View source for ధ్వనితరంగశాస్త్రం


'''ధ్వనితరంగశాస్త్రం''' లేదా '''అకౌస్టిక్స్''' అనేది [[వాయువు (భౌతిక శాస్త్రం)|వాయువు]]లు, ద్రవాలు, ఘనాలలో యాంత్రిక [[తరంగాలు]] అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఈ తరంగాలు [[కంపనం]], [[ధ్వని]], [[అల్ట్రాసౌండ్]], [[ఇన్‌ఫ్రాసౌండ్]] చేయవచ్చు. ఈ అకౌస్టిక్స్ రంగానికి చెందిన శాస్త్రవేత్తను అకౌస్టిసియన్ అంటారు. ధ్వని రంగంలో పనిచేసే శాస్త్రవేత్తని శబ్ద ఇంజనీర్ అని పిలుస్తారు.

ధ్వని శాస్త్రం అనేది దాని ఉత్పత్తి, ప్రసారం, ప్రభావాలతో సహా ధ్వనిని అధ్యయనం చేస్తుంది. ఇది భౌతిక శాస్త్రం, ఇంజనీరింగ్, మనస్తత్వశాస్త్రం, [[సంగీతం]]తో సహా వివిధ రంగాలను కలిగి ఉంటుంది. ధ్వని తరంగాల కొలత, విశ్లేషణ, తారుమారుని ధ్వనిశాస్త్రం కలిగి ఉంటుంది, ఇవి గాలి, నీరు లేదా ఘనపదార్థాల వంటి మాధ్యమం ద్వారా వ్యాపించే కంపనాలు.
[[File:Lindsay's Wheel of Acoustics.svg|thumb|alt=Lindsay's Wheel of acoustics|upright=1.75|లిండ్సే వీల్ ఆఫ్ ఎకౌస్టిక్స్ (Lindsay's Wheel of Acoustics), ఇది ధ్వని శాస్త్రంలోని వివిధ విభాగాలను చూపుతుంది.]]
భౌతిక శాస్త్రంలో, ధ్వని తరంగాల యొక్క [[పౌనః పున్యము|పౌనఃపున్యం]], తరంగదైర్ఘ్యం, వ్యాప్తి, వేగం వంటి భౌతిక లక్షణాల అధ్యయనంలో ధ్వనిశాస్త్రం ఉంటుంది. మైక్రోఫోన్‌లు, లౌడ్‌స్పీకర్‌లు, అకౌస్టిక్ మెటీరియల్‌ల వంటి ధ్వని తరంగాలను మార్చే పరికరాలను రూపొందించడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఎకౌస్టికల్ ఇంజనీర్లు భౌతిక శాస్త్ర సూత్రాలను వర్తింపజేస్తారు.

మనస్తత్వ శాస్త్రంలో, ధ్వనిశాస్త్రంలో మానవులు ధ్వనిని ఎలా గ్రహిస్తారు, ప్రతిస్పందిస్తారు అనే అధ్యయనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది ధ్వని నాణ్యత యొక్క అవగాహన, [[ఆరోగ్యము|ఆరోగ్యం]], శ్రేయస్సుపై శబ్దం యొక్క ప్రభావాలు, చికిత్సా సాధనంగా ధ్వనిని ఉపయోగించడం వంటి పరిశోధనలను కలిగి ఉంటుంది.

సంగీతంలో, ధ్వనిశాస్త్రంలో [[సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యాల]] భౌతిక లక్షణాలు, అవి ధ్వనిని ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తాయో అధ్యయనం చేస్తుంది. ఇందులో స్ట్రింగ్స్ యొక్క వైబ్రేషన్ లేదా విండ్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్స్‌లోని ఎయిర్ కాలమ్‌లు, సౌండ్ యొక్క హార్మోనిక్ కంటెంట్, రెసొనెన్స్, డంపింగ్ యొక్క ప్రభావాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.
<ref>{{citation|title=What is acoustics?|url=https://acoustics.byu.edu/what-is|website=Acoustical Research Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416224358/https://acoustics.byu.edu/what-is|publisher=Brigham Young University|access-date=2021-04-16|archive-date=2021-04-16|url-status=live}}</ref>

అదనంగా, ప్రదర్శన స్థలం యొక్క ధ్వనితో సంగీత వాయిద్యాలు ఎలా సంకర్షణ చెందుతాయో కూడా ధ్వనిశాస్త్రం పరిశీలిస్తుంది. సంగీతశాలలో ధ్వనిశాస్త్రం సంగీత వాయిద్యాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన ధ్వనిని, ప్రేక్షకులచే ఎలా గ్రహించబడుతుందో బాగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఉదాహరణకు, మంచి ధ్వనితో కూడిన కచేరీ హాల్ ప్లే చేయబడే సంగీతం యొక్క గొప్పతనాన్ని, స్పష్టతను పెంచుతుంది, అయితే పేలవమైన ధ్వనితో కూడిన స్థలం ధ్వనిని గందరగోళంగా, అస్పష్టంగా చేస్తుంది.

