Editing పురావస్తు శాస్త్రం (section)

=== పురాతన వస్తు సేకరణ కర్తలు (Antiquarians) ===

[[File:Ciriaco d'Ancona di Benozzo Gozzoli.jpg|thumb|upright=.7|[[Cyriacus of Ancona|సిరియాకస్ ఆఫ్ అంకోనా]] (బెనోజో గోజోలి గీసిన చిత్రం)]]
ఆర్కియాలజీ అనే శాస్త్రం (గ్రీకు పదం 'ఆర్కైలోజియా' నుండి వచ్చింది) పాత బహుళ-విభాగ అధ్యయనమైన యాంటిక్వేరియనిజం నుండి పుట్టింది. పురాతన వస్తు సేకరణ కర్తలు ప్రాచీన వస్తువులు, రాతప్రతులు మరియు చారిత్రక ప్రదేశాలపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించి చరిత్రను అధ్యయనం చేశారు. 18వ శతాబ్దపు పురాతన వస్తువుల సేకరణకర్త రిచర్డ్ కోల్ట్ హోర్ నినాదం "మేము సిద్ధాంతాల నుండి కాదు, వాస్తవాల నుండి మాట్లాడతాము" అనేది గతాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉన్న అనుభవపూర్వక సాక్ష్యాలపై దృష్టిని కేంద్రీకరించింది. 17 మరియు 18వ శతాబ్దాలలో ఐరోపాలో జ్ఞానోదయ కాలంలో పురావస్తు శాస్త్రాన్ని ఒక శాస్త్రంగా క్రమబద్ధీకరించడానికి ప్రాథమిక చర్యలు జరిగాయి.<ref>{{cite web |last=Hirst |first=K. Kris |date=9 February 2017 |title=The history of archaeology: How ancient relic hunting became science |website=[[about.com]] |url=http://archaeology.about.com/od/historyofarchaeology/a/history_series.htm |access-date=8 April 2018 |archive-date=11 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611094527/http://archaeology.about.com/od/historyofarchaeology/a/history_series.htm |url-status=live}}</ref>

సాంగ్ వంశం (960–1279) కాలంలో చైనాలో ఔయాంగ్ సియు<ref>{{cite book |last=Ebrey |first=Patricia Buckley |year=1999 |title=The Cambridge Illustrated History of China |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=148 |isbn=0-521-66991-X |edition=paperback}}</ref> మరియు ఝావో మింగ్‌చెంగ్ వంటి వారు షాంగ్ మరియు ఝౌ కాలం నాటి పురాతన చైనీస్ కాంస్య శాసనాలను పరిశోధించడం, భద్రపరచడం మరియు విశ్లేషించడం ద్వారా చైనీస్ శాసనశాస్త్రం (Epigraphy) సంప్రదాయాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{cite journal |last=Rudolph |first=R. C. |year=1963 |title=Preliminary notes on Sung archaeology |journal=The Journal of Asian Studies |volume=22 |number=2 |pages=169–177, esp. 171 |doi=10.2307/2050010 |jstor=2050010 |s2cid=164153713}}</ref> 1088లో ప్రచురించబడిన తన పుస్తకంలో, షెన్ కువో అప్పటి చైనీస్ పండితులను విమర్శించాడు. పురాతన కాంస్య పాత్రలు సాధారణ కళాకారుల సృష్టి అని గుర్తించకుండా, వాటిని ప్రసిద్ధ మునుల సృష్టిగా భావిస్తున్నారని, వాటి అసలు పనితీరు మరియు తయారీ ఉద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకోకుండా ఆచారాల కోసం వాడుతున్నారని అతను పేర్కొన్నాడు.<ref>{{cite book |last1=Fraser |first1=Julius Thomas |last2=Haber |first2=Francis C. |year=1986 |title=Time, Science, and Society in China and the West |place=Amherst |publisher=University of Massachusetts Press |isbn=0-87023-495-1 |page=227}}</ref> ఇటువంటి కార్యకలాపాలు సాంగ్ కాలం తర్వాత తగ్గాయి, కానీ 17వ శతాబ్దంలో క్వింగ్ రాజవంశం కాలంలో మళ్ళీ పుంజుకున్నాయి. అయితే ఇవి ఎప్పుడూ చైనీస్ చరిత్ర రచనలో భాగంగానే పరిగణించబడ్డాయి తప్ప ప్రత్యేక పురావస్తు విభాగంగా కాదు.<ref>{{rp|style=ama|pp=74–76}}{{rp|style=ama|p=97}}</ref>

