Editing అగ్రోనమీ

{{Short description|మొక్కల ఉత్పత్తి ఇంకా  ఉపయోగం గురించిన శాస్త్రం}} {{Use dmy dates|date=February 2026}} {{Distinguish|text=[[agricultural economics]] (దీనిని అగ్రోనామిక్స్ అని కూడా అంటారు)}} {{broader|వ్యవసాయ శాస్త్రం}} {{Agriculture}}

'''అగ్రోనమీ''' (Agronomy) అనేది [[ఆహారం]], [[ఇంధనం]], [[పీచు]] (fiber) ఇంకా  భూమి పునరుద్ధరణ కోసం [[మొక్క]]లను ఉపయోగించే పద్ధతులను వివరించే ఒక శాస్త్రం. ఇది [[వ్యవసాయం]]లో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. వ్యవసాయం జరిగే పూర్తి [[ఆవరణ వ్యవస్థ]] (ecosystem) గురించి అగ్రోనమీ చర్చిస్తుంది. ఈ రంగంలో పనిచేసే నిపుణులను [[agronomist|అగ్రోనమిస్ట్లు]] అని పిలుస్తారు. వీరు పంటలను ఎలా బాగా పండించాలి, [[నేల]]ను ఏ విధంగా కాపాడుకోవాలి అనే విషయాలపై పరిశోధనలు చేస్తారు.

అగ్రోనమీ అనేది కేవలం ఒక్క విషయం మీద ఆధారపడి ఉండదు. దీనిలో [[జీవశాస్త్రం]] (biology), [[రసాయన శాస్త్రం]] (chemistry), [[అర్థశాస్త్రం]] (economics), [[పర్యావరణ శాస్త్రం]] (ecology), [[భూ విజ్ఞాన శాస్త్రం]] (earth science), ఇంకా  [[జన్యుశాస్త్రం]] (genetics) వంటి ఎన్నో విజ్ఞాన శాస్త్రాలు కలిసి ఉంటాయి. మొక్కలు ఎలా పెరుగుతాయి, అవి చుట్టూ ఉన్న వాతావరణానికి ఎలా స్పందిస్తాయి అనే విషయాలను అగ్రోనమిస్ట్లు గమనిస్తారు. పర్యావరణానికి ఎటువంటి హాని కలగకుండా ఎక్కువ ఆహారాన్ని ఎలా పండించాలో వీరు ఆలోచిస్తారు. నేటి కాలంలో అగ్రోనమీలో [[వాతావరణ శాస్త్రం]] (meteorology) ఇంకా  [[మృత్తిక శాస్త్రం]] (soil science) కూడా చాలా కీలకంగా మారాయి.

== అగ్రోనమీ చరిత్ర == 
మనుషులు వేల సంవత్సరాల నుండి [[వ్యవసాయం]] చేస్తున్నారు. కానీ, [[పారిశ్రామిక విప్లవం]] సమయంలో అగ్రోనమీ శాస్త్రం వేగంగా మార్పు చెందింది. పాత కాలంలో రైతులు తమ అనుభవం ద్వారా విషయాలు నేర్చుకునేవారు. ఒక పంట బాగా పండితే, ఆ విత్తనాలను దాచుకునేవారు. ఒకవేళ పంట సరిగ్గా పండకపోతే, వేరే ఏదైనా ప్రయత్నించేవారు.

19వ ఇంకా  20వ శతాబ్దాలలో, శాస్త్రవేత్తలు ప్రయోగశాలల్లో (laboratories) మొక్కల గురించి చదవడం ప్రారంభించారు. కొన్ని మొక్కలు వేగంగా ఎందుకు పెరుగుతాయో వారు తెలుసుకోవాలనుకున్నారు. మొక్కలకు [[నత్రజని]] (nitrogen) ఇంకా  [[భాస్వరం]] (phosphorus) వంటి పోషకాలు అవసరమని వారు కనుగొన్నారు. ఇది [[ఎరువులు]] (fertilizers) తయారీకి దారి తీసింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన [[హరిత విప్లవం]] (Green Revolution), ఎక్కువ దిగుబడి ఇచ్చే పంటలను సృష్టించడం ద్వారా లక్షలాది మంది ప్రజలను ఆకలి నుండి కాపాడింది.