సంగీత వాయిద్యాలు, ప్రదర్శన స్థలాల ధ్వనిని అర్థం చేసుకోవడం సంగీతకారులు, సంగీత నిర్మాతలు, సౌండ్ ఇంజనీర్‌లకు ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇది సాధనాలు, పరికరాల ఎంపిక, మైక్రోఫోన్‌ల స్థానం, ప్రదర్శన స్థలాల రూపకల్పనపై ప్రభావం చూపుతుంది.

మొత్తంమీద, ధ్వనిశాస్త్రం అనేది ధ్వని యొక్క భౌతిక, ఇంజనీరింగ్, మానసిక అంశాల అధ్యయనాన్ని మిళితం చేసే ఇంటర్ డిసిప్లినరీ ఫీల్డ్. దీని అప్లికేషన్లు వినికిడి సాధనాలు, సంగీత కచేరీ హాళ్ల రూపకల్పన నుండి కొత్త సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధి వరకు ఉంటాయి.

జంతు ప్రపంచంలో మనుగడకు అత్యంత కీలకమైన మార్గాలలో వినికిడి ఒకటి, మానవ అభివృద్ధి, సంస్కృతి యొక్క అత్యంత విలక్షణమైన లక్షణాలలో ప్రసంగం ఒకటి. తదనుగుణంగా, ధ్వని శాస్త్రం మానవ సమాజంలోని అనేక కోణాల్లో వ్యాపించింది-సంగీతం, ఔషధం, వాస్తుశిల్పం, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, యుద్ధం, మరిన్ని. అదేవిధంగా, పాటల పక్షులు, కప్పలు వంటి జంతు జాతులు సంభోగ ఆచారాలలో లేదా భూభాగాలను గుర్తించడానికి ఒక ముఖ్య అంశంగా ధ్వని, వినికిడిని ఉపయోగిస్తాయి. రాబర్ట్ బ్రూస్ లిండ్సే యొక్క "వీల్ ఆఫ్ ఎకౌస్టిక్స్" అనేది ధ్వనిశాస్త్రంలోని వివిధ రంగాల గురించి బాగా ఆమోదించబడిన అవలోకనం.<ref>{{Citation|title=What is acoustics?|url=https://acoustics.byu.edu/what-is|work=Acoustical Research Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416224358/https://acoustics.byu.edu/what-is|publisher=Brigham Young University|access-date=2021-04-16|archive-date=2021-04-16}}</ref>
{{short description|యాంత్రిక తరంగాలకు సంబంధించిన భౌతిక శాస్త్ర విభాగం}}

== చరిత్ర ==
"అకౌస్టిక్" అనే పదం గ్రీకు పదం {{lang|grc|ἀκουστικός}} (''akoustikós'') నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం "వినికిడికి సంబంధించినది" లేదా "వినడానికి సిద్ధంగా ఉన్నది".<ref>{{cite web
|last1=Liddell |first1=Henry George
|last2=Scott |first2=Robert
|title=ἀκουστικός
|work=A Greek-English Lexicon
|publisher=Tufts University
|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%233396
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123045124/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%233396&redirect=true
|archive-date=23 January 2020
|url-status=live
}}</ref>
అలాగే వినబడే ధ్వనిని సూచించే {{lang|grc|ἀκουστός}} (''akoustós'') అనే పదం కూడా దీనికి మూలం.<ref>{{cite web
|last1=Liddell |first1=Henry George
|last2=Scott |first2=Robert
|title=ἀκουστός
|work=A Greek-English Lexicon
|publisher=Tufts University
|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%233397
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123045124/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%233397&redirect=true
|archive-date=23 January 2020
|url-status=live
}}</ref>
ఈ పదాలన్నీ "వినడం" అనే అర్థం ఇచ్చే {{lang|grc|ἀκούω}} అనే క్రియ నుండి పుట్టాయి.<ref>{{cite web
|title=ἀκούω — Cambridge Greek Lexicon
|website=Scaife ATLAS (Perseus)
|url=https://atlas.perseus.tufts.edu/dictionaries/entry/urn%3Acite2%3Ascaife-viewer%3Adictionary-entries.atlas_v1%3Acambridge-greek-lexicon-3132/
|access-date=1 January 2026
}}</ref>

