తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు
తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అనేది భారతదేశ జాతీయ సాహిత్య సంస్థ అయిన సాహిత్య అకాడమీ ప్రతి సంవత్సరం తెలుగు భాషలో రాసిన అత్యుత్తమ రచనలకు ఇచ్చే ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారం. కవిత్వం, నవల, కథలు, వ్యాసాలు, విమర్శ, జీవిత చరిత్ర, నాటకం వంటి అనేక సాహిత్య ప్రక్రియలలో రచనలను గుర్తిస్తారు.
నేపథ్యం
సాహిత్య అకాడమీ 1954లో స్థాపించబడింది. 1955 నుండి ప్రతి సంవత్సరం తెలుగులో అత్యుత్తమ రచనకు ఈ అవార్డు ఇస్తున్నారు. ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్ట కృషి చేసిన కవులు, నవలాకారులు, కథారచయితలు, వ్యాసకర్తలు, విమర్శకులు ఈ గౌరవాన్ని అందుకున్నారు.
అవార్డులో నగదు బహుమానం, రాగి ఫలకం మరియు ప్రశంసాపత్రం ఉంటాయి. రచనలను వాటి సాహిత్య విలువ, మౌలికత మరియు తెలుగు సాహిత్యానికి చేసిన దోహదం ఆధారంగా ఎంపిక చేస్తారు.
విజేతల జాబితా
| సంవత్సరం | పుస్తకం పేరు | ప్రక్రియ | రచయిత పేరు |
|---|---|---|---|
| 2025 | అనిమేష | కవిత్వం | నందిని సిద్ధారెడ్డి |
| 2024 | దీపిక | విమర్శ | పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ |
| 2023 | రామేశ్వరం కాకులు మరికొన్ని కథలు | కథలు | టి. పతంజలి శాస్త్రి |
| 2022 | మనోధర్మపరాగం | నవల | మధురాంతకం నరేంద్ర |
| 2021 | వల్లంకిటాళం | కవిత్వం | గోరటి వెంకన్న |
| 2020 | అగ్నిశ్వాస (2015–2017) | కవిత్వం | నిఖిలేశ్వర్ |
| 2019 | సప్తభూమి | నవల | బండి నారాయణస్వామి |
| 2018 | విమర్శిని | వ్యాసాలు | కొలకలూరి ఇనాక్ |
| 2017 | గాలి రంగు | కవిత్వం | దేవిప్రియ |
| 2016 | రజనీగంధ | కవిత్వం | పాపినేని శివశంకర్ |
| 2015 | విముక్త | కథలు | వోల్గా |
| 2014 | మన నవలలు–మన కథానికలు | సాహిత్య విమర్శ | రాచపాళెం చంద్రశేఖరరెడ్డి |
| 2013 | సాహిత్యాకాశంలో సగం | వ్యాసాలు | కాత్యాయని విద్మహే |
| 2012 | పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య కథలు – సంపుటి 1 | కథలు | పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య |
| 2011 | స్వరలయలు | వ్యాసాలు | సామల సదాశివ† |
| 2010 | కాలుతున్న పూలతోట | నవల | సయ్యద్ సలీం |
| 2009 | ద్రౌపది | నవల | యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ |
| 2008 | పురుషోత్తముడు | నవల | చిటిప్రోలు కృష్ణమూర్తి |
| 2007 | శతపత్రము | ఆత్మకథ | గాడియారం రామకృష్ణ శర్మ† |
| 2006 | అస్తివనాడం ఆవలి తీరన | కథలు | మునిపల్లె బి. రాజు |
| 2005 | తన మార్గం | కథలు | అబ్బూరి ఛాయాదేవి |
| 2004 | కాలరేఖలు | నవల | నవీన్ |
| 2003 | శ్రీ కృష్ణ చంద్రోదయము | కవిత్వం | ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య |
| 2002 | స్మృతి కినాంకం | వ్యాసాలు | చేకూరి రామారావు |
| 2001 | హంపి నుంచి హరప్పా దాకా | ఆత్మకథ | తిరుమల రామచంద్ర† |
| 2000 | కాలాన్ని నిద్ర పోనివ్వను | కవిత్వం | ఎన్. గోపి |
