్మాణం మాత్రమే. కానీ మీ సృజనాత్మకత నా హృదయాన్ని తాకినప్పుడు, అది అందంగా ఉంది అని నేను చెప్పినప్పుడు, అదే వాస్తుశిల్పం".[15]
ఆధునిక భావనలు[edit | edit source]
19వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ వాస్తుశిల్పి లూయిస్ సుల్లివన్ "ఫామ్ ఫాలోస్ ఫంక్షన్" (రూపం విధిని అనుసరిస్తుంది) అనే సూత్రాన్ని ప్రచారం చేశారు.[16]అంటే ఒక భవనం రూపం అనేది అది చేసే పని లేదా దాని ఉపయోగంపై ఆధారపడి ఉండాలి. ఇది విట్రువియస్ చెప్పిన "యుటిలిటీ" స్థానంలో "ఫంక్షన్" అనే భావనను తీసుకువచ్చింది. "ఫంక్షన్" అనేది కేవలం ఆచరణాత్మక ఉపయోగం మాత్రమే కాదు, అది అందం, మానసిక సంతృప్తి మరియు సాంస్కృతిక అంశాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది.
నూన్జియా రోండానిని ప్రకారం, వాస్తుశిల్పం దాని సౌందర్య కోణం ద్వారా ఇతర మానవ శాస్త్రాల కంటే ఉన్నతంగా ఉంటుంది. ఇది సామాజిక అభివృద్ధిని నేరుగా ప్రోత్సహించకపోయినా, విలువల వ్యక్తీకరణ ద్వారా సామాజిక జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.[17]
నేడు వాస్తుశిల్పంలో సౌందర్యం అనేది ఒక వివాదాస్పద అంశంగా మిగిలిపోయింది. విద్యావంతులైన వాస్తుశిల్పులు మరియు సాధారణ ప్రజల మధ్య అభిరుచులలో విభేదాలు ఉన్నాయి. అధ్యయనాల ప్రకారం సాధారణ ప్రజలు ఆధునిక డిజైన్ల కంటే సాంప్రదాయ మరియు క్లాసికల్ శైలులకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.[18]
20వ శతాబ్దం చివరలో ఒక కొత్త భావన చేరింది, అదే సుస్థిరత (sustainability). దీని ఫలితంగా సుస్థిర వాస్తుశిల్పం పుట్టింది.[19]నేటి కాలంలో ఒక భవనం పర్యావరణానికి అనుకూలంగా ఉండాలి. భవనం తయారీకి వాడే సామాగ్రి, ప్రకృతిపై దాని ప్రభావం, మరియు వెలుతురు, నీరు, గాలి కోసం అది ప్రకృతిపై ఆధారపడే తీరును బట్టి దీనిని కొలుస్తారు.[20]
చరిత్ర[edit | edit source]
- REDIRECT साँचा:मुख्य
ప్రారంభంలో భవన నిర్మాణం అనేది అవసరాలు (ఆశ్రయం, భద్రత, ఆరాధన) మరియు వనరుల (లభించే సామాగ్రి, నైపుణ్యం) మధ్య జరిగే సమతుల్యత వల్ల పరిణామం చెందింది.[21]మానవ సంస్కృతులు అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, మౌఖిక సంప్రదాయాల ద్వారా జ్ఞానం ఒక తరం నుండి మరో తరానికి మారింది. నిర్మాణం ఒక 'కళ' గా మారింది, ఈ కళలో అత్యంత గౌరవప్రదమైన మరియు క్రమబద్ధమైన రూపాలనే 'వాస్తుశిల్పం' అని పిలిచారు. విజయవంతమైన నిర్మాణాలు పదేపదే అనుకరించబడ్డాయి. నేటికీ ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల ఆధారంగా నిర్మించబడే స్వదేశీ వాస్తుశిల్పం (vernacular architecture) కనిపిస్తుంది.[22]
ప్రాగ్చారిత్రక వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
ప్రారంభ మానవ స్థావరాలు ఎక్కువగా గ్రామీణంగా ఉండేవి. ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరించడం వల్ల పట్టణ ప్రాంతాలు ఏర్పడ్డాయి. టర్కీలోని చాటల్ హోయుక్ (Çatalhöyük) నేటి పాకిస్తాన్ లోని మొహెంజొదారో వంటి నగరాలు చాలా వేగంగా అభివృద్ధి చెందాయి.