పునరుజ్జీవన కాలపు ఐరోపాలో, మధ్యయుగం చివరలో హ్యూమనిజం ప్రారంభంతో ప్రాచీన గ్రీకో-రోమన్ నాగరికత అవశేషాలపై ఆసక్తి పెరిగింది.<ref>{{cite book |last=Trigger |first=Bruce G. |year=2006 |title=A History of Archaeological Thought |edition=2nd |place=New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-84076-7}}{{rp|style=ama|p=74}}{{cite book |last=Clunas |first=Craig |year=2004 |title=Superfluous Things: Material culture and social status in early modern China |place=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press |isbn=0-8248-2820-8}}{{rp|style=ama|p=95}}</ref>

సిరియాకస్ ఆఫ్ అంకోనా ఇటలీకి చెందిన ఒక గొప్ప పండితుడు. అతడిని అతని సమకాలికులు 'పురాతనత్వ పితామహుడు' (pater antiquitatis) అని పిలిచేవారు, నేడు అతడిని "శాస్త్రీయ పురావస్తు శాస్త్ర పితామహుడు" అని పిలుస్తారు. 15వ శతాబ్దంలో గ్రీకు మరియు రోమన్ పురాతన వస్తువులను, ముఖ్యంగా శాసనాలను రికార్డు చేయడంలో అతను అత్యంత చురుగ్గా పనిచేశాడు. అతని రికార్డులు చాలా ఖచ్చితంగా ఉండటం వల్ల ఆధునిక పురావస్తు శాస్త్రానికి పునాది వేసిన వ్యక్తిగా అతడిని గుర్తిస్తారు.<ref>Edward W. Bodnar, ''Later travels'', with Clive Foss, introduction (pp. ix-xxiii)</ref> అతను గ్రీస్ మరియు తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంతమంతా ప్రయాణించి పార్థినాన్, డెల్ఫీ, ఈజిప్టు పిరమిడ్లు మరియు చిత్రలిపి వంటి అనేక పురాతన కట్టడాలను తన డైరీ 'కామెంటేరియా' (Commentaria) లో నమోదు చేశాడు.<ref>E. W. Bodnar, ''Cyriacus of Ancona and Athens'', Bruxelles-Berchem, 1960.</ref>

ఫ్లావియో బియాండో అనే మరొక పండితుడు 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రాచీన రోమ్ శిథిలాలు మరియు భౌగోళిక స్థితిపై ఒక క్రమబద్ధమైన మార్గదర్శినిని రూపొందించాడు. దీని వల్ల అతడిని కూడా పురావస్తు శాస్త్ర స్థాపకులలో ఒకరిగా పిలుస్తారు.<ref>{{cite encyclopedia |title=Flavio Biondo |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |date=31 May 2021 |edition=Online |url=https://www.britannica.com/biography/Flavio-Biondo |access-date=27 October 2021 |archive-date=27 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027152435/https://www.britannica.com/biography/Flavio-Biondo |url-status=live}}</ref>

12వ శతాబ్దపు భారతీయ పండితుడు కల్హణుడు తన రచనలలో స్థానిక సంప్రదాయాలను నమోదు చేయడం, రాతప్రతులు, శాసనాలు, నాణేలు మరియు కట్టడాలను పరిశీలించడం వంటివి చేశాడు. ఇది పురావస్తు శాస్త్రం యొక్క ప్రారంభ జాడలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. సుమారు 1150లో అతను పూర్తి చేసిన 'రాజతరంగిణి' భారతదేశపు మొదటి చరిత్ర పుస్తకాలలో ఒకటిగా వర్ణించబడింది.<ref>{{cite book |last=Singh |first=Upinder |year=2009 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |page=13 |isbn=978-93-325-6996-6 |url=https://books.google.com/books?id=cvauDwAAQBAJ |access-date=11 May 2022 |archive-date=31 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731065145/https://www.google.com/books/edition/A_History_of_Ancient_and_Early_Medieval/cvauDwAAQBAJ |url-status=live}}{{cite book |last=Ucko |first=P. J. |title=Theory in Archaeology: A World Perspective |publisher=Taylor & Francis |year=2005 |isbn=978-1-134-84346-6 |page=192 |url=https://books.google.com/books?id=_hKIAgAAQBAJ&pg=PT192 |access-date=2022-05-10 |archive-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510144036/https://books.google.com/books?id=_hKIAgAAQBAJ&pg=PT192 |url-status=live}}</ref>