లాటిన్ భాషలో దీనికి సమానమైన పదం "సోనిక్" . గతంలో "సోనిక్స్" అనే పదాన్ని ధ్వని శాస్త్రానికి పర్యాయపదంగా వాడేవారు.<ref>{{cite book|author=Kenneth Neville Westerman|title=Emergent Voice|url=https://books.google.com/books?id=xNQrAAAAMAAJ|year=1947|publisher=C. F. Westerman|access-date=2016-02-28|archive-date=2023-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301145219/https://books.google.com/books?id=xNQrAAAAMAAJ|url-status=live}} </ref>మానవ వినికిడి పరిధికి పైన ఉన్న పౌనఃపున్యాలను  "అతిధ్వనులు"  అని, కింద ఉన్న వాటిని "అల్పధ్వనులు"  అని పిలుస్తారు.

=== ధ్వని శాస్త్రంలో ప్రారంభ పరిశోధనలు ===
[[Image:Harmonic partials on strings.svg|thumb|కంపించే తీగ (vibrating string) యొక్క ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం, మొదటి 6 ఓవర్‌టోన్‌లు. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో పైథాగరస్ ఈ దృగ్విషయంపై అధ్యయనం చేశారు.]]

క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో, ప్రాచీన గ్రీకు తత్వవేత్త పైథాగరస్ సంగీత శబ్దాల కలయిక కొన్నిసార్లు ఎందుకు అందంగా ఉంటుందో తెలుసుకోవాలని అనుకున్నారు. కంపించే తీగల పొడవులకు, అవి చేసే శబ్దాలకు మధ్య ఉన్న సంఖ్యా సంబంధాలను ఆయన కనుగొన్నారు. తీగ పొడవుల నిష్పత్తి చిన్న అంకెల్లో (ఉదాహరణకు 2:3 లేదా 3:4) ఉన్నప్పుడు, ఆ శబ్దాలు వినడానికి చాలా మధురంగా ఉంటాయని ఆయన గమనించారు. ఉదాహరణకు, ఒక తీగ 'C' అనే స్వరాన్ని పలికితే, దాని కంటే రెట్టింపు పొడవు ఉన్న తీగ ఒక ఆక్టేవ్ (octave) తక్కువలో అదే స్వరాన్ని పలుకుతుంది.<ref>C. Boyer and [[Uta Merzbach|U. Merzbach]]. ''A History of Mathematics.'' Wiley 1991, p. 55.</ref>

అరిస్టాటిల్ (క్రీ.పూ. 384–322) ధ్వని ప్రయాణించే తీరును వివరించారు. గాలిలోని అణువులు ఒకదానికొకటి తాకడం వల్ల ధ్వని తరంగాలు ప్రసరిస్తాయని ఆయన అర్థం చేసుకున్నారు.<ref>{{cite web|title=How Sound Propagates|url=http://press.princeton.edu/chapters/s9912.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://press.princeton.edu/chapters/s9912.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|publisher=Princeton University Press|access-date=9 February 2016}}</ref> ధ్వని స్థాయి (pitch) అనేది గాలి కంపన వేగంపై ఆధారపడి ఉంటుందని ప్రాచీన శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.<ref>{{Cite book|title=Greek musical writings|date=2004|publisher=Cambridge University Press|others=Barker, Andrew|isbn=0-521-38911-9|edition=1st pbk.|location=Cambridge|oclc=63122899|page=98}}</ref>

క్రీస్తుపూర్వం 20వ సంవత్సరంలో రోమన్ ఇంజనీర్ విట్రువియస్ థియేటర్ల నిర్మాణంలో ధ్వని ప్రాముఖ్యత గురించి రాశారు. ప్రతిధ్వనులు (echoes), ధ్వని పరావర్తనం (reverberation) వంటి అంశాలను ఆయన చర్చించారు. ఇది వాస్తు ధ్వని శాస్త్రానికి (architectural acoustics) పునాది వేసింది.ACOUSTICS, Bruce Lindsay, Dowden, Hutchinson & Ross, Inc., Chapter 3 శబ్ద తరంగాలు నీటి తరంగాల మాదిరిగానే మూడు కోణాలలో ప్రయాణిస్తాయని ఆయన వివరించారు. థియేటర్లలో ధ్వని స్పష్టంగా వినబడటానికి కాంస్య పాత్రలను ఉపయోగించాలని ఆయన సూచించారు.<ref>Vitruvius Pollio, [https://archive.org/details/vitruviustenbook00vitr_0 ''Vitruvius, the Ten Books on Architecture''] (1914) Tr. Morris Hickey Morgan BookV, Sec.6–8</ref>

