Editing దంత వైద్యం

[[Category: తెవికీ సైన్స్ వ్యాసాలు]]
{{short description|వైద్య శాస్త్ర విభాగం}}
{{Use dmy dates|date=June 2024}}
{{Use American English|date=June 2016}}
{{Infobox occupation
| name                = దంత వైద్యం (Dentistry)
| image               = [[File:GI at Guantanamo visits the dentist.JPG|220px]]
| caption             = దంత సహాయకుడి సాయంతో రోగికి చికిత్స చేస్తున్న దంత వైద్యుడు.
| official_names      = {{flatlist|* దంత వైద్యుడు (Dentist)

డెంటల్ సర్జన్

డాక్టర్
<ref>{{cite report |author-first1 = Neil |author-last1=Costley |author-first2 = Jo |author-last2=Fawcett |title = General Dental Council Patient and Public Attitudes to Standards for Dental Professionals, Ethical Guidance and Use of the Term Doctor |url = http://www.gdc-uk.org/Newsandpublications/research/Documents/GDC%20Public%20Attitudes%20to%20Standards%20for%20Dental%20Professionals.pdf |publisher = [[General Dental Council]]/George Street Research |date = November 2010 |access-date = 11 January 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304091233/https://www.gdc-uk.org/Newsandpublications/research/Documents/GDC%20Public%20Attitudes%20to%20Standards%20for%20Dental%20Professionals.pdf |archive-date = 4 March 2016 }}</ref>దంత వైద్యులను "డాక్టర్" అని పిలవడం భౌగోళిక ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతుంది. ఉదాహరణకు, అమెరికాలో వారిని "డాక్టర్" అని పిలుస్తారు. బ్రిటన్ (UK) లో పాత కాలంలో దంత వైద్యులను "మిస్టర్" అని పిలిచేవారు, ఎందుకంటే వారు తమను ఫిజీషియన్ల కంటే 'బార్బర్ సర్జన్ల'తో పోల్చుకునేవారు. అయితే ఇప్పుడు బ్రిటన్ లో కూడా చాలా మంది దంత వైద్యులు తమను డాక్టర్లుగా పిలుచుకుంటున్నారు.}}
| type                = [[Profession|వృత్తి]]
| activity_sector     = [[Health care|ఆరోగ్య సంరక్షణ]], [[anatomy|శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం]], [[physiology|శరీర ధర్మ శాస్త్రం]], [[pathology|రోగ లక్షణ శాస్త్రం]], [[medicine|వైద్యం]], [[pharmacology|ఔషధ శాస్త్రం]], [[surgery|శస్త్రచికిత్స]]
| competencies        = {{flatlist|* సూక్ష్మ స్థాయి శస్త్రచికిత్స నైపుణ్యం

మానవ ఆరోగ్యం, వ్యాధులు, శరీర నిర్మాణంపై అవగాహన

కమ్యూనికేషన్ నైపుణ్యాలు

విశ్లేషణాత్మక నైపుణ్యం

విమర్శనాత్మక ఆలోచన

వృత్తిపరమైన సానుభూతి
}}
| formation           = [[Dental degree|దంత వైద్య డిగ్రీ]]
| employment_field    = {{hlist|ప్రైవేట్ క్లినిక్‌లు|ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు|[[hospital|ఆసుపత్రులు]]}}
| related_occupation = {{hlist|[[Physician|వైద్యుడు]]|[[dental assistant|దంత సహాయకుడు]]|[[dental technician|దంత టెక్నీషియన్]]|[[dental hygienist|దంత పరిశుభ్రత నిపుణుడు]]|వివిధ దంత వైద్య నిపుణులు}}
}}
[[File:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|thumb|upright|జ్ఞాన దంతాన్ని (wisdom tooth) తొలగిస్తున్న దంత శస్త్రచికిత్స నిపుణుడు, దంత సహాయకుడు]]

'''దంత వైద్యం''' (Dentistry) అనేది దంతాలు, చిగుళ్లు, నోటికి సంబంధించిన వైద్య శాస్త్ర విభాగం. దీనిని నోటి వైద్యం (Oral medicine) అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ విభాగంలో నోటి వ్యాధులు, నోటి లోపల ఉండే సమస్యలను అధ్యయనం చేయడం, వాటిని గుర్తించడం (diagnosis), నివారించడం చికిత్స చేయడం జరుగుతుంది. సాధారణంగా దంతాల అమరిక (dentition) నోటి లోపలి పొర (oral mucosa) మీద ఇది ఎక్కువ దృష్టి పెడుతుంది.<ref>{{cite web |url = http://www.ada.org/glossaryforprofessionals.aspx |title = Glossary of Dental Clinical and Administrative Terms |publisher = [[American Dental Association]] |access-date = 1 February 2014 |archive-date = 6 March 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160306022116/http://ada.org/glossaryforprofessionals.aspx }}</ref> ముఖం దవడలకు సంబంధించిన ఎముకలు, కండరాల అధ్యయనం కూడా ఇందులో భాగమే. ఈ చికిత్స చేసే వ్యక్తిని దంత వైద్యుడు (dentist) అంటారు.