== మొక్కల ప్రజననం (Plant breeding) == 
{{Main|Plant breeding}} [[Image:Research- alternative crops.jpg|thumb|అవిసె పంట పొలంలో నమూనాలను సేకరిస్తున్న ఒక అగ్రోనమిస్ట్]] అగ్రోనమీలో ఈ విభాగం మొక్కల [[జన్యుశాస్త్రం]] (genetics) మార్చడం గురించి వివరిస్తుంది. వేర్వేరు ప్రాంతాలకు తగినట్లుగా ఉత్తమమైన [[పంట]]లను తయారు చేయడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. మొక్కల ప్రజననం వల్ల రైతులు తక్కువ భూమిలో ఎక్కువ ఆహారాన్ని పండించడానికి అవకాశం కలిగింది. ఇది ప్రజలు తినే ఆహారం నాణ్యతను కూడా పెంచింది.

ఉదాహరణకు, అగ్రోనమిస్ట్లు [[మొక్కజొన్న]] (corn), [[సోయా చిక్కుడు]] (soybeans), ఇంకా  [[గోధుమ]] పంటలను ఎంతో అభివృద్ధి చేశారు. తక్కువ నీటితో బతికే మొక్కలు లేదా [[వ్యాధులు]] (disease) సోకని మొక్కల కోసం వారు పరిశోధనలు చేస్తారు. కొన్నిసార్లు, శాస్త్రవేత్తలు రెండు వేర్వేరు మొక్కలను కలిపి ఒక కొత్త మొక్కను సృష్టిస్తారు. దీనిని [[Hybrid (biology)|హైబ్రిడ్]] అని అంటారు. దీనికి ఒక ఉదాహరణ [[triticale]]. ఇది [[రై]] (rye) ఇంకా  [[గోధుమ]] మొక్కల కలయిక. ట్రిటికేల్‌లో రై లేదా గోధుమల కంటే ఎక్కువ [[ప్రోటీన్]] ఉంటుంది.

అగ్రోనమిస్ట్లు కేవలం ఆహార పంటలకే కాకుండా, ఇతర అవసరాల కోసం కూడా పనిచేస్తారు. వారు పార్కులు ఇంకా  గోల్ఫ్ మైదానాల కోసం మెరుగైన గడ్డి రకాలను అభివృద్ధి చేస్తారు. ఈ గడ్డి రకాలకు తక్కువ నీరు, తక్కువ రసాయనాలు సరిపోతాయి. దీనివల్ల నీటి వనరులు ఆదా అవుతాయి ఇంకా  పర్యావరణం బాగుంటుంది.

== బయోటెక్నాలజీ (Biotechnology) == 
[[Image:Research-mapping plant genomes.jpg|thumb|మొక్క యొక్క [[జన్యు పటం]] (genome) తయారు చేస్తున్న అగ్రోనమిస్ట్]] మొక్కలు వేగంగా, ఆరోగ్యంగా పెరగడానికి అగ్రోనమిస్ట్లు [[బయోటెక్నాలజీ]]ని ఉపయోగిస్తారు. బయోటెక్నాలజీ పనులు ఎక్కువగా ప్రయోగశాలలో జరుగుతాయి. శాస్త్రవేత్తలు మొక్కలోని [[DNA]]ని పరిశీలించి, అందులో ఉండే మంచి లక్షణాలను గుర్తిస్తారు. ల్యాబ్‌లో మంచి ఫలితాలు వచ్చిన తర్వాత, ఆ మొక్కలను నిజమైన పొలాల్లో పరీక్ష చేస్తారు.

బయోటెక్నాలజీని కేవలం ఆహారం కోసమే కాకుండా, పరిశ్రమలకు కావాల్సిన వస్తువుల తయారీలో కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, [[నూనె గింజల]] మొక్కలను సాధారణంగా వంట నూనె తయారీకి వాడతారు. కానీ శాస్త్రవేత్తలు వీటిని మార్చడం ద్వారా, [[detergents]] (శుభ్రపరిచే పొడులు) తయారీకి కావాల్సిన ఆమ్లాలను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అలాగే మొక్కల నూనెలను [[బయో ఫ్యూయల్]] (biofuel) గా మార్చి, [[పెట్రోలియం]] బదులుగా వాడవచ్చు. ఇది [[శిలాజ ఇంధనాల]] (fossil fuels) వినియోగాన్ని తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది.