ఇస్లామిక్ స్వర్ణయుగంలో అబూ రేహాన్ అల్-బిరూని (973–1048) కాంతి వేగం కంటే ధ్వని వేగం చాలా తక్కువ అని ప్రతిపాదించారు.<ref>{{cite journal|arxiv = 1312.7288|title = The Science of Al-Biruni|first = Amelia Carolina|last = Sparavigna|s2cid = 119230163|doi = 10.18483/ijSci.364|volume = 2|issue = 12|date = December 2013|journal = International Journal of Sciences|pages = 52–60|url = https://www.ijsciences.com/pub/pdf/V220131220.pdf|bibcode = 2013arXiv1312.7288S|access-date = 2018-11-04|archive-date = 2018-07-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20180721215451/https://www.ijsciences.com/pub/pdf/V220131220.pdf|url-status = live}}</ref>

[[File:Amman Roman theatre.jpg|thumb|left|ప్రాచీన కాలం నుండి ధ్వని సూత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నారు: జోర్డాన్‌లోని అమ్మన్ నగరంలో ఉన్న ఒక రోమన్ థియేటర్.]]

శాస్త్రీయ విప్లవం సమయంలో ధ్వని శాస్త్రం వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. గెలీలియో గెలీలీ (1564–1642), మారిన్ మెర్సెన్ (1588–1648) కంపించే తీగల నియమాలను పూర్తి స్థాయిలో కనుగొన్నారు. కంపించే వస్తువుల వల్ల గాలిలో తరంగాలు పుడతాయని, అవి చెవిని చేరినప్పుడు మెదడు ధ్వనిగా గుర్తిస్తుందని గెలీలియో రాశారు. గాలిలో ధ్వని వేగాన్ని కొలవడానికి మెర్సెన్ అనేక ప్రయోగాలు చేశారు. ఐజాక్ న్యూటన్ (1642–1727) ఘనపదార్థాలలో తరంగ వేగానికి సంబంధించిన సూత్రాలను ప్రతిపాదించారు. ఇది భౌతిక ధ్వని శాస్త్రానికి (physical acoustics) మైలురాయిగా నిలిచింది.

=== జ్ఞానోదయ కాలం ,తదుపరి పరిణామాలు ===
18వ శతాబ్దంలో లియోనార్డ్ యూలర్, లాగ్రాంజ్, డి అలంబర్ట్ వంటి శాస్త్రవేత్తలు గణిత సూత్రాల ద్వారా ధ్వని శాస్త్రాన్ని మరింత మెరుగుపరిచారు. ఈ కాలంలోనే "తరంగ సమీకరణం" (wave equation) అనే భావన బలంగా స్థిరపడింది.<ref>{{Cite book|title=Acoustics : an introduction to its physical principles and applications|last=Pierce, Allan D.|date=1989|publisher=Acoustical Society of America|isbn=0-88318-612-8|edition=1989|location=Woodbury, N.Y.|oclc=21197318}}</ref>

19వ శతాబ్దంలో హెల్మ్‌హోల్ట్జ్ వినికిడికి సంబంధించిన శారీరక ధ్వని శాస్త్రంపై పరిశోధనలు చేశారు. లార్డ్ రాలీ తన ప్రసిద్ధ గ్రంథం "ద థియరీ ఆఫ్ సౌండ్" (1877) ద్వారా అప్పటి వరకు ఉన్న ధ్వని విజ్ఞానాన్ని క్రోడీకరించారు. 20వ శతాబ్దంలో ధ్వని శాస్త్రం సాంకేతికంగా పుంతలు తొక్కింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో జలాంతర్గాములను కనిపెట్టడానికి నీటి అడుగున ధ్వని శాస్త్రాన్ని (underwater acoustics) ఉపయోగించారు. టెలిఫోన్, శబ్ద రికార్డింగ్ యంత్రాలు సమాజాన్ని మార్చివేశాయి. నేడు ఎలక్ట్రానిక్స్, కంప్యూటర్ల సహాయంతో ధ్వని విశ్లేషణ అత్యంత ఖచ్చితంగా జరుగుతోంది.

