Editing సముద్ర జీవశాస్త్రం


{{Use dmy dates|date=February 2026}}
{{multiple image|perrow = 2|total_width=350
| image1 = Tide pools in santa cruz.jpg
| image2 = Chevron_Baracuda.JPG
| image3 = HCMR submarine.jpg
| image4 = Fan_mussel_(Pinna_nobilis).jpg
| footer = సముద్ర జీవశాస్త్రం (Marine biology) అనేది వివిధ ప్రాంతాల్లో ఉండే [[marine life|సముద్ర జీవరాశి]]ని అధ్యయనం చేస్తుంది. ఇందులో [[tide pool|టైడ్ పూల్స్]], [[barracuda|బారాకుడా]] చేపల సమూహాలు, [[seagrass meadow|సముద్రపు గడ్డి మైదానాలు]], [[submarine|సబ్ మెరైన్ల]] ద్వారా చేరుకోగల లోతైన సముద్ర ప్రాంతాలు ఉంటాయి.
}}

'''సముద్ర జీవశాస్త్రం''' (Marine biology) అనేది [[sea|సముద్రం]]లో ఉండే [[life|జీవం]] గురించి వివరించే ఒక [[science|శాస్త్రం]]. ఉప్పు నీటిలో నివసించే [[organism|జీవుల]] గురించి ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. కంటికి కనిపించని అతిచిన్న [[microbe|సూక్ష్మజీవుల]] నుండి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దవైన [[whale|తిమింగలాల]] వరకు అన్నింటినీ ఈ శాస్త్రం పరిశీలిస్తుంది. భూమి మీద నివసించే జంతువులకు, సముద్రంలో నివసించే జంతువులకు కొన్ని పోలికలు ఉన్నప్పటికీ, సముద్ర జీవశాస్త్రం వాటి కుటుంబాల పేర్ల కంటే అవి ఎక్కడ నివసిస్తున్నాయి అనే అంశం ఆధారంగా జీవులను వర్గీకరిస్తుంది.

[[Earth|భూమి]] మీద ఉన్న మొత్తం జీవరాశిలో చాలా పెద్ద భాగం [[ocean|సముద్రం]]లోనే నివసిస్తోంది. సముద్రాలు చాలా పెద్దవి, లోతైనవి కావడం వల్ల అక్కడ ఎన్ని రకాల జీవులు (Species) ఉన్నాయో మనం ఖచ్చితంగా చెప్పలేము. సముద్రంలో చాలా భాగం ఇప్పటికీ మనుషులకు ఒక అంతుచిక్కని రహస్యంగానే ఉంది. మన భూమి ఉపరితలంలో సుమారు 71% భాగం సముద్ర నీటితోనే నిండి ఉంది. ఇది ఒక లోతైన, మూడు వైపులా విస్తరించిన ప్రపంచం. నీటి పైభాగం నుండి అతి లోతైన [[oceanic trench|సముద్రపు లోయల]] అడుగు వరకు అక్కడ జీవం విస్తరించి ఉంటుంది.<ref name="MCI">[http://www.marine-conservation.org/media/shining_sea/theme_oceanography.htm Oceanographic and Bathymetric Features] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925165000/http://www.marine-conservation.org/media/shining_sea/theme_oceanography.htm |date=2013-09-25 }} ''Marine Conservation Institute''. Retrieved 18 September 2013.</ref>

