Editing మానవ శాస్త్రం (section)

=== 19వ శతాబ్దం వరకు ===
[[File:Bernardino de Sahagún (2).jpg|thumb|upright=.8|left|బెర్నార్డినో డి సహగున్ ఆధునికమానవశాస్త్ర పితామహుడిగా పరిగణించబడతారు.<ref>{{Cite journal | doi=10.1353/cat.2003.0100| title=Bernardino de Sahagun: First Anthropologist (review)| journal=The Catholic Historical Review| volume=89| issue=2| pages=351–352| year=2003| last1=Burkhart| first1=Louise M.| s2cid=162350550}}</ref>]]

1647లో కోపెన్‌హాగన్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన బార్తోలిన్స్ అనే పండితులుమానవశాస్త్రాన్ని ఈ విధంగా నిర్వచించారు:<ref>{{cite book | last1=Bartholin | first1=Caspar | last2=Bartholin | first2=Thomas | author-link1=Caspar Bartholin the Younger | author-link2=Thomas Bartholin | others=Translated from the Latin by Abr. Du Prat | year=1647 | title=Institutions anatomiques de Gaspar Bartholin, augmentées et enrichies pour la seconde fois tant des opinions et observations nouvelles des modernes | location=Paris | publisher=M. Hénault et J. Hénault | chapter=Preface }}</ref>

మానవ శాస్త్రం అంటే మనిషి గురించి తెలిపే శాస్త్రం. దీనిని శరీర భాగాల గురించి తెలిపే 'అనాటమీ' (Anatomy), మరియు ఆత్మ గురించి తెలిపే 'సైకాలజీ' (Psychology) అని రెండుగా విభజించవచ్చు.<ref> {{refn|group=n|ఫ్రెంచ్ భాషలో: ''L'Anthropologie, c'est à dire la science qui traite de l'homme, est divisée ordinairment & avec raison en l'Anatomie, qui considere le corps & les parties, et en la Psychologie, qui parle de l'Ame''.}}}}</ref> 

ఆ తర్వాత కాలంలో ఈ పదాన్ని అప్పుడప్పుడు వాడుతూ వచ్చారు. 1839లో ఎటియెన్ సెర్రెస్ మానవ పరిణామ క్రమాన్ని వివరించడానికి దీనిని ఉపయోగించారు. 1850లో ఫ్రాన్స్‌లోమానవశాస్త్రం కోసం ఒక ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఆ కాలంలో మానవ జాతుల గురించి అధ్యయనం చేయడానికి 'సొసైటీ ఎథ్నోలాజిక్ డి పారిస్' వంటి సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. 1862 నాటికి ఇవి మరింత అభివృద్ధి చెందాయి.<ref> {{Cite book |last=Sibeud |first=Emmanuelle |title=A New History of Anthropology |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |isbn=9780470766217 |editor-last=Kuklick |editor-first=Henrika |page=98 |chapter=The Metamorphosis of Ethnology in France, 1839–1930 |chapter-url=https://archive.org/details/newhistoryofanth0000unse/page/98}}</ref> 

అదే సమయంలో అమెరికాలో 1842లో ఎథ్నోలాజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్, లండన్‌లో 1843లో ఎథ్నోలాజికల్ సొసైటీ ఆఫ్ లండన్ ప్రారంభమయ్యాయి.<ref> {{harvnb|Schiller|1979|pp=130–132}}</ref>  19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అభివృద్ధి చెందిన తులనాత్మక పద్ధతుల వల్లమానవశాస్త్రం ఒక మేధోపరమైన రంగంగా ఎదిగింది. శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, భాషాశాస్త్రం మరియు జాతుల అధ్యయన రంగాలలో నిపుణులు వివిధ భాషలు, జంతువుల మధ్య ఉన్న పోలికలను గమనించడం మొదలుపెట్టారు. చార్లెస్ డార్విన్ రాసిన 'ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసీస్' (On the Origin of Species) పుస్తకం ప్రచురణ వీరందరికీ ఒక కొత్త మార్గాన్ని చూపింది.

డార్విన్ సిద్ధాంతం వచ్చిన తర్వాత సామాజిక శాస్త్రాలలో దానిని అన్వయించడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. పారిస్‌లో పాల్ బ్రోకా 1859లోమానవశాస్త్ర సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.<ref> {{cite book | first=Robert | last=Fletcher | chapter=Paul Broca and the French School of Anthropology | title=The Saturday Lectures, Delivered in the Lecture-room of the U. S. National Museum under the Auspices of the Anthropological and Biological Societies of Washington in March and April 1882 | year=1882 | location=Boston; Washington, DC | publisher=D. Lothrop & Co.; Judd & Detweiler | chapter-url={{Google books|9dEJAQAAIAAJ|plainurl=yes}}}}</ref>  బ్రోకా ఒక నాడీ శస్త్రవైద్యుడు కావడం వల్ల, మనిషికి ఇతర జంతువులకు మధ్య ఉన్న తేడాను మాటల ద్వారా గుర్తించాలని ప్రయత్నించారు. ఆయన మెదడులో మాటలకు సంబంధించిన భాగాన్ని కనుగొన్నారు, దానిని నేడు 'బ్రోకా ఏరియా' అని పిలుస్తారు. ఆయన ఎక్కువగా జీవ సంబంధమానవశాస్త్రంపై ఆసక్తి చూపారు. అదే సమయంలో జర్మన్ తత్వవేత్త థియోడర్ వైట్జ్ సామాజికమానవశాస్త్రంపై అనేక పుస్తకాలు రాశారు.

వైట్జ్మానవశాస్త్రాన్ని "మానవ స్వభావం గురించి తెలిపే శాస్త్రం" అని పిలిచారు. ఇది ఇతర జంతువుల నుండి మనిషిని వేరు చేయడానికి ప్రయోగాత్మక ఆధారాలను సేకరిస్తుందని చెప్పారు. మానవ జాతి అంతా ఒక్కటేనని, అందరికీ ఒకే రకమైన ఆలోచనా నియమాలు వర్తిస్తాయని ఆయన నమ్మారు.<ref> {{harvnb|Waitz|1863|pp=11–12}}</ref>  బ్రిటిష్ పండితులపై వైట్జ్ ప్రభావం చాలా ఉంది. ఎడ్వర్డ్ బర్నెట్ టైలర్ వంటి వారు సాంస్కృతికమానవశాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.

19వ శతాబ్దం చివరలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేకమానవశాస్త్ర సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. 1898 నాటికి 13 దేశాల్లోని 48 విద్యాసంస్థల్లోమానవశాస్త్రం ఒక పాఠ్యాంశంగా మారింది. అయితే అప్పట్లో దీనికి ప్రత్యేక విభాగాలు ఉండేవి కావు. కొంతమంది అభిప్రాయం ప్రకారం, వలస పాలకులు తమ పాలనలో ఉన్న ప్రజలను అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు వారిని నియంత్రించడానికిమానవశాస్త్రాన్ని ఒక సాధనంగా వాడుకున్నారు.<ref> {{cite encyclopedia |title=History, African: Sources of |encyclopedia=Encyclopedia of African History |publisher=[[Fitzroy Dearborn]] |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC&pg=PA636 |date=2005 |editor-last1=Shillington |editor-first1=Kevin |pages=636–650 |isbn=1-57958-245-1 |last1=Anyake |first1=Joseph B. C.}}</ref>