== నిర్వచనం ==
{{multiple image
| align     = right
| direction = horizontal
| header    = జే ప్రిట్జ్కర్ పెవిలియన్ (Jay Pritzker Pavilion)
| footer    = చికాగోలోని ఈ పెవిలియన్ వద్ద, ఆరుబయట కూడా ఇండోర్ ధ్వని వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి అత్యాధునిక శబ్ద బలీకరణ వ్యవస్థలను  ఉపయోగిస్తారు.
| image1    = 20070919 Pritzker Pavilion from stage.JPG
| width1    = 178
| image2    = 20070919 Pritzker Pavilion speakers.JPG
| width2    = 100
}}

ANSI/ASA S1.1-2013 ప్రకారం ధ్వని శాస్త్రం అంటే: "(ఎ) ధ్వని ఉత్పత్తి, ప్రసారం, ప్రభావాల గురించి చదివే శాస్త్రం. ఇందులో జీవసంబంధమైన, మానసిక ప్రభావాలు కూడా ఉంటాయి. (బి) ఒక గదిలో శబ్ద వినికిడిని నిర్ణయించే లక్షణాలు."

ధ్వని శాస్త్ర అధ్యయనం ప్రధానంగా యాంత్రిక తరంగాలు, ప్రకంపనల ఉత్పత్తి, ప్రసారం, స్వీకరణ చుట్టూ తిరుగుతుంది.

::'''[[File:Cause-effect diagram for acoustics.svg|ధ్వని శాస్త్ర ప్రాథమిక ప్రక్రియ]]'''

పైన ఉన్న పటంలో చూపిన దశలు ప్రతి ధ్వని ప్రక్రియలోనూ కనిపిస్తాయి. ధ్వని పుట్టడానికి అనేక కారణాలు ఉండవచ్చు. శక్తిని ఒక రూపం నుండి ధ్వని శక్తిగా మార్చే ప్రక్రియను ట్రాన్స్‌డక్షన్  అంటారు. తరంగాలు ప్రయాణించే యానకం) ద్వారా శక్తిని మోసుకెళ్తాయి. చివరగా ఈ శక్తి మళ్ళీ వేరే రూపంలోకి మారుతుంది. భూకంపం జరిగినా, జలాంతర్గామి సోనార్ వాడినా లేదా ఒక మ్యూజిక్ బ్యాండ్ ప్రదర్శన ఇచ్చినా ఈ ఐదు ప్రాథమిక దశలు ఒకేలా ఉంటాయి.

ధ్వని శాస్త్రంలో తరంగ ప్రసారం ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం. ఇది భౌతిక ధ్వని శాస్త్ర పరిధిలోకి వస్తుంది. వాయువులలో ధ్వని పీడన తరంగాల   రూపంలో ప్రయాణిస్తుంది. ఘనపదార్థాలలో ఇది అనేక రూపాల్లో ఉండవచ్చు. ధ్వని తరంగాలు పర్యావరణంతో ఎలా స్పందిస్తాయో కూడా ఈ శాస్త్రం వివరిస్తుంది. ఇందులో పరావర్తనం , వ్యతికరణం , వివర్తనం  వంటివి ఉంటాయి.

== ప్రాథమిక భావనలు ==
=== తరంగ ప్రసారం: పీడన స్థాయిలు ===

[[Image:Oh No Girl Spectrogram 2.jpg|thumb|ఒక చిన్నారి "oh, no" అని చెబుతున్నప్పటి స్పెక్ట్రోగ్రామ్ (Spectrogram).]]
గాలి, నీరు వంటి ద్రవపదార్థాలలో ధ్వని తరంగాలు పీడనంలో కలిగే మార్పుల వల్ల ప్రయాణిస్తాయి. ఈ మార్పులు చాలా స్వల్పంగా ఉన్నప్పటికీ, మానవ చెవి వాటిని గుర్తించగలదు. మనిషి వినగలిగే అత్యంత చిన్న శబ్దాన్ని వినికిడి Threshold అంటారు. శబ్ద తీవ్రతను డెసిబెల్స్  అనే యూనిట్లలో కొలుస్తారు.

