WikiPBR: Created page with "[[స్లోవేనియాలో అడవి.]]'''వన్య శాస్త్రము''' అడవులకు సంబంధించిన ఒక కళ, శాస్త్రము. అడవులు, వాటికి సంబంధించిన సహజ వనరులు, దీనికి సన్నిహితమైన సిల్వీకల్చర..."

2026-02-17T11:11:37Z

Created page with "thumb|right|[[స్లోవేనియాలో అడవి.]]'''వన్య శాస్త్రము''' అడవులకు సంబంధించిన ఒక కళ, శాస్త్రము. అడవులు, వాటికి సంబంధించిన సహజ వనరులు, దీనికి సన్నిహితమైన సిల్వీకల్చర..."

New page

[[దస్త్రం:A deciduous beech forest in Slovenia.jpg|thumb|right|[[స్లోవేనియా]]లో అడవి.]]'''వన్య శాస్త్రము''' అడవులకు సంబంధించిన ఒక కళ, శాస్త్రము. [[అడవులు]], వాటికి సంబంధించిన [[సహజ వనరులు]], దీనికి సన్నిహితమైన [[సిల్వీకల్చర్]], చెట్లు, అడవుల పెంపకము, పోషణకు సంబంధించిన శాస్త్రము. ఆధునిక వన్య శాస్త్రము సాధారణముగా [[కలప]] వాటి ఉత్పత్తులు; [[జంతువు]]ల సమూహాలు; ప్రకృతిలోని నీటి నాణ్యత నియంత్రణ; [[టూరిజం]]; భూమి, గిరిజనుల రక్షణ; ఉద్యోగావకాశాలు;, [[వాతావరణం]]లోని [[కార్బన్ డై ఆక్సైడ్]]ను నియంత్రణ మొదలైనవాటి అనుసంధానము. అడవులు [[జీవావరణ శాస్త్రము]]లో ఒక ముఖ్యమైన భాగము.

== వన్యకారులు ఏమి చేస్తారు? ==
వన్యకారులకు పరిశ్రమలు, ప్రభుత్వ ఏజెన్సీలలో, సంరక్షణా సంఘాలు, పట్టణ ఉద్యానవన బోర్డులు, పౌరసంఘాలు, ప్రైవేటు భూస్వాములు ఉపాధి కల్పించే అవకాశం ఉంది. చారిత్రకంగా వన్యకారులు ఎక్కువగా కలపను కోయటానికి, కొత్త చెట్ల అభివృద్ధికీ ప్రణాళికను తయారుచెయ్యటంలో తమ నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.

సాధారణంగా, వృత్తిపరమైన వన్యకారులు అటవీ యాజమాన్య పథకాలను అభివృద్ధి చేస్తారు. ఈ పథకాలు ఒక నిర్ధిష్టమైన ప్రాంతములో ఉన్న చెట్ల గణాంకాలను, ప్రాంతము యొక్క టోపోలాజికల్ స్వరూప లక్షణాలను, ఆ ప్రాంతంలో వివిధ స్పీసీస్ల వారీగా ఆయా చెట్ల యొక్క విస్తరణ, విస్తృతులను, ఇతర వృక్షసంపదను పరిగణనలోకి తీసుకొని తయారుచేస్తారు. ఈ ప్రణాళికలో రోడ్లు, కల్వర్టులు, మానవ ఆవాసాలకు సామీప్యత, జలవనరుల పరిస్థితి, మృత్తికా నివేదికలను కూడా చేర్చుతారు. చివరిగా, అటవీ యాజమాన్య ప్రణాళికలలో ఈ భూమి యొక్క ప్రొజెక్టెడ్ వినియోగాన్ని, ఆ వాడుకకు సంబంధించిన కాలక్రమణికను కూడా చేర్చుతారు.