== సముద్ర జీవశాస్త్రం ప్రాముఖ్యత ==

సముద్ర జీవరాశి మానవులకు చాలా ముఖ్యమైన వనరు. ఇది మనకు ఆహారం, మందులు, ఇళ్ళు కట్టుకోవడానికి అవసరమైన వస్తువులను ఇస్తుంది. [[tourism|పర్యాటకం]], [[scuba diving|స్కూబా డైవింగ్]] వంటి వినోద కార్యక్రమాలకు కూడా ఇది ఎంతో సహాయపడుతుంది. పెద్ద స్థాయిలో చూస్తే, ఈ భూగోళం అంతా ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి సముద్ర జీవం ఎంతో అవసరం. సముద్రంలో ఉండే చిన్న చిన్న జీవులు మనం పీల్చే [[oxygen|ఆక్సిజన్]] (ప్రాణవాయువు) లో చాలా భాగాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. భూమి [[climate|వాతావరణాన్ని]] అదుపులో ఉంచడానికి కూడా ఇవి తోడ్పడతాయి.<ref name="DMS">{{cite journal | title=Planktonic dimethylsulfide and cloud albedo: An estimate of the feedback response| last1=Foley| first1=Jonathan A.| last2=Taylor| first2=Karl E.| last3=Ghan| first3=Steven J.| doi=10.1007/BF00142502| journal=Climatic Change| volume=18| issue=1| year=1991| page=1}}</ref>

సముద్రాన్ని అధ్యయనం చేయడం వల్ల ప్రకృతిలో జరిగే [[natural cycle|సహజ చక్రాల]]ను అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఇందులో [[carbon cycle|కర్బన చక్రం]] (Carbon cycle), జీవావరణ వ్యవస్థల్లో [[ecosystem|శక్తి]] ఎలా ప్రవహిస్తుంది వంటి విషయాలు ఉంటాయి. సముద్రం ఆరోగ్యం మీద మానవ ఆరోగ్యం ఎలా ఆధారపడి ఉందో శాస్త్రవేత్తలు ప్రతిరోజూ కొత్త విషయాలు తెలుసుకుంటున్నారు. సముద్రంలో చాలా భాగాలు ఇంకా అన్వేషించబడలేదు, అందుకే సముద్ర జీవశాస్త్రం అనేది కొత్త విషయాలను కనుగొనడానికి ఎంతో ఆసక్తికరమైన రంగం.

== బయోలాజికల్ ఓషనోగ్రఫీ ==
[[File:BlueMarble-2001-2002.jpg|thumb|400px|right|భూమిలో ఎక్కువ భాగం నీలి రంగు సముద్రాలతో నిండి ఉంది, ఇక్కడే సముద్ర జీవులు నివసిస్తాయి.]]

సముద్ర జీవశాస్త్రానికి చాలా దగ్గరగా ఉండే మరో రంగం [[biological oceanography|బయోలాజికల్ ఓషనోగ్రఫీ]]. ఈ రెండు రంగాలు సముద్ర జీవరాశిని అధ్యయనం చేస్తాయి, కానీ వీటి చూసే విధానం వేరుగా ఉంటుంది. బయోలాజికల్ ఓషనోగ్రఫీ అనేది జీవులు సముద్రంలోని [[physics|భౌతిక శాస్త్రం]], [[chemistry|రసాయన శాస్త్రం]], [[geology|భూగర్భ శాస్త్రం]]తో ఎలా కలిసి పనిచేస్తాయో పరిశీలిస్తుంది. ఇది ఎక్కువగా [[microorganism|సూక్ష్మజీవుల]] వంటి చిన్న విషయాల మీద దృష్టి పెడుతుంది.<ref name="Lalli Parsons">Lalli, Carol M., and Timothy R. Parsons. "Introduction." Biological Oceanography: An Introduction. First Edition ed. Tarrytown, New York: Pergamon, 1993. 7–21. Print.</ref>

సముద్ర జీవశాస్త్రం సాధారణంగా జంతువులను, మొక్కలను నేరుగా పరిశీలిస్తుంది. అంటే జంతువుల స్వభావాన్ని ఇది చూస్తుంది. బయోలాజికల్ ఓషనోగ్రఫీ మాత్రం ఆహారపు గొలుసు (Food web) ను, చిన్న చిన్న [[plankton|ప్లవాకలు]] (Plankton), రసాయనాలు పెద్ద జంతువులు బ్రతకడానికి ఎలా సహాయపడుతున్నాయో చూస్తుంది. మానవులు సముద్ర వాతావరణాన్ని ఎలా మారుస్తున్నారో కూడా ఇది గమనిస్తుంది.<ref name="Miller">{{cite book|last=Miller|first=Charles B.|title=Biological Oceanography|author2=Patricia A. Wheeler|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|edition=Second|location=Chinchester, West Sussex}}</ref>