దంత వైద్య చరిత్ర మానవ నాగరికత అంత ప్రాచీనమైనది. క్రీస్తుపూర్వం 7000 నుండి 5500 సంవత్సరాల క్రితమే దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు లభించాయి.<ref>{{cite news |date=6 April 2006 |title=Stone age man used dentist drill |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4882968.stm |access-date=24 May 2010}}</ref> వైద్య శాస్త్రంలో మొట్టమొదటి ప్రత్యేక విభాగంగా దంత వైద్యం గుర్తింపు పొందింది. కాలక్రమేణా దీనికి సొంత డిగ్రీలు ప్రత్యేక విభాగాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref>{{cite journal |last1=Suddick |first1=RP |last2=Harris |first2=NO |date=1990 |title=Historical perspectives of oral biology: a series |journal=Critical Reviews in Oral Biology and Medicine |volume=1 |issue=2 |pages=135–51 |doi=10.1177/10454411900010020301 |pmid=2129621|doi-access=free }}</ref> కొన్ని దేశాల్లో నోటి వ్యాధుల అధ్యయనాన్ని 'స్టోమాటాలజీ' (stomatology) అని కూడా పిలుస్తారు. అయితే ముఖం దవడలకు సంబంధించిన క్లిష్టమైన శస్త్రచికిత్సల (OMFS) కోసం వైద్య దంత వైద్య డిగ్రీలు రెండూ అవసరం కావచ్చు.

దంత చికిత్సలు ఒక బృందం ద్వారా జరుగుతాయి. ఇందులో దంత వైద్యుడితో పాటు దంత సహాయకులు, దంత పరిశుభ్రత నిపుణులు (hygienists), టెక్నీషియన్లు ఉంటారు. చాలా మంది దంత వైద్యులు సొంత క్లినిక్‌లలో లేదా ఆసుపత్రులలో పనిచేస్తారు. కొందరు సైనిక కేంద్రాలు జైళ్ల వంటి చోట్ల కూడా సేవలు అందిస్తారు.

ఆధునిక దంత వైద్యం 'సాక్ష్యాధారాల ఆధారిత చికిత్స' (evidence-based dentistry) మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అంటే శాస్త్రీయ పరిశోధనల ద్వారా నిర్ధారించబడిన పద్ధతులనే చికిత్సలో వాడతారు. ఉదాహరణకు, నీటిలో ఫ్లోరైడ్ వాడకం, ఫ్లోరైడ్ టూత్ పేస్టులు, దంతాల క్షయం (tooth decay) చిగుళ్ల వ్యాధుల నివారణ వంటివి ఇందులో ముఖ్యమైనవి. నోటి ఆరోగ్యం అనేది శరీరంలోని ఇతర సమస్యలైన షుగర్ వ్యాధి (diabetes), గుండె జబ్బులు, క్యాన్సర్ రక్తహీనత వంటి వాటితో ముడిపడి ఉంటుంది. అందుకే దంత శస్త్రచికిత్సకు ముందు రక్త పరీక్షలు ఇతర శారీరక పరీక్షలు చేయడం ఎంతో ముఖ్యం.

== పేరు వెనుక ఉన్న చరిత్ర ==
'డెంటిస్ట్రీ' (dentistry) అనే పదం 'డెంటిస్ట్' నుండి వచ్చింది. ఇది ఫ్రెంచ్ లాటిన్ భాషల్లోని 'దంతం' అనే అర్థం వచ్చే పదాల నుండి పుట్టింది.<ref>{{Cite web |title=dentistry |url=https://www.etymonline.com/search?q=dentistry |access-date=2025-12-20 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> దంతాల నిర్మాణం ఎదుగుదలకు సంబంధించిన శాస్త్రీయ అధ్యయనాన్ని 'ఓడోంటాలజీ' (odontology) అని పిలుస్తారు.