నవీన శిలాయుగపు పురావస్తు ప్రదేశాలలో టర్కీలోని గోబెక్లి టేపే[23] అత్యంత ముఖ్యమైనది. అలాగే లెవాంట్ లోని జెరిఖో, పాకిస్తాన్ లోని మెహర్గఢ్ (Mehrgarh), మరియు రొమేనియా, మోల్డోవా, ఉక్రెయిన్ ప్రాంతాలలో ని సెటిల్మెంట్లు మానవ నిర్మాణ నైపుణ్యానికి నిదర్శనాలు.[24]
క్లాసికల్ యుగం[edit | edit source]
ప్రాచీన ఈజిప్ట్ మరియు మెసొపొటేమియా వంటి అనేక నాగరికతలలో, వాస్తుశిల్పం అనేది దైవిక మరియు అతీంద్రియ శక్తులతో నిరంతరం మమేకమై ఉండేది. పాలకుల రాజకీయ శక్తిని ప్రదర్శించడానికి భారీ స్మారక కట్టడాలను నిర్మించేవారు. ఈజిప్ట్ లో ప్రభుత్వ వాస్తుశిల్పుల శిక్షణ పూజారి వర్గంతో ముడిపడి ఉండేది. రహస్యాలు తండ్రి నుండి కొడుకుకు అందేవి. వారు కొలబద్దలు, స్క్వేర్ మరియు ట్రయాంగిల్ ఉపయోగించి ప్లాన్లను అమలు చేసేవారు.[25]
గ్రీకు మరియు రోమన్ నాగరికతల వాస్తుశిల్పం మతపరమైన ఆలోచనల కంటే పౌర ఆదర్శాల నుండి ఉద్భవించింది. కొత్త రకమైన భవనాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి మరియు క్లాసికల్ ఆర్డర్ల (classical orders) రూపంలో వాస్తు శైలి అభివృద్ధి చెందింది. రోమన్ వాస్తుశిల్పంపై గ్రీకు వాస్తుశిల్ప ప్రభావం చాలా ఎక్కువగా ఉండేది.
ఆసియా వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
Template:Multiple image ఆసియా వాస్తుశిల్పం ఐరోపా వాస్తుశిల్పం కంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందింది. బౌద్ధ, హిందూ మరియు సిక్కు వాస్తు శైలులు విభిన్న లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. భారతీయ మరియు చైనీస్ వాస్తుశిల్పం పొరుగు ప్రాంతాలపై గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపాయి. ఆసియాలోని మరో గొప్ప సాధన హిందూ దేవాలయ వాస్తుశిల్పం. ఇది శాస్త్రాలలోని భావనల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. ఇది బ్రహ్మాండం (macrocosm) మరియు పిండాండం (microcosm) రెండింటినీ వ్యక్తపరచడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
అనేక ఆసియా దేశాలలో, ప్రకృతి దృశ్యాన్ని (natural landscape) మెరుగుపరచడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన వాస్తు రూపాలు కనిపిస్తాయి. బౌద్ధమతం రాతి మరియు ఇటుకలతో కూడిన మతపరమైన కట్టడాల వైపు మళ్ళింది. ఇది బహుశా రాక్-కట్ ఆర్కిటెక్చర్ (రాతిని తొలిచి చేసే నిర్మాణం) గా మొదలై నేటికీ సురక్షితంగా ఉన్నాయి.
ఆఫ్రికా వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
ఆఫ్రికా వాస్తుశిల్పం ఆ ఖండంలోని వైవిధ్యమైన వాతావరణాలు మరియు సంస్కృతులను ప్రతిబింబిస్తుంది. సాంప్రదాయ ఆఫ్రికా వాస్తుశిల్పం మట్టి, రాయి మరియు కలప వంటి వివిధ రకాల సామాగ్రిని ఉపయోగిస్తుంది. ఆఫ్రికన్ డిజైన్లలో 'ఫ్రాక్టల్ స్కేలింగ్' (fractal scaling) అనేది సర్వసాధారణం. అంటే నిర్మాణంలోని చిన్న భాగాలు మొత్తం డిజైన్ ను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇది గ్రామాల లేఅవుట్లు మరియు అలంకరణ అంశాలలో కనిపిస్తుంది.[26]
పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో సుడానో-సాహెలియన్ శైలి ప్రసిద్ధి చెందింది. దట్టమైన మట్టి గోడలు, చెక్క కిరణాలు పొడి మరియు వేడి వాతావరణానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. తూర్పు ఆఫ్రికాలోని స్వాహిలి తీరంలో ఇళ్ళు పగడపు రాళ్లతో నిర్మించబడతాయి. ఇథియోపియాలోని లాలిబెలా వద్ద నేరుగా భూమిని తొలిచి నిర్మించిన రాతి చర్చీలు అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలికి నిదర్శనాలు. Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం 7వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. ఇది ప్రాచీన మధ్యప్రాచ్య మరియు బైజాంటియమ్ రూపాలను పొందుపరచుకోవడమే కాకుండా, సమాజ అవసరాలకు అనుగుణంగా కొత్త లక్షణాలను అభివృద్ధి చేసింది. దీని ఉదాహరణలు ఉత్తర ఆఫ్రికా, స్పెయిన్, భారతదేశం మరియు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం విస్తరించిన ప్రాంతాలలో కనిపిస్తాయి.