== సముద్ర నివాస ప్రాంతాలు (Marine Habitats) ==
[[File:Callyspongia sp. (Tube sponge).jpg|thumb|[[Coral reef|పగడపు దిబ్బలు]] స్పాంజిలు, అనేక రకాల [[fish|చేపలకు]] నిలయాలు.]]


సముద్ర జీవులు నివసించే ప్రదేశాలను [[habitat|నివాస ప్రాంతాలు]] (Habitats) అంటారు. వీటిని ప్రధానంగా రెండు గ్రూపులుగా విభజించవచ్చు: తీరప్రాంత నివాసాలు ([[coastal]] habitats), బహిరంగ సముద్ర నివాసాలు ([[open ocean]] habitats).

=== తీరం దగ్గర ఉండే ప్రాంతాలు ===
తీరప్రాంత నివాసాలు భూమికి దగ్గరగా ఉంటాయి. ఇవి సముద్ర తీరం నుండి [[continental shelf|ఖండ తీర అంచు]] (Continental shelf) వరకు విస్తరించి ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతం చిన్నదైనప్పటికీ, చాలా వరకు సముద్ర జీవరాశి ఇక్కడే కనిపిస్తుంది.

''' అంతర్వేలా మండలం (Intertidal zone) ''': ఇది తీరానికి చాలా దగ్గరగా ఉండే ప్రాంతం. అలలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు (High tide) ఇది నీటితో నిండి ఉంటుంది, అలలు తగ్గినప్పుడు (Low tide) గాలికి బహిర్గతం అవుతుంది. ఇక్కడ నివసించే జంతువులు చాలా కష్టాలను తట్టుకునే శక్తిని కలిగి ఉండాలి.

''' నదీ ముఖద్వారాలు (Estuaries)''': నదులు సముద్రంలో కలిసే చోటును ఎస్చ్యురీస్ అంటారు. ఇక్కడ మంచి నీరు, ఉప్పు నీరు కలిసి ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతాల్లో [[nutrients|పోషకాలు]] ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల చిన్న చేపలు పెరగడానికి ఇవి చాలా మంచి ప్రదేశాలు.<ref name="McLusky">{{cite book |last1=McLusky |first1=D. S. |last2=Elliott |first2=M. |year=2004 |title=The Estuarine Ecosystem: Ecology, Threats and Management |location=New York |publisher=Oxford University Press}}</ref>

''' పగడపు దిబ్బలు (Coral reefs)''': ఇవి భూమి మీద అత్యంత వైవిధ్యమైన ప్రదేశాలు. కోరల్స్ అనే చిన్న జంతువుల వల్ల ఇవి తయారవుతాయి. ఇక్కడ ఎన్నో రంగురంగుల చేపలు, మొక్కలు నివసిస్తాయి.

=== లోతైన సముద్రం (The Deep Ocean) ===
[[File:Humpback stellwagen edit.jpg|thumb|left|తిమింగలాలు తీరానికి దూరంగా బహిరంగ సముద్రంలో నివసిస్తాయి.]]

బహిరంగ సముద్రం అనేది భూమికి చాలా దూరంగా ఉండే విశాలమైన ప్రాంతం. లోతును బట్టి, అక్కడకు చేరే వెలుతురును బట్టి దీనిని వేర్వేరు పొరలుగా విభజించారు.

'''[[Photic zone]] (కాంతి ప్రసరించే మండలం)''': ఇది సముద్రం పైపొర. ఇక్కడ మొక్కలు పెరగడానికి సరిపడా సూర్యరశ్మి ఉంటుంది.