== దంత చికిత్స ==
దంత వైద్యం ప్రధానంగా నోటి లోపల ఉండే భాగాలకు సంబంధించినది.<ref>{{cite journal| author=Gambhir RS| title=Primary care in dentistry – an untapped potential | journal= Journal of Family Medicine and Primary Care| year= 2015 | volume= 4 | issue= 1 | pages= 13–18 | pmid=25810982 | doi=10.4103/2249-4863.152239 | pmc=4366984 | type=Review | doi-access=free }}</ref> [[World Health Organization|ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నోటి వ్యాధులు ఒక పెద్ద ప్రజారోగ్య సమస్యగా మారాయి. పేద మధ్యతరగతి ప్రజలు ఈ సమస్యల బారిన ఎక్కువగా పడుతున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/oral_health/disease_burden/global/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20040630165431/http://www.who.int/oral_health/disease_burden/global/en/|archive-date=30 June 2004|title=What is the burden of oral disease?|publisher=[[World Health Organization|WHO]]|access-date=6 June 2017}}</ref>

దంత చికిత్సల్లో ఎక్కువ భాగం దంతాల క్షయం (పిప్పి పన్ను) చిగుళ్ల వ్యాధుల నివారణకు సంబంధించినవే ఉంటాయి. సాధారణంగా చేసే చికిత్సలు ఇవే:

దంతాలలో గుంటలు పూడ్చడం (restoration).

దంతాలను తొలగించడం (extraction).

దంతాల శుభ్రత (scaling).

రూట్ కెనాల్ చికిత్స (root canal).

అందం కోసం చేసే దంత చికిత్సలు (cosmetic dentistry).

సాధారణ దంత వైద్యులు దంతాల పరీక్ష చేయడం, ఎక్స్-రేలు తీయడం, వ్యాధిని గుర్తించడం మందులు రాయడం వంటి పనులు చేస్తారు. క్లిష్టమైన పనుల కోసం అనగా దంతాల ఇంప్లాంట్లు వేయడం లేదా మత్తు ఇచ్చి చికిత్స చేయడం వంటి వాటి కోసం అదనపు శిక్షణ అవసరం.

[[File:Enamel celiac.jpg|thumb|right|సెలియాక్ వ్యాధి (celiac disease) వల్ల దంతాల పైన పొర దెబ్బతినడం. ఇది నోటి ద్వారా ఇతర శారీరక వ్యాధులను గుర్తించడానికి ఒక ఉదాహరణ.]]

నోటిని శుభ్రంగా ఉంచుకోవడం ఏడాదికి రెండు సార్లు దంత వైద్యుడిని సంప్రదించడం ద్వారా చాలా వ్యాధులను నివారించవచ్చు. నోటిలో వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లు శరీరంలోని ఎముకల బలహీనత (osteoporosis), చక్కెర వ్యాధి గుండె జబ్బులకు కారణం కావచ్చు. చిగుళ్ల వ్యాధి ఉన్న గర్భిణీ స్త్రీలకు నెలలు నిండకుండానే పిల్లలు పుట్టే ప్రమాదం ఉందని కొన్ని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. అందుకే నోటి ఆరోగ్యాన్ని శరీర ఆరోగ్యంతో కలిపి 'ఓరల్-సిస్టమిక్ హెల్త్' అని పిలుస్తారు.

== విద్య లైసెన్సింగ్ ==

[[File:Cross sections of teeth labels.png|thumb|right|దంతం యొక్క నిలువు కోత; 1: కిరీటం (crown), 2: వేరు (root), 3: ఎనామిల్, 4: డెంటిన్, 5: పల్ప్ గది, 6: రక్త నాళాలు నరాలు, 7: లిగమెంట్, 8: వేరు చివర, 9: ఎముక]]

ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి దంత వైద్య పాఠశాలను జాన్ ఎం. హారిస్ అమెరికాలోని ఒహియో రాష్ట్రంలో 1828లో ప్రారంభించారు. ఇది దంత వైద్యాన్ని ఒక గౌరవప్రదమైన వృత్తిగా మార్చడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. నేడు ఆ భవనం ఒక మ్యూజియంగా ఉంది.<ref>{{cite book |editor-last=Owen |editor-first=Lorrie K. |title=Dictionary of Ohio Historic Places |volume=2 |location=St. Clair Shores |publisher=Somerset |year=1999 |pages=1217–1218}}</ref> ఆ తర్వాత 1840లో మొదటి దంత కళాశాల మేరీల్యాండ్‌లో ప్రారంభమైంది.