== మృత్తిక శాస్త్రం (Soil science) == 
{{Main|Agricultural soil science}} వ్యవసాయంలో [[నేల]] లేదా మృత్తిక అనేది అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం. నేల ఆరోగ్యంగా ఉంటేనే పంటలు బాగా పండుతాయి. అగ్రోనమిస్ట్లు నేలలో తగినన్ని [[పోషకాలు]] (nutrients) ఉన్నాయో లేదో పరీక్షిస్తారు. మొక్కలు పెరగడానికి కొన్ని ముఖ్యమైన పోషకాలు అవసరం. వాటిని 'స్థూల పోషకాలు' (macronutrients) అంటారు. అవి:

[[నత్రజని]] (ఆకులు పచ్చగా ఉండటానికి)

[[భాస్వరం]] (వేర్లు బలంగా ఉండటానికి)

[[పొటాషియం]] (మొక్క మొత్తం ఆరోగ్యానికి)

[[కాల్షియం]], [[మెగ్నీషియం]], ఇంకా  [[గంధకం]] (sulfur)

నేలకు వీటితో పాటు సూక్ష్మ పోషకాలు (micronutrients) కూడా తక్కువ పరిమాణంలో అవసరం. ఉదాహరణకు [[జింక్]] ఇంకా  [[బోరాన్]]. నేల యొక్క [[pH]] విలువను కూడా అగ్రోనమిస్ట్లు తనిఖీ చేస్తారు. నేల ఎక్కువ ఆమ్ల గుణాన్ని కలిగి ఉందా లేదా క్షార గుణాన్ని కలిగి ఉందా అని వారు చూస్తారు. నేల ఆరోగ్యంగా లేకపోతే, దానిని బాగు చేయడానికి ఏమి చేయాలో వీరు రైతులకు వివరిస్తారు. దీనివల్ల రైతులకు ఎక్కువ పంట పండి, లాభాలు వస్తాయి.<ref>{{cite book|last=Hoeft|first=Robert G.|title=Modern Corn and Soybean Production|year=2000|publisher=MCSP Publications |asin=B0006RLD8U |pages=107–171}}</ref>

=== నేల సంరక్షణ === 
గాలి ఇంకా  నీటి వల్ల నేల పాడైపోతుంది. దీనిని [[నేల కోత]] (erosion) అని అంటారు. నేల పైపొర కొట్టుకుపోతే, మొక్కలు సరిగ్గా పెరగవు. అగ్రోనమిస్ట్లు నేలను కాపాడటానికి రకరకాల పద్ధతులు కనిపెట్టారు. అందులో ఒకటి [[కాంటూర్ సాగు]] (contour plowing). అంటే కొండ వాలులకు అడ్డంగా దున్నడం. ఇలా చేయడం వల్ల నీరు వేగంగా కిందకు ప్రవహించకుండా, మట్టిని తనతో పాటు తీసుకెళ్లకుండా ఆగుతుంది.

మరికొన్ని పద్ధతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

[[No-till farming]]: నేలను ఎక్కువగా తవ్వకుండా లేదా దున్నకుండా విత్తనాలు నాటడం. దీనివల్ల నేల నిర్మాణం బలంగా ఉంటుంది.

గడ్డిని పెంచడం: వాలుగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో గడ్డిని పెంచడం వల్ల దాని వేర్లు మట్టిని గట్టిగా పట్టుకుంటాయి.

[[Cover crops]]: నేల ఖాళీగా ఉండకుండా చలికాలంలో కూడా పంటలు వేయడం. దీనివల్ల గాలికి మట్టి కొట్టుకుపోదు.

పశువుల [[పేడ]] ఇంకా  ఇతర వ్యర్థాలను సురక్షితంగా ఎలా తొలగించాలో కూడా అగ్రోనమిస్ట్లు చూస్తారు. [[పురుగుమందులు]] ఇంకా  ఎరువులు [[నీటి కాలుష్యం]] (water pollution) కలిగించకుండా ఉండాలని వారు కోరుకుంటారు. వచ్చే తరాల రైతులకు కూడా నేల ఆరోగ్యంగా ఉండటం చాలా అవసరం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rss4DwAAQBAJ&q=no-tilling+crops%2C+soil-binding+grasses+and+contour+drains&pg=PA236|title=Fundamentals of Agriculture|last1=Arya|first1=R. L.|last2=Arya|first2=S.|last3=Arya|first3=Renu|last4=Kumar|first4=J.|date=2015-01-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-86102-36-2|language=en}}</ref>