'''[[Aphotic zone]] (చీకటి మండలం)''': ఇది లోతైన పొర, ఇక్కడ వెలుతురు ఉండదు, అంతా చీకటిగా ఉంటుంది.

'''[[Deep sea]] (అగాధ సముద్రం)''': ఇది సముద్రం అట్టడుగు భాగం. ఇక్కడ అస్సలు వెలుతురు ఉండదు, [[water pressure|నీటి పీడనం]] చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. కొన్ని జీవులు [[hydrothermal vent|హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్]] (వేడి నీటి బుగ్గలు) దగ్గర లభించే వేడి, రసాయనాల సహాయంతో ఇక్కడ జీవిస్తాయి.<ref name="Priede">{{Cite book|title=Deep-Sea Fishes: Biology, Diversity, Ecology and Fisheries|last1=Priede|first1=Imants G.|pages = 12–13 |date=2017|publisher=Cambridge University Press }}</ref>

== సముద్ర జీవుల రకాలు ==

[[File:Representative ocean animal life.jpg|thumb|upright=1.7|సముద్రంలో వేర్వేరు లోతుల్లో అనేక రకాల జంతువులు నివసిస్తాయి.]]

సముద్ర జీవరాశి చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. ఇందులో ఎన్నో రకాల జీవ సమూహాలు ఉన్నాయి.

=== సూక్ష్మ జీవులు  ===
సముద్రంలో ఉండే చాలా వరకు జీవం మన కంటికి కనిపించదు. వీటిని [[marine microorganism|సముద్ర సూక్ష్మజీవులు]] అంటారు. సముద్రంలో జరిగే [[photosynthesis|కిరణజన్య సంయోగక్రియ]]లో ఇవే ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి. అంటే ఇవి సూర్యరశ్మిని శక్తిగా, ఆక్సిజన్‌గా మారుస్తాయి.

''' ఫైటోప్లాంక్టన్''': ఇవి నీటిపై తేలే అతిచిన్న మొక్కల వంటివి. సముద్ర ఆహారపు గొలుసులో ఇవే పునాది.

''' జూప్లాంక్టన్''': ఇవి నీటిలో తేలే అతిచిన్న జంతువులు. కొన్ని ఎప్పటికీ చిన్నవిగానే ఉంటాయి, మరికొన్ని పెరిగి పెద్ద చేపలుగా లేదా పీతలుగా మారుతాయి.

=== మొక్కలు, సముద్రపు పాచి (Plants and Seaweeds) ===
సముద్రంలోని మొక్కలు ఇతర జంతువులకు ఆహారాన్ని, నివాసాన్ని ఇస్తాయి.

''' శైవలాలు (Algaes) ''': ఇందులో [[seaweed|సముద్రపు పాచి]], [[kelp|కెల్ప్]] వంటివి ఉంటాయి. కెల్ప్ అనేది నీటి అడుగున పెద్ద అడవుల మాదిరిగా పెరుగుతుంది.

''' సముద్రపు గడ్డి'''(Seagrass): ఇవి ఉప్పు నీటిలో, తక్కువ లోతులో పెరిగే నిజమైన మొక్కలు.

=== వెన్నెముక లేని జీవులు (Invertebrates) ===
వెన్నెముక లేని జంతువులను ఇన్‌వెర్టిబ్రేట్స్ అంటారు. సముద్రంలోని జంతువులలో ఎక్కువ భాగం ఇవే.

''' మొలస్కా''': ఈ గ్రూపులో [[clams|నత్తలు]], గుల్లలు, [[squid|స్క్విడ్స్]], [[octopus|అక్టోపస్]]లు ఉంటాయి.

'''క్రస్టేషియన్లు''': ఈ గ్రూపులో [[crabs|పీతలు]], [[lobsters|రొయ్యలు]], ఎండ్రకాయలు ఉంటాయి.