=== తరంగ ప్రసారం: పౌనఃపున్యం  ===

భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ధ్వని స్థాయిని పౌనఃపున్యం (Frequency) ద్వారా వివరిస్తారు. మన చెవులు ధ్వనిని ఇలాగే గ్రహిస్తాయి. ఒక సెకనుకు ఎన్ని కంపనాలు జరుగుతున్నాయనే దానిపై ధ్వని తారాస్థాయి (pitch) ఆధారపడి ఉంటుంది. ధ్వని విశ్లేషణ కోసం స్పెక్ట్రోగ్రామ్ వంటి పటాలను ఉపయోగిస్తారు.

మొత్తం ధ్వని శ్రేణిని మూడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు: ఆడియో, అతిధ్వనులు, అల్పధ్వనులు.

'''ఆడియో:''' 20 Hz నుండి 20,000 Hz వరకు ఉంటుంది. ఇది మనిషి వినగలిగే పరిధి.

'''అతిధ్వనులు (Ultrasonic):''' 20,000 Hz కంటే ఎక్కువ ఉండేవి. వీటిని వైద్య రంగంలో స్కానింగ్ (ultrasonography) కోసం ఉపయోగిస్తారు.

'''అల్పధ్వనులు (Infrasonic):''' అత్యంత తక్కువ పౌనఃపున్యం ఉండేవి. భూకంపాల వంటి భౌగోళిక ప్రక్రియలను అధ్యయనం చేయడానికి ఇవి ఉపయోగపడతాయి.

=== ధ్వని శాస్త్రంలో ట్రాన్స్‌డక్షన్  ===
[[Image:3.5 Inch Speaker.jpg|thumb|చిన్న రేడియోలలో కనిపించే 3.5 ఇంచుల స్పీకర్ డ్రైవర్.]]
శక్తిని ఒక రూపం నుండి మరొక రూపంలోకి మార్చే పరికరాన్ని ట్రాన్స్‌డ్యూసర్  అంటారు. ధ్వని శాస్త్రంలో ఇది ధ్వని శక్తిని విద్యుత్ శక్తిగా (లేదా విద్యుత్ శక్తిని ధ్వని శక్తిగా) మారుస్తుంది. లౌడ్ స్పీకర్లు, మైక్రోఫోన్లు, సోనార్ ప్రొజెక్టర్లు దీనికి ఉదాహరణలు. విద్యుదయస్కాంతత్వం  ఎలెక్ట్రోస్టాటిక్స్ వంటి సూత్రాల ద్వారా ఇవి పనిచేస్తాయి.

సాధారణ స్పీకర్లలో విద్యుదయస్కాంత పరికరాలు ఉంటాయి. మైక్రోఫోన్లు గాలిలోని శబ్ద తరంగాలను గ్రహించి వాటిని విద్యుత్ సంకేతాలుగా మారుస్తాయి. వైద్య రంగంలో వాడే అల్ట్రాసౌండ్ యంత్రాలు పీజోఎలెక్ట్రిక్ (piezoelectric) ట్రాన్స్‌డ్యూసర్లను ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి ప్రత్యేకమైన సిరామిక్ పదార్థాలతో తయారవుతాయి.

== ధ్వని శాస్త్రవేత్త (Acoustician) ==
ధ్వని శాస్త్రంలో నిపుణుడిని ధ్వని శాస్త్రవేత్త (acoustician) అంటారు.<ref>{{cite book|last=Schwarz|first=C|title=Chambers concise dictionary|year=1991}}</ref>

=== విద్య ===
వీరు సాధారణంగా భౌతిక శాస్త్రం లేదా ఇంజనీరింగ్ విభాగాలలో డిగ్రీ కలిగి ఉంటారు. ధ్వని శాస్త్రంలో పరిశోధనలు చేయడానికి గణితం, విజ్ఞాన శాస్త్రాలపై మంచి అవగాహన ఉండాలి. చాలామంది శాస్త్రవేత్తలు ప్రైవేట్ పరిశ్రమలలో లేదా ప్రభుత్వ ప్రయోగశాలలలో పనిచేస్తారు. వినికిడి లోపాలు, సంగీత పరికరాల తయారీ, యుద్ధ నౌకల డిజైన్ వంటి అనేక రంగాలలో వీరి సేవలు అవసరమవుతాయి. ఉన్నత స్థాయి పరిశోధనల కోసం పీహెచ్‌డీ (Doctor of Philosophy) అవసరం.