వివిధ దేశాల్లో చదువుకున్న దంత వైద్యులు ఒకే రకమైన సమస్యకు వేర్వేరు చికిత్సలు సూచించే అవకాశం ఉందని కొన్ని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. ఉదాహరణకు, ఇజ్రాయెల్ లో చదువుకున్న వైద్యులు జ్ఞాన దంతాలను తొలగించాలని ఎక్కువగా సూచిస్తే, తూర్పు ఐరోపా వైద్యులు మరోలా ఆలోచించవచ్చు.

బ్రిటన్ (UK) లో 1859లో మొదటి దంత పాఠశాలలు ప్రారంభమయ్యాయి. 1878 1921 చట్టాల ద్వారా అక్కడ దంత వైద్యాన్ని పూర్తిస్థాయిలో క్రమబద్ధీకరించారు. అర్హత ఉన్న వారు మాత్రమే దంత వైద్యం చేసేలా నిబంధనలు పెట్టారు. ప్రస్తుతం బ్రిటన్ లో 'జనరల్ డెంటల్ కౌన్సిల్' ఈ వృత్తిని పర్యవేక్షిస్తుంది.

చాలా దేశాల్లో దంత వైద్యుడు కావాలంటే ఇంటర్మీడియట్ తర్వాత ఐదు నుండి ఎనిమిది సంవత్సరాల పాటు చదువుకోవాల్సి ఉంటుంది. దంత వైద్యంలో ఇచ్చే డిగ్రీలను వివిధ పేర్లతో పిలుస్తారు:

అమెరికా, కెనడాలో: డి.డి.ఎస్ (DDS) లేదా డి.ఎం.డి (DMD).

బ్రిటన్ భారత్ వంటి దేశాల్లో: బి.డి.ఎస్ (BDS).
డిగ్రీ పూర్తి చేసిన తర్వాత కూడా చాలా మంది క్లిష్టమైన చికిత్సల కోసం ఇంటర్న్‌షిప్ లేదా స్పెషలైజేషన్ చేస్తారు.

అమెరికాలో దంత వైద్యం చేసేవారు మూడేళ్ల అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ చదువు తర్వాత నాలుగేళ్ల దంత పాఠశాలలో చదువుతారు. ఆ తర్వాత వారు ఎనస్థీషియాలజీ, ఆర్థోడాంటిక్స్ (దంతాల అమరిక), పీడియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ (పిల్లల దంత వైద్యం) వంటి 12 రకాల విభాగాల్లో స్పెషలైజేషన్ చేయవచ్చు.

=== నిరంతర విద్య ===
లైసెన్స్ ఉన్న దంత వైద్యులు తమ నైపుణ్యాలను ఎప్పటికప్పుడు మెరుగుపరుచుకోవడానికి 'నిరంతర వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి' (CPD) ప్రోగ్రాముల్లో పాల్గొనాలి. కొత్త చికిత్సా పద్ధతులు, ఇన్ఫెక్షన్ నియంత్రణ అత్యవసర వైద్య పరిస్థితుల గురించి అప్‌డేట్ అవ్వడానికి ప్రభుత్వం కొన్ని గంటల పాటు ఇలాంటి క్లాసులకు హాజరు కావడాన్ని తప్పనిసరి చేస్తుంది.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-11-23 |title=Dental Continuing Education (CE/CPD): Global Requirements for Dentists and Dental Hygienists |url=https://cecrowd.com/accreditation-compliance/dental-continuing-education-ce-cpd-requirements |access-date=2025-11-23 |website=CE Crowd |language=en-US}}</ref>

== దంత వైద్యంలో ప్రత్యేక విభాగాలు ==


[[File:Armilan hammashoitola, Lappeenranta.jpg|thumb|ఫిన్లాండ్‌లోని ఒక ఆధునిక దంత క్లినిక్]]
సాధారణ డిగ్రీ తర్వాత దంత వైద్యులు తమకు నచ్చిన విభాగంలో లోతైన శిక్షణ పొందుతారు. వాటిలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి:

'''దంత ఎనస్థీషియాలజీ:''' చికిత్స సమయంలో నొప్పి తెలియకుండా మత్తు ఇవ్వడం నొప్పిని తగ్గించడంపై దృష్టి పెడుతుంది.

'''కాస్మెటిక్ డెంటిస్ట్రీ:''' పళ్లు తెల్లగా చేయడం, నవ్వును అందంగా మార్చడం వంటి పనులు చేస్తుంది.

'''డెంటల్ పబ్లిక్ హెల్త్:''' సమాజంలో నోటి ఆరోగ్య అవగాహన పెంచడం ప్రభుత్వ ఆరోగ్య విధానాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.