''' నైడేరియన్లు''': ఈ గ్రూపులో [[jellyfish|జెల్లీ ఫిష్]], పగడాలు ఉంటాయి.

=== వెన్నెముక ఉన్న జీవులు (Vertebrates) ===
వెన్నెముక ఉన్న జంతువులను వెర్టిబ్రేట్స్ అంటారు. ఇవి సాధారణంగా అందరికీ తెలిసిన సముద్ర జంతువులు.

''' చేపలు''': సముద్రంలో 30,000 కంటే ఎక్కువ రకాల చేపలు ఉన్నాయి. కొన్నింటికి ఎముకలు ఉంటాయి, మరికొన్నింటికి [[sharks|షార్క్]] చేపల లాగా [[cartilage|మృదులాస్థి]] (Cartilage) తో తయారైన శరీర నిర్మాణం ఉంటుంది.

'''సముద్ర సరీసృపాలు''': వీటిలో [[sea turtle|సముద్ర తాబేళ్లు]], సముద్ర పాములు ఉంటాయి. ఇవి నీటిలో నివసించినప్పటికీ, గాలి పీల్చుకోవడానికి పైకి వస్తాయి.

''' సముద్ర పక్షులు''': [[penguins|పెంగ్విన్లు]], ఆల్బట్రాస్ వంటి పక్షులు తమ ఎక్కువ సమయాన్ని సముద్రం మీద లేదా సముద్రం లోపల గడుపుతాయి.

'''సముద్ర క్షీరదాలు''': ఈ గ్రూపులో [[whales|తిమింగలాలు]], [[dolphins|డాల్ఫిన్లు]], సీల్స్, సీ ఓటర్లు ఉంటాయి. ఇవి నీటిలో ఉన్నా కూడా గాలి పీలుస్తాయి, పిల్లలకు జన్మనిచ్చి పాలు ఇస్తాయి.

== అధ్యయన చరిత్ర ==
[[File:Challenger.jpg|thumb|right|చాలా కాలం క్రితం సముద్రాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి హెచ్.ఎమ్.ఎస్ ఛాలెంజర్ అనే ప్రసిద్ధ నౌకను ఉపయోగించారు.]]

మనుషులు చాలా కాలంగా సముద్రాన్ని అధ్యయనం చేస్తున్నారు. [[Aristotle|అరిస్టాటిల్]] 2,000 సంవత్సరాల క్రితమే సముద్ర జీవుల గురించి కొన్ని విషయాలు రాశారు. 1800లలో సముద్ర జీవశాస్త్రం ఒక వృత్తిపరమైన శాస్త్రంగా మారింది.

అప్పట్లో జరిగిన ప్రయాణాల్లో [[Challenger expedition|ఛాలెంజర్ యాత్ర]] చాలా ప్రసిద్ధమైనది. 1872 నుండి 1876 వరకు హెచ్.ఎమ్.ఎస్ ఛాలెంజర్ అనే నౌక ప్రపంచమంతా తిరిగింది. ఆ నౌకలోని శాస్త్రవేత్తలు వేల సంఖ్యలో కొత్త జీవులను కనుగొన్నారు. సముద్రంలోని చీకటిగా ఉండే లోతైన భాగాల్లో కూడా జీవం ఉంటుందని వారు నిరూపించారు.

తర్వాతి కాలంలో కొత్త ఆవిష్కరణలు శాస్త్రవేత్తలకు ఇంకా బాగా సహాయపడ్డాయి. [[SCUBA|స్కూబా]] (SCUBA) పరికరాల వల్ల మనుషులు నీటి అడుగున ఉండి జంతువులను గమనించడం సాధ్యమైంది. ఇప్పుడు [[submarine|సబ్ మెరైన్లు]], రోబోల సహాయంతో మనం సముద్రం అట్టడుగు భాగాన్ని కూడా చూడగలుగుతున్నాం. ఈ పరికరాలు సముద్ర జీవశాస్త్రంను మనం అర్థం చేసుకునే విధానాన్ని మార్చేశాయి.