== ఆగ్రో ఎకాలజీ (Agroecology) == {{main|Agroecology}} ఆగ్రో ఎకాలజీ అనేది పర్యావరణాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని చేసే వ్యవసాయ పద్ధతి. ఇది ఒక పొలాన్ని ఒక ప్రకృతి వ్యవస్థలాగా చూస్తుంది. ఈ రంగంలోని అగ్రోనమిస్ట్లు [[సుస్థిర వ్యవసాయం]] (sustainable agriculture) చేయాలని కోరుకుంటారు. అంటే భూమికి హాని చేయకుండా వ్యవసాయం చేయడం.

దీనిలో తరచుగా [[సేంద్రియ వ్యవసాయం]] (organic farming) ఉంటుంది. సేంద్రియ రైతులు రసాయనాలను ఉపయోగించరు. దానికి బదులుగా, పురుగులను నివారించడానికి ఇంకా  మొక్కలకు ఆహారం అందించడానికి సహజ పద్ధతులను పాటిస్తారు. ఆహారం పొలం నుండి తినే మనిషి వరకు ఎలా చేరుతుందో కూడా ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. ప్రకృతిని కాపాడుతూనే అందరికీ ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.<ref>{{cite web |url=http://www.agron.iastate.edu/academic/undergraduate/options/agro_ecol.aspx |title=Iowa State University: Undergraduate Program - Agroecology |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007045315/http://www.agron.iastate.edu/academic/undergraduate/options/agro_ecol.aspx |archive-date=7 October 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/agronomy |title=Agronomy |work=[[Britannica Online]] |accessdate=2025-08-30}}</ref>

== సైద్ధాంతిక నమూనాలు (Theoretical modeling) == 
పంటలు ఎలా పెరుగుతాయో అర్థం చేసుకోవడానికి శాస్త్రవేత్తలు కంప్యూటర్లను ఉపయోగిస్తారు. దీనినే సైద్ధాంతిక నమూనా అని అంటారు. వారు ఒక మొక్కను ఒక "జీవ కర్మాగారం" (biological factory) లాగా భావిస్తారు. ఈ కర్మాగారం [[కాంతి]], [[కార్బన్ డై ఆక్సైడ్]] ఇంకా  [[నీరు]] తీసుకుని పండ్లు, గింజలు లేదా ఆకులను తయారు చేస్తుంది.

అగ్రోనమిస్ట్లు కంప్యూటర్లలో కొన్ని వివరాలను నమోదు చేస్తారు. అవేమిటంటే:

రోజువారీ [[ఉష్ణోగ్రత]] (temperature)

[[సూర్యరశ్మి]] ఎంత ఉంది

నేలలో నీరు ఎంత ఉంది

లభించే పోషకాల పరిమాణం

ఈ వివరాల ద్వారా ఒక పొలంలో ఎంత పంట పండుతుందో శాస్త్రవేత్తలు ముందుగానే అంచనా వేయగలరు. భవిష్యత్తులో [[వాతావరణ మార్పులు]] (climate change) ఆహార ఉత్పత్తిపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో కూడా ఇవి చెపుతాయి. ఒకవేళ వాతావరణం బాగా వేడెక్కితే, రైతు వేరే రకం పంట వేయాలా లేదా అని ఈ నమూనాలు సూచిస్తాయి.

== సుస్థిర వ్యవసాయ పద్ధతులు == 
నేటి అగ్రోనమీ ముఖ్యంగా [[సుస్థిరత]] (sustainability) పై దృష్టి పెడుతుంది. ప్రపంచ జనాభా పెరుగుతోంది, కానీ భూమి మాత్రం పెరగడం లేదు. అందుకే ఉన్న భూమిలోనే ఎక్కువ ఆహారాన్ని పండించాలి, అదే సమయంలో నీటిని వృధా చేయకూడదు ఇంకా  నేలను పాడు చేయకూడదు.