'''ఎండోడాంటిక్స్:''' దీనినే రూట్ కెనాల్ చికిత్స అని కూడా అంటారు. పంటి లోపల ఉండే పల్ప్ నరాలకు వచ్చే వ్యాధులకు చికిత్స చేస్తారు.

'''ఫోరెన్సిక్ ఓడోంటాలజీ:''' నేర పరిశోధనలో దంతాల ఆధారాల ద్వారా వ్యక్తులను గుర్తించడం.

'''జెరియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ:''' వృద్ధులకు వచ్చే దంత సమస్యలకు చికిత్స చేయడం.

'''ఓరల్ అండ్ మ్యాక్సిల్లోఫేషియల్ సర్జరీ:''' దవడలు, ముఖం నోటికి సంబంధించిన శస్త్రచికిత్సలు. ఇందులో దంతాలను పీకడం ఇంప్లాంట్లు వేయడం కూడా ఉంటుంది.

'''ఓరల్ మెడిసిన్:''' నోటి లోపల వచ్చే పుండ్లు ఇతర పొరల వ్యాధులను గుర్తించి చికిత్స చేయడం.

'''ఆర్థోడాంటిక్స్:''' వంకరగా ఉన్న దంతాలను సరిచేయడం దవడల ఎదుగుదలను క్రమబద్ధీకరించడం.

'''పీడియాట్రిక్ డెంటిస్ట్రీ:''' చిన్న పిల్లల దంత సమస్యల చికిత్స.

'''పీరియోడాంటాలజీ:''' చిగుళ్ల వ్యాధుల అధ్యయనం చికిత్స.

'''ప్రోస్టోడాంటిక్స్:''' ఊడిపోయిన దంతాల స్థానంలో కృత్రిమ దంతాలను (dentures/bridges) అమర్చడం.

'''వెటర్నరీ డెంటిస్ట్రీ:''' జంతువులకు చేసే దంత చికిత్స.

== చరిత్ర  ==
[[File:A wealthy patient falling over because of having a tooth ext Wellcome V0012058.jpg|thumb|upright|1790 ప్రాంతంలో దంతాన్ని పీకుతున్నప్పుడు నొప్పికి తట్టుకోలేక పడిపోతున్న రోగిని చూపే చిత్రం.]]

పురాతన కాలంలో మనుషులు అడవిలో లభించే ఆహారం తిన్నప్పుడు దంతాల క్షయం తక్కువగా ఉండేది. కానీ సుమారు 10,000 ఏళ్ల క్రితం వ్యవసాయం మొదలైన తర్వాత, పిండి పదార్ధాలు చక్కెర వినియోగం పెరిగి దంతాల సమస్యలు (పిప్పి పళ్లు) పెరిగాయి.<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/earth/story/20160229-how-our-ancestors-drilled-rotten-teeth |title = How our ancestors drilled rotten teeth |last = Barras |first = Colin |publisher = BBC |date = 29 February 2016 |access-date = 1 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519063141/https://www.bbc.com/earth/story/20160229-how-our-ancestors-drilled-rotten-teeth |archive-date=19 May 2017}}</ref> ఇటలీలో లభించిన ఆధారాల ప్రకారం 14,000 ఏళ్ల క్రితమే రాతి పనిముట్లతో పళ్లను శుభ్రం చేసేవారు. 130,000 ఏళ్ల క్రితం నియాండర్తల్ మానవులు కూడా ప్రాథమిక దంత పనిముట్లను వాడేవారని 2017 అధ్యయనం చెబుతోంది.<ref>{{cite web |url = https://news.ku.edu/2017/06/23/analysis-neanderthal-teeth-marks-uncovers-evidence-prehistoric-dentistry |title = Analysis of Neanderthal teeth marks uncovers evidence of prehistoric dentistry |publisher = The University of Kansas |date = 28 June 2017 |access-date = 1 July 2017 }}</ref>

క్రీస్తుపూర్వం 7000 సంవత్సరాల క్రితం సింధు లోయ నాగరికతలో దంత వైద్యం జరిగినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. అప్పట్లో పూసలు తయారు చేసే డ్రిల్ యంత్రాలతో పంటి సమస్యలను నయం చేసేవారని పాకిస్థాన్‌లోని మెహర్‌గర్ వద్ద జరిపిన తవ్వకాల్లో తెలిసింది. స్లోవేనియాలో 6500 ఏళ్ల క్రితమే తేనెటీగల మైనం (beeswax) తో పంటిలోని రంధ్రాలను పూడ్చేవారు. పురాతన ఈజిప్షియన్లు బంగారు తీగలతో దంతాలను కలిపి కట్టేవారు. ఆధునిక దంత వైద్యానికి పితామహుడిగా 'పియరీ ఫౌచార్డ్' ను పరిగణిస్తారు. ఆయన 1728లో దంత వైద్యంపై మొదటి సమగ్రమైన పుస్తకాన్ని రాశారు.