| 1999 | కథా శిల్పం | వ్యాసాలు | వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య |
| 1998 | బాలివాడ కంఠారావు కథలు | కథలు | బాలివాడ కంఠారావు |
| 1997 | స్వప్న లిపి | కవిత్వం | అజంతా (పి.వి. శాస్త్రి) |
| 1996 | కేతు విశ్వనాథరెడ్డి కథలు | కథలు | కేతు విశ్వనాథరెడ్డి |
| 1995 | యజ్ఞం టు తొమ్మిది | కథలు | కాళీపట్నం రామారావు |
| 1994 | కాల రేఖ | విమర్శ | గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ |
| 1993 | మధురాంతకం రాజారాం కథలు | కథలు | మధురాంతకం రాజారాం |
| 1992 | హృదయ నేత్రి | నవల | మాలతి చందూర్ |
| 1991 | ఇట్లు, మీ విధేయుడు | కథలు | భమిడిపాటి రామగోపాలం |
| 1990 | మోహన–ఓ–మోహన | కవిత్వం | కె. శివారెడ్డి |
| 1989 | మణి ప్రవాళము | వ్యాసాలు | ఎస్.వి. జోగారావు |
| 1988 | అనువాద సమస్యలు | విమర్శ | రాచమల్లు రామచంద్రరెడ్డి† |
| 1987 | గురజాడ గురుపీఠం | వ్యాసాలు | ఆరుద్ర |
| 1986 | ఆంధ్ర సాహిత్య విమర్శ ఆంగ్ల ప్రభావం | సాహిత్య విమర్శ | జి.ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం |
| 1985 | గాలివాన | కథలు | పి. పద్మరాజు† |
| 1984 | ఆగమగీతి | కవిత్వం | అలూరి బైరాగి† |
| 1983 | జీవన సమరం | రేఖాచిత్రాలు | ఆర్. భరద్వాజ |
| 1982 | స్వర్ణ కమలాలు | కథలు | ఐ. సరస్వతీ దేవి |
| 1981 | సీత జోస్యం | నాటకం | వి.ఆర్. నార్ల |
| 1979 | జనప్రియ రామాయణం | కవిత్వం | పి. నారాయణాచార్య |
| 1978 | కృష్ణశాస్త్రి సమగ్ర రచనలు (6 సంపుటాలు) | కవిత్వం మరియు నాటకాలు | డి.వి. కృష్ణశాస్త్రి |
| 1977 | కుందుర్తి కృతులు | కవిత్వం | కుందుర్తి ఆంజనేయులు |
| 1975 | గుడిసెలు కాలిపోతున్నాయి | కవిత్వం | బోయి భీమన్న |
| 1974 | తిమిరంతో సమరం | కవిత్వం | దాశరథి |
| 1973 | మంటలు మానవుడు | కవిత్వం | సి. నారాయణరెడ్డి |
| 1972 | శ్రీ శ్రీ సాహిత్యము | కవిత్వం | శ్రీ శ్రీ |
| 1971 | విజయవిలాసము: హృదయోల్లాసవ్యాఖ్య | వ్యాఖ్యానం | తాపి ధర్మారావు |
| 1970 | అమృతం కురిసిన రాత్రి | కవిత్వం | డి. బాలగంగాధర తిలక్† |
| 1969 | మహాత్మా కథ | కవిత్వం | తుమ్మల సీతారామమూర్తి |
| 1965 | మిశ్ర మంజరి | కవిత్వం | రాయప్రోలు సుబ్బారావు |
| 1964 | క్రీస్తు చరిత్ర | కవిత్వం | జి. జాషువా |
| 1963 | పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా | నవల | టి. గోపీచంద్ |
| 1962 | విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు | కవిత్వం | విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |
| 1961 | ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్రము | సాహిత్య చరిత్ర | బాలాంత్రపు రాజనికాంతరావు |
| 1960 | నాట్యశాస్త్రము | శాస్త్రీయ పరిశోధన | పొనంగి శ్రీరామ అప్పారావు |
| 1957 | శ్రీ రామకృష్ణుని జీవిత చరిత్ర | జీవిత చరిత్ర | చిరంతనానంద స్వామి |
| 1956 | భారతీయ తత్వ శాస్త్రము | అనువాదం | బులుసు వెంకటేశ్వర్లు |
| 1955 | ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రము | సాంఘిక చరిత్ర | సురవరం ప్రతాపరెడ్డి† |
† మరణానంతరం ఇచ్చిన పురస్కారం.