దీని కోసం [[పంట మార్పిడి]] (crop rotation) అనే పద్ధతిని వాడతారు. అంటే ప్రతి సంవత్సరం ఒకే పొలంలో ఒకే పంట వేయకుండా వేర్వేరు పంటలు వేయడం. ఉదాహరణకు, ఒక సంవత్సరం మొక్కజొన్న వేస్తే, మరుసటి సంవత్సరం సోయా చిక్కుడు వేస్తారు. సోయా చిక్కుడు నేలలో నత్రజనిని పెంచుతుంది, ఇది ఆ తర్వాతి సంవత్సరం మొక్కజొన్న బాగా పెరగడానికి సహాయపడుతుంది. దీనివల్ల రసాయన ఎరువుల అవసరం తగ్గుతుంది.

మరో పద్ధతి [[integrated pest management]] (IPM). దీనిలో పురుగుమందులను విచ్చలవిడిగా వాడకుండా, పురుగులను చంపడానికి సహజ మార్గాలను వెతుకుతారు. ఉదాహరణకు, పంటకు హాని చేసే పురుగులను తినే ఇతర పురుగులను పొలంలో పెంచవచ్చు. దీనివల్ల ఆహారం శుభ్రంగా ఉంటుంది ఇంకా  తేనెటీగలు వంటి మేలు చేసే జీవులు సురక్షితంగా ఉంటాయి.

== అగ్రోనమిస్ట్ పాత్ర == 
అగ్రోనమిస్ట్ ఎన్నో ప్రదేశాలలో పనిచేస్తారు. కొందరు నేరుగా పొలాల్లో రైతులతో కలిసి పనిచేస్తారు. వారు పంటలను గమనించి, ఎప్పుడు నాటాలి లేదా ఎప్పుడు కోయాలి అనే సలహాలు ఇస్తారు. మరికొందరు ల్యాబ్‌లలో ఉండి మొక్కల జన్యువుల గురించి పరిశోధనలు చేస్తారు. పెద్ద కంపెనీల్లో కొత్త రకం విత్తనాలు లేదా వ్యవసాయ పనిముట్లు తయారు చేయడానికి వీరు కృషి చేస్తారు.

అగ్రోనమిస్ట్లు ప్రభుత్వాల కోసం కూడా పనిచేస్తారు. వారు [[వ్యవసాయ విధానాల]] (agricultural policy) రూపకల్పనలో సహాయం చేస్తారు. ఆహారం ఎలా పండించాలి, ఎలా అమ్మాలి అనే నియమాలను రూపొందించడంలో వీరి పాత్ర ఉంటుంది. ప్రపంచంలో ప్రతి ఒక్కరికీ సరిపడా ఆహారం అందేలా చేయడంలో వీరు ఎంతో ముఖ్యులు. వాతావరణం మారుతున్న కొద్దీ, కొత్త పరిస్థితుల్లో మొక్కలు తట్టుకుని పెరిగేలా చేయడంలో అగ్రోనమిస్ట్ల బాధ్యత మరింత పెరుగుతుంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

[[Agricultural engineering|వ్యవసాయ ఇంజనీరింగ్]]

[[Agricultural policy|వ్యవసాయ విధానం]]

[[Agrophysics|ఆగ్రో ఫిజిక్స్]]

[[Crop farming|పంటల సాగు]]

[[Food systems|ఆహార వ్యవస్థలు]]

[[Horticulture|తోటపని]]

[[Vegetable farming|కూరగాయల సాగు]]

== మూలాలు == 
{{Reflist|30em}}

== గ్రంథ సూచిక ==

Wendy B. Murphy, ''The Future World of Agriculture'', Watts, 1984.

Antonio Saltini, ''Storia delle scienze agrarie'', 4 vols, Bologna 1984–89, {{ISBN|88-206-2412-5}}

== బయటి లింకులు == 
{{Wiktionary|agronomist}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{Wikiversity department}}

[https://www.agronomy.org/ అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ అగ్రోనమీ (ASA)]

[https://www.crops.org/ క్రాప్ సైన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ అమెరికా (CSSA)]

[https://www.soils.org/ సాయిల్ సైన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ అమెరికా (SSSA)]

[http://www.european-agronomy.org/ యూరోపియన్ సొసైటీ ఫర్ అగ్రోనమీ]

{{Agriculture footer}} {{Botany}} {{Authority control}}

[[Category:అగ్రోనమీ]] [[Category:వ్యవసాయ శాస్త్రం]] [[Category:అన్వయ శాస్త్రాలు]] [[Category:మొక్కల వ్యవసాయం]]

[[Category: తెవికీ సైన్స్ వ్యాసాలు]]