పాత కాలంలో సుమేరియన్లు 'పంటి పురుగు' (tooth worm) వల్ల పళ్లు పుచ్చిపోతాయని నమ్మేవారు. ఈ నమ్మకం భారత్, ఈజిప్ట్, చైనా జపాన్ దేశాల్లో కూడా ఉండేది. చివరకు 14వ శతాబ్దంలో కూడా కొందరు శస్త్రచికిత్సకులు ఇదే నమ్మకాన్ని ప్రచారం చేశారు.<ref>{{cite journal|author=Suddick Richard P., Harris Norman O. |year=1990 |title=Historical Perspectives of Oral Biology: A Series |url=http://crobm.iadrjournals.org/cgi/reprint/1/2/135.pdf |journal=Critical Reviews in Oral Biology and Medicine |volume=1 |issue=2 |pages=135–51 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218025641/http://crobm.iadrjournals.org/cgi/reprint/1/2/135.pdf |archive-date=18 December 2007 |doi=10.1177/10454411900010020301 |pmid=2129621 }}</ref>

ప్రాచీన గ్రీకు పండితులు హిప్పోక్రేట్స్ అరిస్టాటిల్ దంతాల ఎదుగుదల, పంటి నొప్పికి చికిత్స దంతాలను పీకడానికి 'ఫోర్సెప్స్' వంటి పనిముట్ల వాడకం గురించి రాశారు.<ref>{{cite web |url = http://completedentalguide.co.uk/history-of-dentistry/ |title = History Of Dentistry |work = Complete Dental Guide |access-date = 29 June 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160714150814/http://completedentalguide.co.uk/history-of-dentistry/ |archive-date = 14 July 2016 }} </ref>ఇటలీలోని ఎట్రుస్కాన్లు క్రీస్తుపూర్వం 700 నాటికే జంతువుల దంతాలను బంగారు పట్టీలతో కలిపి కృత్రిమ దంతాలను తయారు చేసేవారు.

మధ్య యుగాలలో దంత వైద్యం అనేది ఒక ప్రత్యేక వృత్తిగా లేదు. జుట్టు కత్తిరించే మంగలి పని చేసేవారు (బార్బర్లు) లేదా సాధారణ వైద్యులు పళ్లను పీకేవారు. ఆ కాలంలో నొప్పి నుండి ఉపశమనం పొందడానికి పన్ను పీకడం ఒక్కటే మార్గంగా ఉండేది. 14వ శతాబ్దంలో 'డెంటల్ పెలికాన్' అనే పనిముట్టును పళ్లు పీకడానికి వాడేవారు, ఆ తర్వాత 'డెంటల్ కీ' 19వ శతాబ్దంలో ఆధునిక ఫోర్సెప్స్ వచ్చాయి.

=== ఆధునిక దంత వైద్యం ===
[[File:Microscope,The Dental cosmos (1907).jpg|thumb|right|1907 నాటి దంత విశ్లేషణ మైక్రోస్కోప్]]

1650 నుండి 1800 మధ్య కాలంలో ఆధునిక దంత వైద్య శాస్త్రం వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఫ్రెంచ్ శస్త్రచికిత్సకుడు 'పియరీ ఫౌచార్డ్' దంత వైద్యానికి కొత్త రూపునిచ్చారు. ఆయన గడియారాలు తయారు చేసేవారు ఆభరణాల తయారీదారుల వద్ద ఉండే పనిముట్లను దంత చికిత్సకు అనుగుణంగా మార్చుకున్నారు. చక్కెరకు సంబంధించిన ఆమ్లాల వల్లే దంతాలు దెబ్బతింటాయని ఆయన మొట్టమొదట చెప్పారు.