== నేటి వన్యశాస్త్రము ==

[[File:TJ harvesteri.jpg|thumb|[[Finland|ఫిన్లాండ్]] దేశంలో కత్తిరించిన కలపను అమర్చుతున్న ఒక [[Timberjack]] చక్రాల హార్వెస్టర్ యంత్రం]]

'''అటవీ శాస్త్రం''' (Forestry) అనేది [[forest|అడవులు]], [[woodland|చెట్ల ప్రాంతాలను]] సంరక్షించే ఒక [[science|శాస్త్రం]], చక్కని [[craft|నైపుణ్యం]]. ఇందులో చెట్లను నాటడం, అవి పెరిగే విధానాన్ని పర్యవేక్షించడం, దెబ్బతిన్న అడవులను మళ్ళీ బాగు చేయడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు ఉంటాయి. మనుషులకు, [[natural environment|ప్రకృతికి]] అవసరమైన వనరులు భూమి నుండి నిరంతరం అందేలా చూడటమే అటవీ శాస్త్రం ప్రధాన ఉద్దేశం. ఈ రంగంలో పనిచేసే నిపుణులను [[forester|అటవీ అధికారులు]] లేదా ఫారెస్టర్లు అని పిలుస్తారు.

సహజంగా పెరిగే అడవులలోను, అవసరం కోసం మనుషులు పెంచే [[plantation|తోటలలోను]] ఈ అటవీ నిర్వహణ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. ఈ శాస్త్రం [[biology|జీవశాస్త్రం]], [[physics|భౌతిక శాస్త్రం]], [[social science|సామాజిక శాస్త్రం]] వంటి అనేక విభాగాల సమాచారాన్ని వాడుకుంటుంది. ఇది కేవలం చెట్ల గురించే కాకుండా [[politics|రాజకీయాలు]], వ్యాపార నిర్వహణపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అడవిని సరిగ్గా నిర్వహించడం చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే ఇది జంతువులు నివసించే ప్రదేశాలను ప్రభావితం చేయడంతో పాటు [[ecosystem|పర్యావరణ వ్యవస్థ]] బాగుండటానికి సహాయపడుతుంది.

నేటి కాలంలో అటవీ శాస్త్రం అంటే కేవలం [[timber|కలప]] కోసం చెట్లను నరకడం మాత్రమే కాదు. [[wildlife habitat|వన్యప్రాణుల నివాసాలను]] కాపాడటం, [[water quality|నీటి నాణ్యతను]] పెంచడం, ప్రజలు వినోదం కోసం గడిపేందుకు ప్రదేశాలను సిద్ధం చేయడం వంటివి కూడా ఇందులో భాగమే. అడవులు [[earth|భూమి]] మీద ఉన్న [[air|గాలి]] నుండి [[carbon dioxide|కార్బన్ డై ఆక్సైడ్]] వాయువును పీల్చుకుంటాయి. ఈ ప్రక్రియ వల్ల [[climate change|వాతావరణ మార్పులను]] అరికట్టడానికి ఎంతో మేలు జరుగుతుంది.

== అడవుల ప్రాముఖ్యత ==
[[biosphere|జీవగోళం]]లో అడవులు అత్యంత కీలకమైన భాగం. జీవం ఉన్న ప్రపంచాన్నే జీవగోళం అంటారు. మానవాళి ఏదో ఒక విధంగా అడవులపై ఆధారపడి ఉంటుంది, అందుకే అటవీ శాస్త్రాన్ని ఒక ముఖ్యమైన [[applied science|అనువర్తిత శాస్త్రం]], [[technology|సాంకేతికత]]గా పరిగణిస్తారు. కొంతమంది కలప కోసం అడవులను వాడితే, మరికొందరు ఆహారం, మందుల కోసం వీటిపై ఆధారపడతారు.

=== ఆర్థిక విలువ ===
ప్రపంచంలోని చాలా దేశాల [[economy|ఆర్థిక వ్యవస్థ]]లో అటవీ రంగం పెద్ద పాత్ర పోషిస్తోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఈ రంగం సుమారు 86 మిలియన్ల మందికి ఉపాధిని ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు [[Germany|జర్మనీ]] దేశంలో మూడో వంతు భూమి అడవులతో నిండి ఉంది. అక్కడ కలప అనేది అతి ముఖ్యమైన [[renewable resource|పునరుత్పాదక వనరు]]. జర్మనీలో అటవీ పరిశ్రమ వల్ల పది లక్షల కంటే ఎక్కువ మందికి ఉద్యోగాలు లభిస్తున్నాయి, ఏటా బిలియన్ల కొద్దీ ఆదాయం సమకూరుతోంది.

