View source for సండ్ర చెట్టు

{{Infobox plant|name=సండ్ర చెట్టు|image=Senegalia catechu.jpg|image_caption=సండ్ర (సెనెగాలియా కేటెచు) ముళ్ల కొమ్మలు, ఆకులు మరియు పూలు|regnum=[[మొక్కలు|Plantae]]|clades1=[[Angiosperms]]|clades2=[[Eudicots]]|clades3=[[Rosids]]|order=[[Fabales]]|family=[[Fabaceae]]|subfamily=[[Caesalpinioideae]]|genus=''[[Senegalia]]''|species='''''S. catechu'''''|binomial=''Senegalia catechu''|binomial_authority=(L.f.) P.J.H.Hurter & Mabb.|synonyms=''Acacia catechu'' (L.f.) Willd.}}'''సండ్ర చెట్టు''' (శాస్త్రీయ నామం: ''Senegalia catechu'', పూర్వ నామం: ''Acacia catechu''; ఆంగ్లం: ''Cutch Tree'' లేదా ''Black Catechu''; సంస్కృతం: ''ఖదిర'' లేదా ''గాయత్రి'') అనేది చిక్కుడు/ఫాబేసి ([[Fabaceae]]) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక ముళ్ల ఆకురాల్చే అటవీ వృక్షం. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా '''‘సండ్ర’''', '''‘చండ్ర’''', '''‘ఖదిర’''' లేదా '''‘కాచు చెట్టు’''' అని పిలుస్తారు. భారతదేశమంతటా (ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలోని ఆకురాల్చే అడవులలో, నల్లమల మరియు పొడి ప్రాంతాలలో) ఇది విస్తృతంగా పెరుగుతుంది. ఎర్రచందనాన్ని పోలి ఉండే ముదురు ఎరుపు/గోధుమ రంగు గుండెకర్ర (Heartwood), పదునైన ముళ్ళు మరియు సన్నని ఆకులు దీని విలక్షణమైన గుర్తు. భారతీయ ఆయుర్వేదం, తాంబూల సంస్కృతి, యజ్ఞ యాగాదులు మరియు కలప ప పరిశ్రమలో సండ్ర చెట్టుకు అత్యున్నత ప్రాముఖ్యత ఉంది.

== వృక్ష లక్షణాలు ==

* '''ఆకృతి:''' ఇది సుమారు 10 నుండి 15 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే ముళ్ళతో కూడిన చిన్న లేదా మధ్యస్థ ఆకురాల్చే వృక్షం.
* '''కాండం & కలప:''' బెరడు ముదురు బూడిద వర్ణంలో పగుళ్ళు కలిగి ఉంటుంది. లోపలి చేవ/గుండెకర్ర (Heartwood) ముదురు ఎరుపు లేదా గోధుమ రంగులో ఉండి అత్యంత బరువుగా, గట్టిగా ఉంటుంది. దీనికి సహజంగా చెదలు పట్టవు.
* '''పూలు:''' పసుపు లేదా తెలుపు వర్ణంలో పొడవాటి కంకుల వలె పూలు పూస్తాయి.

== కాచు (Katha/Cutch) తయారీ మరియు తాంబూలం ==

* '''కాచు సేకరణ:''' సండ్ర చెట్టు గుండెకర్ర మరియు వేర్లను ముక్కలుగా చేసి నీటిలో సుదీర్ఘకాలం మరిగించి ఆవిరి చేయడం ద్వారా ప్రసిద్ధ **‘కాచు’ (Katha / Cutch)** ను తయారు చేస్తారు.
* '''తాంబూలం (పాన్):''' ఈ కాచును భారతీయులు రోజువారీ తాంబూలంలో (Pan) తమలపాకులకు రాసుకుని తింటారు. ఇది నోటికి మంచి రంగును, జీర్ణక్రియకు సహకారాన్ని మరియు నోటి దుర్వాసన నివారణను అందిస్తుంది.

== ఆయుర్వేద మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు ==
ఆయుర్వేదంలో ఖదిరను చర్మ వ్యాధులను హరించే అత్యుత్తమ 'కుష్ఠఘ్న' మూలికగా పరిగణిస్తారు<ref>Ayurvedic Pharmacopoeia of India - Pharmacognostical profile of Khadira (Acacia catechu)</ref>.