ఫౌచార్డ్ కృత్రిమ దంతాల తయారీలో కూడా మార్పులు తెచ్చారు. ఏనుగు దంతం లేదా ఎముకలతో పళ్లను తయారు చేయవచ్చని సూచించారు. పళ్లను వరుసలో పెట్టడానికి 'బ్రేసెస్' (braces) వాడకాన్ని కూడా ఆయనే మొదలుపెట్టారు. 1728లో ఆయన ప్రచురించిన పుస్తకం దంత వైద్యాన్ని సాధారణ శస్త్రచికిత్స నుండి వేరు చేసి ఒక ప్రత్యేక విభాగంగా నిలబెట్టింది.<ref>{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=2RRqAAAAMAAJ |title = Pierre Fauchard (1678–1761): The First Dental Surgeon, His Work, His Actuality |author-first1 = André |author-last1=Besombes |author-first2 = Phillipe |author-last2=de Gaillande |publisher = Pierre Fauchard Academy |date = 1993 }}</ref>

ఆ తర్వాత జాన్ హంటర్ అనే బ్రిటిష్ వైద్యుడు పళ్లను ఒకరి నుండి ఒకరికి మార్పిడి (transplant) చేయవచ్చనే సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. దానం ఇచ్చే వ్యక్తి పన్ను తాజాగా ఉండాలని ఆయన చెప్పారు. ఈ సూత్రాలే నేడు శరీరంలోని ఇతర అవయవాల మార్పిడిలో కూడా వాడుతున్నారు. 19వ శతాబ్దం చివరి నాటికి దంత వైద్యం ప్రభుత్వ నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 1878లో బ్రిటన్ లో దంత వైద్య చట్టం అమల్లోకి వచ్చింది.

== ఆధునిక దంత వైద్యంలో ఎదురయ్యే ముప్పులు ==

==== శబ్దం ====
దంత వైద్యంలో వాడే డ్రిల్లింగ్ యంత్రాలు శుభ్రం చేసే పనిముట్ల నుండి వచ్చే శబ్దం వల్ల వైద్యులకు వినికిడి సమస్యలు రావచ్చు. నిరంతరం 85-90 డెసిబుల్స్ కంటే ఎక్కువ శబ్దం వినడం వల్ల చెవి లోపలి భాగాలు దెబ్బతింటాయి. దీనివల్ల వినికిడి తగ్గడం లేదా చెవుల్లో రొద రావడం (tinnitus) వంటి సమస్యలు కలుగుతాయి. వీటి నుండి రక్షణ పొందడానికి వైద్యులు చెవులకు ప్రత్యేక పరికరాలను (ear protection) ధరించాలి.<ref>{{cite web|title=Noise-Induced Hearing Loss|url=https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss|website=NIDCD|date=18 August 2015}}</ref>

==== రసాయన ముప్పులు ====
దంత వైద్యంలో వాడే క్రిమిసంహారకాలు (disinfectants) ఇతర పదార్థాల వల్ల అలర్జీలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. పాదరసం (mercury), నికెల్ వంటి లోహాల వల్ల చర్మ సమస్యలు రావచ్చు.<ref>{{Cite journal|title=Mercury level in biological samples of dentists in Iran: a systematic review and meta-analysis|journal=Journal of Environmental Health Science & Engineering|date=December 2020|issn=2052-336X|pmc=7721756|pmid=33312669|pages=1655–1669|volume=18|issue=2|doi=10.1007/s40201-020-00558-w|first1=Ahmad|last1=Jonidi Jafari|first2=Ali|last2=Esrafili|first3=Yousef|last3=Moradi|first4=Norouz|last4=Mahmoudi |bibcode=2020JEHSE..18.1655J }}</ref>

===== క్రిమిసంహారకాలు =====
రోగుల మధ్య ఇన్ఫెక్షన్ సోకకుండా ఉండటానికి ఆల్కహాల్, హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ వంటి రసాయనాలను వాడతారు. వీటి వాసన నిరంతరం పీల్చడం వల్ల ఆస్తమా శ్వాసకోశ ఇబ్బందులు రావచ్చు. క్లినిక్‌లలో సరైన గాలి వెలుతురు (ventilation) ఉండటం వైద్యులు గ్లౌజులు, మాస్కులు ధరించడం ద్వారా ఈ ప్రమాదాలను తగ్గించవచ్చు.

===== పాదరసం  =====
పళ్లలోని రంధ్రాలను పూడ్చడానికి వాడే 'అమాల్గమ్' (amalgam) లో 50% పాదరసం ఉంటుంది. ఇది వేసేటప్పుడు లేదా తీసేటప్పుడు వెలువడే ఆవిరి విషపూరితమైనది. దీనివల్ల నాడీ వ్యవస్థ కిడ్నీలు దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది. జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం, వణుకు రావడం వంటివి దీని లక్షణాలు.<ref>{{Cite web |last=US EPA |first=OCSPP |date=2015-09-08 |title=Mercury in Dental Amalgam |url=https://www.epa.gov/mercury/mercury-dental-amalgam |access-date=2025-11-17 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref>

===== మెథాక్రిలేట్ నికెల్ =====
కృత్రిమ దంతాల తయారీలో వాడే రెసిన్ల (methacrylate) వల్ల చర్మం ఎర్రబడటం ఊపిరితిత్తుల సమస్యలు రావచ్చు. అలాగే దంతాల అమరికకు వాడే తీగలలో నికెల్ ఉంటుంది. ఇది వైద్యులకు రోగులకు కూడా అలర్జీ కలిగించే అవకాశం ఉంది.