== ఉపవిభాగాలు ==

=== పురావస్తు ధ్వని శాస్త్రం  ===

[[File:Gibraltar 2015 10 19 1964 (24110677143).jpg|thumb|జిబ్రాల్టర్‌లోని సెయింట్ మైఖేల్స్ గుహ.]]
ఇది ప్రాచీన ప్రదేశాలలోని ధ్వని లక్షణాలను అధ్యయనం చేసే విభాగం.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailygrail.com/2016/01/archaeoacoustics-listening-to-the-sounds-of-history/|title=Archaeoacoustics: Listening to the Sounds of History|last=Clemens|first=Martin J.|date=2016-01-31|website=The Daily Grail|language=en-AU|access-date=2019-04-13|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413223442/https://www.dailygrail.com/2016/01/archaeoacoustics-listening-to-the-sounds-of-history/|url-status=live}}</ref> పురాతన గుహలలో ప్రతిధ్వనులు ఎలా ఉండేవో, వారు ధ్వనిని ఆధ్యాత్మిక కార్యకలాపాల కోసం ఎలా వాడేవారో ఇది వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.atlasobscura.com/articles/archaeoacoustics|title=With Archaeoacoustics, Researchers Listen for Clues to the Prehistoric Past|last=Jacobs|first=Emma|date=2017-04-13|website=Atlas Obscura|language=en|access-date=2019-04-13|archive-date=2019-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413221942/https://www.atlasobscura.com/articles/archaeoacoustics|url-status=live}}</ref>

=== ఏరో ఎకౌస్టిక్స్ ===

గాలి కదలికల వల్ల కలిగే శబ్దం గురించి ఇది చర్చిస్తుంది. విమానాల శబ్దాన్ని తగ్గించడానికి, సంగీత వాయిద్యాల (ఉదాహరణకు ఫ్లూట్) పనితీరును అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite book|last=da Silva|first=Andrey Ricardo|title=Aeroacoustics of Wind Instruments: Investigations and Numerical Methods|year=2009|publisher=VDM Verlag|isbn=978-3639210644}}</ref>

=== ధ్వని సంకేత ప్రాసెసింగ్ ===
ధ్వని సంకేతాలను ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతుల ద్వారా మార్చడాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. వినికిడి యంత్రాలు (hearing aids), కోక్లియర్ ఇంప్లాంట్స్, ఎకో క్యాన్సలేషన్ వంటివి ఇందులో భాగం.<ref>{{cite journal|last=Slaney|first=Malcolm|author-link=Malcolm Slaney|author2=Patrick A. Naylor|title=Trends in Audio and Acoustic Signal Processing|journal=[[ICASSP]]|date=2011}}</ref>

=== వాస్తు ధ్వని శాస్త్రం  ===

[[Image:Symphony hall boston.jpg|thumb|right|బోస్టన్‌లోని సింఫనీ హాల్, ఇక్కడ ఆడిటోరియం ధ్వని శాస్త్రం ప్రారంభమైంది.]]
భవనాల లోపల ధ్వని స్పష్టతను ఎలా పెంచాలో ఇది వివరిస్తుంది.<ref>{{cite book|last=Morfey|first=Christopher|title=Dictionary of Acoustics|year=2001|publisher=Academic Press|pages=32}} </ref>ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు, రికార్డింగ్ స్టూడియోల నిర్మాణంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. శబ్ద కాలుష్యం ఒక గది నుండి మరొక గదికి వెళ్లకుండా అడ్డుకోవడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.<ref>{{cite book|last=Templeton|first=Templeton|title=Acoustics in the Built Environment: Advice for the Design Team|year=1993|publisher=Architectural Press|isbn=978-0750605380}}</ref>

=== బయో ఎకౌస్టిక్స్  ===

జంతువుల వినికిడి, అవి చేసే శబ్దాల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. పర్యావరణ శబ్దాలు జంతువులపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో కూడా ఇది పరిశీలిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bioacoustics.info/ |title=Bioacoustics - the International Journal of Animal Sound and its Recording |publisher=Taylor & Francis |access-date=31 July 2012 |archive-date=5 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905120546/http://www.bioacoustics.info/ |url-status=live }}</ref>