=== ఇంధనం, పేదరికం ===
ప్రపంచంలో ఇప్పటికీ చాలామంది ప్రజలు వంట కోసం, వేడి కోసం చెట్ల కలపనే వాడుతున్నారు. సుమారు 880 మిలియన్ల మంది ప్రజలు కట్టెలు సేకరించడం లేదా [[charcoal|బొగ్గు]] తయారు చేయడం వంటి పనుల్లో గడుపుతున్నారు. అనేక పేద దేశాలలో ప్రజలు అడవుల మధ్య నివసిస్తున్నప్పటికీ, వారు ఆర్థికంగా చాలా వెనుకబడి ఉన్నారు. అడవుల సమీపంలో ఉండే సుమారు 252 మిలియన్ల మంది ప్రజలు రోజుకు 1.25 డాలర్ల కంటే తక్కువ ఆదాయంతో బతుకుతున్నారు. ప్రకృతి పరంగా అడవులు ధనికమైనవి అయినప్పటికీ, అక్కడ నివసించే మనుషులకు ఇంకా సహాయం అవసరమని ఇది సూచిస్తుంది.

== అటవీ శాస్త్రం - విజ్ఞానం ==
గతంలో అటవీ శాస్త్రాన్ని ఒక విడిగా ఉండే శాస్త్రంగా చూసేవారు. కానీ ఇప్పుడు దీనిని [[agriculture|వ్యవసాయం]] వంటి ఒక విభాగంగా భావిస్తున్నారు. భూమిని ఉపయోగించి మొక్కలను పెంచడం ఇందులో ప్రధానం. వ్యవసాయం ఆహార పంటల మీద దృష్టి పెడితే, అటవీ శాస్త్రం చెట్లు, [[environment|పర్యావరణం]] మీద దృష్టి పెడుతుంది.

=== అధ్యయన విభాగాలు ===
అటవీ అధికారులు ప్రధానంగా రెండు అంశాలను చదువుకుంటారు:

[[Dendrology]]: ఇది [[botany|వృక్షశాస్త్రం]]లో ఒక భాగం. దీనిని వృక్ష విజ్ఞానం అని కూడా అనవచ్చు. ఇందులో [[woody plants|కలపనిచ్చే మొక్కలు]], చెట్లు, [[shrub|పొదల]] గురించి అధ్యయనం చేస్తారు. శాస్త్రవేత్తలు వివిధ రకాల చెట్లకు పేర్లు పెట్టడం, వాటిని వర్గీకరించడం ఇక్కడ నేర్చుకుంటారు.

[[Silviculture]]: అడవి పెరిగే విధానాన్ని నియంత్రించే పద్ధతినే సిల్వికల్చర్ అంటారు. భవనాలు, ఫర్నిచర్ తయారీకి తగినంత కలప లభించేలా అడవులను పెంచడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.

=== జన్యు వైవిధ్యం ===
అడవిలో రకరకాల చెట్లు ఉండటం చాలా ముఖ్యం. దీనినే [[genetic diversity|జన్యు వైవిధ్యం]] అంటారు. చెట్లలో వేర్వేరు [[DNA]] ఉన్నప్పుడు, ఆ అడవి బలంగా ఉంటుంది. ఏదైనా [[disease|వ్యాధి]] లేదా [[pest (organism)|పురుగులు]] దాడి చేసినప్పుడు అడవి తట్టుకోగలదు. ఒకవేళ చెట్లన్నీ ఒకే రకమైన జన్యువులు కలిగి ఉంటే, ఒక చిన్న వ్యాధి వచ్చినప్పుడు అడవిలోని చెట్లన్నీ ఒకేసారి చనిపోయే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ వైవిధ్యానికి కొన్ని ప్రమాదాలు ఉన్నాయి:

[[Forest fire|అడవి మంటలు]]: 2015లో కార్చిచ్చు వల్ల దాదాపు 98 మిలియన్ హెక్టార్ల అడవి దెబ్బతిన్నది. ఇవి ఎక్కువగా [[Africa|ఆఫ్రికా]], [[South America|దక్షిణ అమెరికా]] వంటి ఉష్ణమండల ప్రాంతాల్లో జరిగాయి.