== సాక్ష్యాధారాల ఆధారిత దంత వైద్యం ==

ఆధునిక వైద్యంలో కేవలం అనుభవంతోనే కాకుండా, సరికొత్త శాస్త్రీయ పరిశోధనల ఆధారంగా చికిత్స చేయాలనే ఉద్యమం మొదలైంది. దీనిని 'ఎవిడెన్స్ బేస్డ్ డెంటిస్ట్రీ' అంటారు. ఇది 1990లలో కెనడాలోని మెక్‌మాస్టర్ విశ్వవిద్యాలయంలో గోర్డాన్ గైట్ ద్వారా ప్రారంభమైంది. దీనివల్ల రోగులకు అత్యుత్తమ సురక్షితమైన చికిత్స అందుతుంది. వైద్యులు ఎప్పటికప్పుడు మారుతున్న కొత్త పద్ధతులను నేర్చుకుంటూ రోగుల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడతారు.

== దంత వైద్యంలో డిజిటలైజేషన్  ==
ఆధునిక సాంకేతికత దంత వైద్యాన్ని పూర్తిగా మార్చేస్తోంది. కంప్యూటర్ సాయంతో దంతాల డిజైన్ చేయడం (CAD/CAM), 3D ప్రింటింగ్ ద్వారా కృత్రిమ దంతాలను తయారు చేయడం కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ద్వారా వ్యాధులను గుర్తించడం వంటివి ఇప్పుడు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఎలక్ట్రానిక్ హెల్త్ రికార్డ్స్ ద్వారా రోగి పాత చికిత్స వివరాలను సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు. యువ వైద్యులు ఈ సాంకేతికతను వాడటానికి ఆసక్తి చూపిస్తున్నారు, అయితే ఖర్చు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఇవి అన్ని చోట్లా అందుబాటులోకి రాలేదు.<ref>{{Cite journal |last1=Schnitzler |first1=Christian |last2=Bohnet-Joschko |first2=Sabine |date=2025-05-15 |title=Technology Readiness Drives Digital Adoption in Dentistry: Insights from a Cross-Sectional Study |journal=Healthcare |language=en |volume=13 |issue=10 |page=1155 |doi=10.3390/healthcare13101155 |pmid=40427991 |doi-access=free |issn=2227-9032|pmc=12110977 }}</ref>

== నైతిక న్యాయపరమైన అంశాలు ==
దంత వైద్యం నేర్చుకోవడం అనేది కేవలం పుస్తకాల్లో చదివితే వచ్చేది కాదు. ఇది ప్రయోగశాలల్లో రోగుల వద్ద ప్రత్యక్షంగా పనిచేస్తేనే వస్తుంది. అందుకే దంత వైద్య కళాశాలలకు సరైన గుర్తింపు ఉండటం చాలా ముఖ్యం. ఇది వైద్యుల వృత్తి నైపుణ్యాన్ని రోగుల భద్రతను నిర్ధారిస్తుంది.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
{{మూలాలజాబితా}}
== బయటి లింకులు ==
{{sister project links|d=yes|wikt=Category:en:dentistry|v=School:Dentistry|c=category:Dentistry|n=no|species=no|m=no|f=no|mw=no|s=Category:Dentistry|b=Dental Case Files}}
{{cite web |url = http://www.ada.org/glossaryforprofessionals.aspx |title = Glossary of Dental Clinical and Administrative Terms |publisher = [[American Dental Association]] |access-date = 1 February 2014 |archive-date = 6 March 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160306022116/http://ada.org/glossaryforprofessionals.aspx |url-status = dead }}

[https://www.ada.org అమెరికన్ డెంటల్ అసోసియేషన్]

[https://www.fdiworlddental.org ప్రపంచ దంత సమాఖ్య (FDI)]

{{Authority control}}

[[Category:దంత వైద్యం]]
[[Category:వైద్య విభాగాలు]].

[[వర్గం:వైద్య శాస్త్రము]]