ఐరోపా మధ్యయుగ వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
ఐరోపాలో మధ్యయుగ కాలంలో, కళాకారులు తమ వృత్తులను నిర్వహించడానికి గిల్డ్స్ (guilds) గా ఏర్పడ్డారు. ముఖ్యంగా చర్చి భవనాల నిర్మాణానికి సంబంధించి రాతపూర్వక ఒప్పందాలు నేటికీ ఉన్నాయి. ఆ కాలంలో వాస్తుశిల్పి పాత్ర సాధారణంగా మాస్టర్ మేసన్ (ప్రధాన తాపీ పనివాడు) గా ఉండేది.
ప్రధానంగా అబ్బేలు మరియు కేథడ్రల్స్ నిర్మాణంపై దృష్టి సారించారు. క్రీస్తుశకం 900 నుండి వాస్తు విజ్ఞానం ఐరోపా అంతటా వ్యాపించి రోమనెస్క్ మరియు గోతిక్ శైలులకు దారితీసింది. ఖండం అంతటా ఉన్న అనేక కోటలు (fortifications) కూడా మధ్యయుగ వాస్తుశిల్ప వారసత్వంలో ముఖ్యమైన భాగం.
పునరుజ్జీవన వాస్తుశిల్పం (Renaissance architecture)[edit | edit source]
1400 నుండి ఐరోపాలో పునరుజ్జీవన కాలం ప్రారంభమైంది. ఇందులో పునరుజ్జీవన మానవతావాదం (humanism) అభివృద్ధి చెందింది. సమాజంలో వ్యక్తి పాత్రకు ప్రాధాన్యత పెరిగింది. భవనాలు నిర్దిష్ట వాస్తుశిల్పుల పేర్లతో (ఉదాహరణకు: బ్రూనెల్లెస్చి, అల్బెర్టి, మైఖేలాంజెలో, పల్లాడియో) పిలువబడటం మొదలైంది. కళాకారుడు, వాస్తుశిల్పి మరియు ఇంజనీర్ మధ్య అప్పట్లో పెద్దగా విభజన ఉండేది కాదు.
క్లాసికల్ శైలి పునరుద్ధరణతో పాటు విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు ఇంజనీరింగ్ రంగాలలో పురోగతి భవనాల నిర్మాణాన్ని మరియు నిష్పత్తులను ప్రభావితం చేసింది.
ఆధునిక కాలం పారిశ్రామిక యుగం[edit | edit source]
విజ్ఞాన శాస్త్ర రంగాలలో పెరుగుతున్న పరిజ్ఞానం మరియు కొత్త సామాగ్రి, సాంకేతికత వల్ల వాస్తుశిల్పం మరియు ఇంజనీరింగ్ విడిపోవడం ప్రారంభించాయి. వాస్తుశిల్పి సాంకేతిక అంశాల కంటే అందం మరియు మానవీయ అంశాలపై దృష్టి పెట్టారు. ధనవంతులైన క్లయింట్ల కోసం విలాసవంతమైన భవనాలను నిర్మించే "జెంటల్మెన్ ఆర్కిటెక్ట్స్" పెరిగారు.
పారిశ్రామిక విప్లవం భారీ ఉత్పత్తికి మరియు వినియోగానికి దారితీసింది. యంత్రాల ద్వారా తయారయ్యే అలంకరించబడిన వస్తువులు చౌకగా లభించడం వల్ల మధ్యతరగతి వారికి కూడా అందమైన భవనాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. స్వదేశీ వాస్తుశిల్పం మరింత అలంకారప్రాయంగా మారింది.