[[Climate change|వాతావరణ మార్పు]]: భూమి వేడెక్కడం వల్ల కొన్ని రకాల చెట్లు మునుపటిలా పెరగలేకపోతున్నాయి.

[[Insects|కీటకాలు]], వాతావరణం: పెద్ద తుపానులు, కీటకాల వల్ల ఏటా లక్షలాది చెట్లు పాడవుతున్నాయి.

== అటవీ నిర్వహణ ==
[[Forest management|అటవీ నిర్వహణ]] అనేది అటవీ శాస్త్రంలో వ్యాపార అంశాలను చూసుకునే విభాగం. ప్రజలకు కావాల్సిన వస్తువులను అందిస్తూనే, అడవి ఆరోగ్యంగా ఉండేలా ఇది చూస్తుంది. ఒక అటవీ నిర్వాహకుడికి అనేక లక్ష్యాలు ఉంటాయి:

ప్రజల అవసరాల కోసం [[wood products|కలప ఉత్పత్తులను]] సిద్ధం చేయడం.

ప్రజల [[recreation|వినోదం]] కోసం అడవి అందంగా ఉండేలా చూడటం.

స్థానిక ప్రజలకు స్వచ్ఛమైన నీరు అందేలా జాగ్రత్త పడటం.

భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం [[plant genetic resources|మొక్కల జన్యు వనరులను]] కాపాడటం.

== పట్టణ అటవీ శాస్త్రం ==
అటవీ శాస్త్రం అంటే కేవలం కొండల్లోనో, ఊర్లకు దూరంగానో ఉండేది మాత్రమే కాదు. నగరాలు, పట్టణాలలో పెరిగే చెట్ల సంరక్షణను [[Urban forestry|పట్టణ అటవీ శాస్త్రం]] అంటారు. ఇవి [[urban environment|పట్టణ పర్యావరణాన్ని]] మెరుగుపరుస్తాయి. ఇవి నీడను ఇవ్వడమే కాకుండా, గాలిని శుభ్రం చేస్తాయి, పరిసరాలను అందంగా మారుస్తాయి. పట్టణ అటవీ అధికారులు ఎక్కడ చెట్లు నాటాలి, అవి పెరిగే కొద్దీ ఎలా కాపాడాలి అని ప్రణాళికలు వేస్తారు.

== విద్య - శిక్షణ ==
ఒక అటవీ అధికారి కావాలంటే పర్యావరణం, మట్టి విజ్ఞానం ([[soil science]]), వాతావరణ శాస్త్రం ([[climatology]]) వంటి ఎన్నో అంశాలు చదవాలి. అలాగే [[economics|అర్థశాస్త్రం]], ప్రజలతో మాట్లాడే నైపుణ్యం కూడా ఉండాలి. ఎందుకంటే అడవిని ఎలా వాడాలనే విషయంలో వివిధ వ్యక్తుల మధ్య వచ్చే గొడవలను వీరు పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది.

[[United States|అమెరికా]], [[Canada|కెనడా]] వంటి దేశాల్లో అటవీ పాఠశాలలను తనిఖీ చేసే ప్రత్యేక సంస్థలు ఉన్నాయి. విద్యార్థులు సరైన విషయాలు నేర్చుకుంటున్నారా లేదా అని ఇవి చూస్తాయి. [[International Union of Forest Research Organizations]] అనే సంస్థ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అటవీ శాస్త్రవేత్తలు తమ ఆలోచనలను పంచుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

== అటవీ శాస్త్ర చరిత్ర ==

పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో అడవుల సంరక్షణా విధానాలు ఆయా ప్రాంతాలను పరిపాలించే రాజులు, కులీనులు నియంత్రించే వారు. అంటే ఆ అడవులలో వేటాడే హక్కు వారికే ఉండేది. కానీ రైతులకు వంట చెరకు సేకరించుకోవడానికి, కొయ్యలను సేకరించుకోవడానికి, పశువులను మేపడానికి అనుమతినిచ్చేవారు.

మనుషులు చాలా కాలంగా అడవులను రక్షిస్తూ వస్తున్నారు. [[English language|ఇంగ్లీష్]] భాషలో అటవీ శాస్త్రం గురించి మొదటి పుస్తకాలు వందల ఏళ్ల క్రితమే వచ్చాయి.