ప్రముఖ విజేతలు
తెలుగు సాహిత్యాన్ని మలుపు తిప్పిన కొందరు ముఖ్యమైన విజేతలు:
- శ్రీ శ్రీ (1972) – ఆధునిక తెలుగు కవిత్వానికి తండ్రిగా పేరుపొందిన మహాకవి. మహాప్రస్థానం తెలుగు సాహిత్యాన్ని మార్చివేసింది.
- సి. నారాయణరెడ్డి (1973) – శాస్త్రీయ మరియు ఆధునిక తెలుగు కవిత్వాన్ని సమర్థంగా సమ్మిళితం చేసిన కవి, పాటల రచయిత.
- విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (1962) – రామాయణ కల్పవృక్షముకు జ్ఞానపీఠ అవార్డు పొందిన మహాకవి.
- వోల్గా (2015) – తెలుగు సాహిత్యంలో స్త్రీవాద దృక్కోణాన్ని బలంగా వినిపించిన రచయిత్రి.
- దాశరథి (1974) – స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొన్న కవి; మండే జాతీయ భావాలకు ప్రసిద్ధుడు.
- మాలతి చందూర్ (1992) – మనస్తత్వ శాస్త్ర లోతులను అన్వేషించిన మహిళా నవలాకారురాలు.
- డి. బాలగంగాధర తిలక్ (1970) – అమృతం కురిసిన రాత్రి ద్వారా తెలుగు కవిత్వంలో చిరస్థాయి స్థానం పొందిన కవి.
ప్రక్రియల విభజన
ఈ అవార్డు అనేక సాహిత్య ప్రక్రియలకు ఇవ్వబడింది:
- కవిత్వం – అత్యధికంగా గుర్తింపు పొందిన ప్రక్రియ; శాస్త్రీయ కవితా సంప్రదాయానికి తెలుగు ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ.
- నవల – సామాజిక వాస్తవికత మరియు ఆధునిక ప్రయోగాలకు గుర్తింపు.
- కథలు – తెలుగు చిన్న కథ సాహిత్యానికి నిదర్శనం.
- వ్యాసాలు – విమర్శనాత్మక మరియు ఆలోచనాత్మక వచన రచనలు.
- విమర్శ / సాహిత్య విమర్శ – తెలుగు సాహిత్య సంప్రదాయాన్ని విశ్లేషించే పండిత రచనలు.
- ఆత్మకథ / జీవిత చరిత్ర – వ్యక్తిత్వ కథనాలు.
- నాటకం – తెలుగు నాట్య సంప్రదాయంలోని రంగస్థల రచనలు.
- అనువాదం – తాత్విక మరియు సాహిత్య రచనల అనువాదాలు.
- చరిత్ర / పరిశోధన – సాంఘిక, సాంస్కృతిక, సాహిత్య చరిత్ర రచనలు.
ఇవి కూడా చూడండి
మూలాలు
- "సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు – తెలుగు". సాహిత్య అకాడమీ. Retrieved 2025-01-01.
బాహ్య లింకులు
వర్గం:భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాలు వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం వర్గం:తెలుగు భాష వర్గం:1955లో స్థాపించిన పురస్కారాలు వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాలు వర్గం:భారతదేశంలో సాహిత్య పురస్కారాలు వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్కృతి వర్గం:తెలంగాణ సంస్కృతి