ఆధునికవాదం[edit | edit source]
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పాత శైలులపై విరక్తితో ఆధునిక వాస్తుశిల్పానికి పునాదులు పడ్డాయి. 1919లో జర్మనీలో స్థాపించబడిన బాహౌస్ స్కూల్, కళ, నైపుణ్యం మరియు సాంకేతికతను ఏకీకృతం చేయాలని భావించింది. [27]
ఆధునిక వాస్తుశిల్పులు చారిత్రక సూచనలను మరియు అనవసరమైన అలంకరణలను తొలగించి, భవనాలను స్వచ్ఛమైన రూపాలకు పరిమితం చేశారు. ఉక్కు కిరణాలు (steel beams) మరియు కాంక్రీటు ఉపరితలాలను బయటకి కనిపించేలా వదిలేశారు. ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్ 'ఆర్గానిక్ ఆర్కిటెక్చర్'ను అభివృద్ధి చేశారు. ఇందులో భవనం అది ఉన్న పర్యావరణంతో మమేకమై ఉండాలని ఆయన భావించారు.
మీస్ వాన్ డెర్ రోహె, ఫిలిప్ జాన్సన్ వంటి వారు సామాగ్రి లక్షణాల ఆధారంగా అందాన్ని సృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు. ఇది అంతర్జాతీయ శైలికి (International Style) దారితీసింది. న్యూయార్క్ లోని వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ యొక్క ట్విన్ టవర్స్ దీనికి ఒక గొప్ప ఉదాహరణ.
పోస్ట్ మోడర్నిజం[edit | edit source]
ఆధునికవాదం చాలా నిరాడంబరంగా, ఏకరీతిగా ఉందని భావించిన కొందరు వాస్తుశిల్పులు దానిని వ్యతిరేకించారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, పాల్ రుడాల్ఫ్ వంటి వారు 'బ్రూటలిజం' (Brutalism) ద్వారా కాంక్రీటుతో అలంకరణలు చేయడానికి ప్రయత్నించారు.
మెటాఫోరిక్ ఆర్కిటెక్చర్ (Metaphoric architecture) వంటి కొత్త ఆలోచనలు ప్రకృతిని ప్రేరణగా తీసుకున్నాయి. పోస్ట్ మోడర్నిజం అనేది ఆధునిక నిర్మాణ సాంకేతికతను పాత క్లాసికల్ శైలి అందాలతో కలిపింది. రాబర్ట్ వెంచురి పోస్ట్ మోడర్న్ వాస్తుశిల్పాన్ని "డెకరేటెడ్ షెడ్" (లోపల ఉపయోగకరంగా ఉండి, పైన అలంకరించబడిన భవనం) గా అభివర్ణించారు.[28]
నేటి వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
1980ల నుండి భవనాల నిర్మాణం మరింత సంక్లిష్టంగా మారింది. దీనివల్ల వాస్తుశిల్పం అనేది బహుళ-విభాగాల (multi-disciplinary) రంగంగా మారింది. డిజైన్ చేసే వాస్తుశిల్పి, ప్రాజెక్టును అమలు చేసే వాస్తుశిల్పి అని పాత్రలు విడిపోయాయి. ఒక పెద్ద కట్టడం అనేది ఇక ఒక వ్యక్తి ఆలోచన మాత్రమే కాదు, అది వందల మంది కృషి.
పర్యావరణ సుస్థిరత (Environmental sustainability) నేడు ప్రధాన అంశంగా మారింది. తక్కువ ఖర్చు కంటే పర్యావరణానికి మేలు చేసే డిజైన్లకే ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. నిష్క్రియ సౌర రూపకల్పన (passive solar building design), గ్రీన్ రూఫ్ డిజైన్లు, తక్కువ శక్తిని వాడే భవనాల నిర్మాణం పెరుగుతోంది. స్వదేశీ వాస్తుశిల్పంలోని పద్ధతులు నేటి ఆధునిక సాంకేతికతకు ప్రేరణగా నిలుస్తున్నాయి. అమెరికాలోని LEED రేటింగ్ సిస్టమ్ ఈ రంగంలో చాలా ప్రభావం చూపుతోంది.
రకాలు[edit | edit source]
నివాస వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
నివాస వాస్తుశిల్పం అనేది వినియోగదారుల జీవనశైలికి అనుగుణంగా ఉంటూనే, బిల్డింగ్ కోడ్స్ మరియు జోనింగ్ చట్టాలను పాటిస్తూ ఇళ్లను రూపొందించడం.