1565లో [[Roger Taverner]] 'బుక్ ఆఫ్ సర్వే' (Booke of Survey) రాశారు.

1592లో [[John Manwood]] అటవీ చట్టాల గురించి రాశారు.

1662లో [[John Evelyn]] ప్రసిద్ధమైన '[[Sylva, or A Discourse of Forest-Trees and the Propagation of Timber|సిల్వా]]' (Sylva) అనే పుస్తకం రాశారు. ఇంగ్లాండ్‌లో కలప కొరత ఏర్పడుతోందని, కాబట్టి మరిన్ని చెట్లు నాటాలని ఆయన ప్రజలకు చెప్పారు.

[[World War II|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో, 'ఉమెన్స్ టింబర్ కోర్' ([[Women's Timber Corps]]) లో చాలామంది మహిళలు చేరారు. యుద్ధ అవసరాలకు కావాల్సిన కలపను అందించడానికి వారు అడవుల్లో పనిచేశారు. ఒక దేశ భద్రతకు అటవీ రంగం ఎంత ముఖ్యమో ఇది నిరూపించింది.

<gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180>
File:Sylva paper 1662.jpg|''[[Sylva, or A Discourse of Forest-Trees and the Propagation of Timber|సిల్వా]]'' పుస్తక మొదటి ముద్రణ
File:Land Army girls sawing larch poles for use as pit props at the Women's Timber Corps training camp at Culford in Suffolk. TR912.jpg|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో చెట్లను నరుకుతున్న మహిళా సైన్యం
</gallery>

== అడవుల రకాలు ==
వాటి ఉపయోగం ఆధారంగా అడవులను కొన్ని రకాలుగా విభజించవచ్చు:

'''సహజ అడవులు:''' మనుషుల సహాయం లేకుండా తమంతట తాముగా పెరిగిన అడవులు.

'''తోటలు (Plantations):''' మనుషులు వరుస క్రమంలో నాటిన చెట్లు. వీటిని సాధారణంగా కలప కోసం వ్యవసాయంలా పెంచుతారు.

'''సామాజిక అడవులు (Community forests):''' అడవి సమీపంలో నివసించే స్థానిక ప్రజల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడేవి.

== అటవీ రంగంలో సవాళ్లు ==
ఆధునిక ప్రపంచంలో అటవీ రంగం అనేక సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది. అందులో ప్రధానమైనది [[deforestation|అడవుల నరికివేత]]. చెట్లను నరికేసి, మళ్ళీ కొత్త మొక్కలు నాటకపోవడాన్నే ఇలా అంటారు. దీనివల్ల [[erosion|మృత్తిక క్రమక్షయం]] ఏర్పడుతుంది, అంటే చెట్ల వేర్లు లేకపోవడం వల్ల నేల కొట్టుకుపోతుంది.

మరో సమస్య [[pollution|కాలుష్యం]]. వాయు కాలుష్యం వల్ల చెట్లు జబ్బు పడి, వాటి పెరుగుదల ఆగిపోతుంది. భవిష్యత్తు తరాల కోసం అడవులను కాపాడటానికి అటవీ అధికారులు ఈ ప్రమాదాల నుండి చెట్లను రక్షించే మార్గాలను కనుగొనాల్సి ఉంది.

{{Free-content attribution
| title = The State of the World's Forests 2020. Forests, biodiversity and people – In brief
| author = FAO & UNEP
| publisher = FAO & UNEP
| page numbers =
| source =
| documentURL = https://doi.org/10.4060/ca8985en
| license statement URL = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_State_of_the_World%E2%80%99s_Forests_2020._In_brief.pdf
| license = CC BY-SA 3.0 IGO
}}

== బయటి లింకులు ==
{{Commons category multi | Forestry | Forestry schools}}

[http://www.silvology.com www.silvology.com]