=== సైకో ఎకౌస్టిక్స్  ===

ధ్వని మనిషి మనస్సుపై, ప్రవర్తనపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుందో ఇది వివరిస్తుంది.<ref>{{Cite journal|last1=Iakovides|first1=Stefanos A.|last2=Iliadou|first2=Vassiliki TH|last3=Bizeli|first3=Vassiliki TH|last4=Kaprinis|first4=Stergios G.|last5=Fountoulakis|first5=Konstantinos N.|last6=Kaprinis|first6=George S.|date=2004-03-29|title=Psychophysiology and psychoacoustics of music: Perception of complex sound in normal subjects and psychiatric patients|journal=Annals of General Hospital Psychiatry|volume=3|issue=1|pages=6|doi=10.1186/1475-2832-3-6 |doi-access=free|issn=1475-2832|pmc=400748|pmid=15050030}}</ref> ఉత్సాహంగా ఉండే పాట విన్నప్పుడు పాదాలు కదపడం లేదా నెమ్మదిగా ఉండే పాట విన్నప్పుడు ప్రశాంతంగా అనిపించడం దీనికి ఉదాహరణలు.<ref>{{Cite web|url=http://memtechacoustical.com/psychoacoustics/|title=Psychoacoustics: The Power of Sound|date=2016-02-11|website=Memtech Acoustical|language=en-US|access-date=2019-04-14|archive-date=2019-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415003935/http://memtechacoustical.com/psychoacoustics/|url-status=live}}</ref>

=== అల్ట్రాసోనిక్స్  ===
[[File:CRL Crown rump lengh 12 weeks ecografia Dr. Wolfgang Moroder.jpg|thumb|గర్భంలోని పిండం యొక్క అల్ట్రాసౌండ్ చిత్రం (12 వారాల గర్భం).]]
మనిషి వినగలిగే దానికంటే ఎక్కువ పౌనఃపున్యం ఉన్న ధ్వనుల గురించి ఇది చర్చిస్తుంది. గర్భిణీ స్త్రీలకు చేసే స్కానింగ్, పారిశ్రామిక శుభ్రత, సోనార్ వ్యవస్థలలో అతిధ్వనులు వాడతారు.<ref>{{cite book|last=Ensminger|first=Dale|title=Ultrasonics: Fundamentals, Technologies, and Applications|year=2012|publisher=CRC Press|pages=1–2}}</ref>

=== అండర్ వాటర్ ఎకౌస్టిక్స్  ===
నీటి అడుగున ధ్వని ప్రసారం గురించి చేసే అధ్యయనం. సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలను కొలవడం ద్వారా వాతావరణ మార్పులను గమనించడానికి, తిమింగలాల కమ్యూనికేషన్‌ను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite web|last=ASA Underwater Acoustics Technical Committee |title=Underwater Acoustics |url=http://www.apl.washington.edu/projects/ASA-UATC/index.php |access-date=22 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730104616/http://www.apl.washington.edu/projects/ASA-UATC/index.php |archive-date=30 July 2013 }}</ref>

== పరిశోధన ==

=== వృత్తిపరమైన సంఘాలు ===

అమెరికన్ ఎకౌస్టికల్ సొసైటీ (ASA)

ఆస్ట్రేలియన్ ఎకౌస్టికల్ సొసైటీ (AAS)

యూరోపియన్ ఎకౌస్టిక్స్ అసోసియేషన్ (EAA)

ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రికల్ అండ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఇంజనీర్స్ (IEEE)

=== విద్యా పత్రికలు ===

''Acoustics Today''

''Journal of the Acoustical Society of America'' (JASA)

''Journal of Sound and Vibration'' (JSV)

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{div col|colwidth=}}

[[శబ్ద కాలుష్యం]]

[[డాప్లర్ ప్రభావం]]

[[సంగీత శాస్త్రం]]

[[అతిధ్వనులు]]


== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== మరింత పఠనం ==

{{cite book | vauthors=Attenborough K, Postema M |title=A pocket-sized introduction to acoustics |date=2008 |location=Kingston upon Hull |publisher=University of Hull |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03188302/document| isbn=978-90-812588-2-1 }}

{{cite book |vauthors=Benade AH |title=Fundamentals of Musical Acoustics |date=1976 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-502030-4}}

{{cite book | vauthors=Pierce AD | year=1989 | title=Acoustics: An Introduction to its Physical Principles and Applications | publisher=Acoustical Society of America |location= Melville | isbn=0-88318-612-8}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}
{{wikisource|The New Student's Reference Work/Acoustics|Acoustics}}
{{wikibooks|Acoustics}}[[Category: తెవికీ సైన్స్ వ్యాసాలు]]

[http://www.icacommission.org/ International Commission for Acoustics]

[https://euracoustics.org European Acoustics Association]

[http://acousticalsociety.org/ Acoustical Society of America]

[[Category:ధ్వని శాస్త్రం| ]]
[[Category:ధ్వని]]
==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ధ్వని]]
* [[సంగీతం]]