వాణిజ్య వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
వ్యాపారాలు, ప్రభుత్వం మరియు మతపరమైన సంస్థల అవసరాలను తీర్చే వాణిజ్య భవనాల రూపకల్పనను ఇది సూచిస్తుంది.[29]
పారిశ్రామిక వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
పారిశ్రామిక భవనాలు, ఫ్యాక్టరీల రూపకల్పన ఇది. ఇందులో కార్మికులు మరియు వస్తువుల సురక్షిత కదలికపై ప్రధాన దృష్టి ఉంటుంది.
ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్[edit | edit source]
బహిరంగ ప్రజా ప్రదేశాలు, ఉద్యానవనాలు మరియు స్మారక కట్టడాల పరిసరాలను అందంగా, పర్యావరణ హితంగా తీర్చిదిద్దడం ఇది. దీనిని చేసే వారిని ల్యాండ్స్కేప్ ఆర్కిటెక్ట్ అంటారు.
అంతర్గత వాస్తుశిల్పం[edit | edit source]
భవనం లోపలి స్థలాన్ని మనుషుల అవసరాలకు అనుగుణంగా డిజైన్ చేయడం ఇది. పాత భవనాలను కొత్త అవసరాల కోసం మార్చడం కూడా ఇందులో భాగం.
పట్టణ రూపకల్పన[edit | edit source]
నగరాలు, పట్టణాలు మరియు గ్రామాల భౌతిక రూపాన్ని తీర్చిదిద్దే ప్రక్రియ ఇది. ఇది కేవలం ఒక్క భవనం మీద కాకుండా మొత్తం వీధులు, పరిసరాలు మరియు నగరాల సుస్థిరతపై దృష్టి పెడుతుంది.
హరిత రూపకల్పన[edit | edit source]
హరిత భవనాలు అంటే భవనాల వల్ల పర్యావరణంపై పడే ప్రభావాన్ని తగ్గించడం. 1973 చమురు సంక్షోభం తర్వాత దీనిపై ఆసక్తి పెరిగింది. ఇది పునరుత్పాదక ఇంధన వ్యూహాలను, అంటే గ్రీన్ రూఫ్స్, నేచురల్ లైటింగ్ మరియు విండ్ వెంటిలేషన్ వంటి వాటిని ఉపయోగిస్తుంది. వెదురు, రీసైకిల్ చేసిన సామాగ్రిని వాడటం ద్వారా వనరుల వృధాను తగ్గిస్తారు. వర్షపు నీటిని సేకరించడం మరియు నీటిని మళ్ళీ వాడటం వంటివి కూడా ఇందులో ముఖ్యాంశాలు. [30]
ఇతర రకాలు[edit | edit source]
[edit | edit source]
ఓడలు, నౌకలు మరియు సముద్రపు కట్టడాల రూపకల్పన మరియు నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఇంజనీరింగ్ విభాగం ఇది. ఓడల డిజైన్, నిర్మాణం, నిర్వహణ మరియు భద్రతా నిబంధనలను ఇది పర్యవేక్షిస్తుంది. [31]
సీస్మిక్ ఆర్కిటెక్చర్ (Seismic architecture)[edit | edit source]
భూకంపాల నుండి తట్టుకునేలా భవనాలను నిర్మించే పద్ధతి ఇది. దీనిని 'భూకంప వాస్తుశిల్పం' అని కూడా అంటారు. 1985 లో రాబర్ట్ రీతర్మన్ ఈ పదాన్ని మొదటగా వాడారు. ఇది భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతాలలో భవన నిర్మాణానికి ఒక కొత్త సౌందర్య మరియు సాంకేతిక దృక్కోణాన్ని అందిస్తుంది. [32]
మూలాలు[edit | edit source]
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Shorter Oxford English Dictionary (1993), Oxford, ISBN 0198605757.
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Sebastiano Serlio – On domestic architecture. Archived 16 April 2021 at the Wayback Machine, Columbia University Libraries, accessed February 5, 2021.
- ↑ John Ruskin, The Seven Lamps of Architecture, G. Allen (1880), reprinted Dover, (1989), ISBN 0-486-26145-X
- ↑ Le Corbusier, Towards a New Architecture, Dover Publications(1985). ISBN 0-486-25023-7.
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Template:Cite conference
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Configuration at line 2213: attempt to index field '?' (a nil value).
బాహ్య లింకులు[edit | edit source]
Template:Sister project links Template:Wikivoyage
Architecture.com, రాయల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్కిటెక్ట్స్ వారిది