== వన్యశాస్త్ర విద్య ==
వన్య శాస్త్రమును చాలా కాలము ముందునుండే మధ్య [[ఐరోపా]]లో భోదిస్తున్నప్పటికినీ, వన్యశాస్త్ర విద్యకు అంకితమైన మొదటి వన్యశాస్త్ర విద్యాలయమును [[1787]]వ సంవత్సరములో [[జార్జ్‌ హార్టీగ్‌]] [[జర్మనీ]]లోని [[డిల్లెన్‌బర్గ్‌]] వద్ద స్థాపించెను. [[ఉత్తర అమెరికా]]లో మొదటిది [[ఆష్‌విల్ల్‌]], [[ఉత్తర కరోలినా]] దగ్గర [[జార్జ్‌ వాండర్బిల్ట్‌]], ఆ ప్రాంతములో [[లాగింగ్‌]] (చెట్ల నరికివేత) వలన జరిగిన నష్టమును చూచి వన్యశాస్త్ర విద్యాలయము స్థాపించాడు. దాదాపు తన [[బిల్ట్‌మోర్‌ ఎస్టేట్‌]] భూములు మొత్తము పూర్తిగా [[1895]]నుండి ఖాలీ నేలనుంచి పెద్దపెద్ద వృక్షాలుగా పెరిగిన నిర్వహించబడ్డ అడవే. తొలి ఉత్తర అమెరికా వన్యకారులు పందొమ్మిదవ శతాబ్దమునుండి వన్య శాస్త్రము అభ్యసించుటకు జర్మనీకి వెళ్ళేవారు. కొంతమంది తొలి జర్మనీ వన్యకారులుకూడా ఉత్తర అమెరికా వలస వెళ్ళారు.

ఈ రోజుల్లో, ఒక ఆమోదయోగ్యముగా శిక్షణ పొందిన వన్యకారుడు సాధారణముగా [[జీవ శాస్త్రము]], [[వృక్ష శాస్త్రము]], [[జన్యు శాస్త్రము]], [[నేల విగ్ఞానము]], [[climatology]], [[hydrology]], [[ఆర్ధిక శాస్త్రము]]లు అభ్యసించి ఉండవలెను. ఇవేకాక basics of [[sociology]], [[రాజనీతి శాస్త్రము]] యొక్క పరిజ్ఞానము ఉండడము అనుకూలతగా పరిగణిస్తారు.

== వన్యశాస్త్ర సంస్థలు ==
[http://www.ifsa.net అంతర్జాతీయ వన్యశాస్త్ర విద్యార్ధుల సంఘము] ప్రపంచములోని వన్యశాస్త్ర విద్యార్థులందరి సమూహము. వన్యశాస్త్ర విద్యార్థుల యొక్క సాంప్రదాయిక విద్యను ప్రధానముగా extracurricular activities, అనుభవాలు, సమచారము యొక్క మార్పిడి ద్వారా విస్త్రుతమైన, ప్రపంచ వ్యాప్త దృక్పధము కలుగజేసి మెరుగు పరచుటయే వారి ప్రాథమిక లక్ష్యము.

== ఇవికూడా చూడండి ==

* [[వృక్ష శాస్త్రము]]

* [[కలప]]

[https://web.archive.org/web/20060629090040/http://maganti.org/page14.html ఆంధ్ర దేశ వృక్షములు ] మన వృక్షములు మీట మీద నొక్కండి

== బయటి లింకులు ==
* [https://web.archive.org/web/20050825215440/http://www.envfor.nic.in/icfre/icfre.html Indian Council of Forestry Research and Education (ICFRE), Dehradun]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
* Charles H. Stoddard ''Essentials of Forestry''. New York: Ronald Press, 1978.
* G. Tyler Miller. ''Resource Conservation and Management''. Belmont: Wadsworth Publishing, 1990.
* Chris Maser. ''Sustainable Forestry: Philosophy, Science, and Economics''. DelRay Beach: St. Lucie Press, 1994.
* Hammish Kimmins. ''Balancing Act: Environmental Issues in Forestry''. Vancouver: University of British Columbia Press, 1992.
* Herb Hammond. ''Seeing the Forest Among the Trees''. Winlaw/Vancouver: Polestar Press, 1991.
* "Forestry" in the ''Encyclopaedia Brtitannica'' 16th edition. New York: E.B., 1990.

[[వర్గం:వన్య శాస్త్రము]]

[[Category: తెవికీ సైన్స్ వ్యాసాలు]]

వన్య శాస్త్రము - Revision history