=== చర్మ వ్యాధులు మరియు ఖదీరారిష్ట ===

* '''చర్మ నివారణ:''' దద్దుర్లు, దురదలు, సోరియాసిస్, తామర మరియు కుష్ఠు వ్యాధుల నివారణకు దీని బెరడు కషాయం దివ్యౌషధం.
* '''ఖదీరారిష్ట (Khadirarista):''' సండ్ర బెరడుతో తయారుచేసే ప్రసిద్ధ ఆయుర్వేద టానిక్ 'ఖదీరారిష్ట' రక్తశుద్ధికి (Blood purifier) మరియు తీవ్రమైన చర్మ, జీర్ణకోశ వ్యాధుల నివారణకు వాడతారు.

=== మధుమేహం, దంత సంరక్షణ మరియు జీర్ణ వ్యవస్థ ===

* '''మధుమేహం (Diabetes):''' సండ్ర చెక్క కషాయాన్ని రోజూ సేవిస్తే రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలు అదుపులో ఉంటాయి. మధుమేహ బాధితులకు వచ్చే తీవ్రమైన గాయాలు, పుండ్లు (Gangrene) మానడానికి దీని బెరడు రసాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
* '''దంత ఆరోగ్యం:''' సండ్ర పుల్లలతో దంతధావనం ( పళ్ళు తోముకోవడం) చేయడం వల్ల చిగుళ్ళ వాపులు, పంటి నొప్పి, దంతాల కదలిక మరియు నోటి పూతలు తగ్గుతాయి.
* '''రక్త పైత్యం & బరువు:''' సండ్ర పూల పొడిని తేనెతో తీసుకుంటే శరీరంలో అధిక వేడి, రక్త పైత్యం తగ్గుతాయి. ఇది జీవక్రియను వేగవంతం చేసి శరీర కొవ్వును కరిగిస్తుంది.

== ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత మరియు కలప ఉపయోగాలు ==

* '''యజ్ఞ సమిధలు & శంకుస్థాపన:''' హిందూ సాంప్రదాయంలో గృహ శంకుస్థాపనలలో, యజ్ఞ యాగాదులలో మరియు హోమాలలో సండ్ర కర్రను అత్యంత పవిత్రమైన సమిధలుగా ఉపయోగిస్తారు.
* '''మన్నికైన కలప:''' దీని కలప అత్యంత దృఢమైనది కావడం వల్ల పూర్వకాలం నుండి రోకళ్ళు, గుడిసె గుంజలు, ఎడ్ల బండి భాగాలు, నాణ్యమైన ఫర్నిచర్ మరియు వ్యవసాయ పరికరాల తయారీకి వాడతారు. ఇది నాణ్యమైన బొగ్గు (Charcoal) తయారీకి కూడా అనుకూలమైనది.

== చట్టపరమైన నిబంధనలు ==
> **అటవీ శాఖ హెచ్చరిక (Forest Protection Rules):** సండ్ర చెట్టు కలపకు మరియు కాచుకు మార్కెట్‌లో విపరీతమైన డిమాండ్ ఉండటం వల్ల అక్రమ రవాణా జరిగే అవకాశం ఉంది. అటవీ చట్టాల ప్రకారం సండ్ర చెట్లను నరకడానికి, రవాణా చేయడానికి ప్రభుత్వ అటవీ శాఖ అనుమతి పత్రం (NOC / Transit Permit) తప్పనిసరి.

== మూలాలు ==
<references />

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[తాంబూలం]]
* [[ఎర్రచందనం]]
* [[ఆయుర్వేద మూలికల జాబితా]]
* [[ఫాబేసి]]

[[వర్గం:ఔషధ వృక్షాలు]] [[వర్గం:ఆయుర్వేద మూలికలు]] [[వర్గం:ఫాబేసి]] [[వర్గం:కలప చెట్లు]] [[వర్గం:పుణ్య వృక్షాలు]] [[వర్గం:అటవీ వృక్షాలు]]