== ఆధునిక సవాళ్లు ==
ప్రస్తుతం సముద్ర జీవశాస్త్రజ్ఞులు సముద్రంలో వస్తున్న మార్పుల గురించి అధ్యయనం చేస్తున్నారు. వారు పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్న కొన్ని పెద్ద సమస్యలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

'''[[Global warming]] (భూతాపం)''': సముద్రాలు వేడెక్కుతున్నాయి. ఇది చాలా జంతువులకు, ముఖ్యంగా పగడపు దిబ్బలకు చాలా ఇబ్బందికరంగా మారింది.

'''[[Ocean acidification]] (సముద్రపు ఆమ్లీకరణ)''': [[pollution|కాలుష్యం]] వల్ల సముద్ర నీరు ఆమ్లంగా మారుతోంది. దీనివల్ల పగడాలు, ఇతర గుల్ల జీవులు తమ గట్టి కవచాలను నిర్మించుకోవడం కష్టమవుతోంది.

'''[[Overfishing]] (అతిగా చేపలు పట్టడం)''': మనుషులు సముద్రం నుండి అతిగా చేపలను పడుతున్నారు. ఇది ఆహారపు గొలుసును దెబ్బతీస్తుంది.

'''[[Pollution]] (కాలుష్యం)''': ప్లాస్టిక్, రసాయనాలు సముద్రంలో కలవడం వల్ల సముద్ర జీవులు చనిపోతున్నాయి.

సముద్ర జీవశాస్త్రజ్ఞులు [[marine protected area|సముద్ర రక్షిత ప్రాంతాలను]] (Marine protected areas) ఏర్పాటు చేయడానికి కృషి చేస్తున్నారు. ఇవి నీటి అడుగున ఉండే పార్కుల వంటివి, ఇక్కడ చేపలు పట్టడం లేదా వేటాడటం నిషేధిస్తారు. దీనివల్ల చేపల సంఖ్య మళ్ళీ పెరిగి, సముద్రం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది.

== సంబంధిత రంగాలు ==
సముద్ర జీవశాస్త్రం అనేది కొన్ని ఇతర శాస్త్రాలతో కూడా ముడిపడి ఉంది:

'''[[Oceanography]] (ఓషనోగ్రఫీ)''': సముద్రం భౌతిక స్థితి గురించి చదివే శాస్త్రం.

'''[[Ecology]] (ఎకాలజీ)''': జీవులు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి ఎలా జీవిస్తాయో చదివే శాస్త్రం.

'''[[Fisheries science]] (ఫిషరీస్ సైన్స్)''': ఆహార వనరుగా చేపల గురించి చేసే అధ్యయనం.

'''[[Marine conservation]] (సముద్ర సంరక్షణ)''': సముద్రాన్ని నాశనం కాకుండా కాపాడే పని.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత సమాచారం కోసం ==

Mladenov, Philip V. (2020). ''Marine Biology: A Very Short Introduction''. Oxford University Press.

Morrissey, J. and Sumich, J. (2011). ''Introduction to the Biology of Marine Life''. Jones & Bartlett Publishers.

== బయటి లింకులు ==
{{Commons category|Marine biology}}

[http://ocean.si.edu/ Smithsonian Ocean Portal]

[http://www.mcsuk.org/ Marine Conservation Society]

[https://www.marinebio.org MarineBio Conservation Society]
[[Category:సముద్ర జీవశాస్త్రం]]
[[Category:జీవశాస్త్రం]]
[[Category:ఓషనోగ్రఫీ]]
[[Category:ఫిషరీస్ సైన్స్]]
[[Category:సముద్ర జీవులు]]
[[Category: తెవికీ సైన్స్ వ్యాసాలు]]