Editing భవన నిర్మాణ శాస్త్రం (section)

== సిద్ధాంతం ==

[[Image:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|లి జ్యూ (1065–1110) వ్రాసిన వాస్తు గ్రంథం ''యింగ్‌జావో ఫాషి'' నుండి కాంటిలివర్‌లను కలిగిన బ్రాకెట్ ఆర్మ్ క్లస్టర్‌ల చిత్రం.]]
[[File:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|alt=పారిస్ లోని హోటల్ డి బ్రియోన్ రెండవ అంతస్తు ప్లాన్ - 1734.| పారిస్ లోని హోటల్ డి బ్రియోన్ రెండవ అంతస్తు (అట్టిక్ అంతస్తు) [[ఫ్లోర్ ప్లాన్|ప్లాన్]] – 1734.]]
వాస్తు తత్వశాస్త్రం అనేది కళా తత్వశాస్త్రంలో ఒక శాఖ. ఇది వాస్తుశిల్పం సౌందర్య విలువ, దాని అర్థాలు మరియు సంస్కృతి అభివృద్ధికి దానికి ఉన్న సంబంధం గురించి చర్చిస్తుంది. [[ప్లేటో]] నుండి [[మిచెల్ ఫౌకాల్ట్]], గిల్లేస్ డెలూజ్, రాబర్ట్ వెంచురి మరియు లుడ్విగ్ విట్‌జెన్‌స్టైన్ వంటి అనేకమంది తత్వవేత్తలు మరియు సిద్ధాంతకర్తలు వాస్తుశిల్పం స్వభావం గురించి, అది కేవలం భవన నిర్మాణం కంటే ఎలా భిన్నమైనదో పరిశోధించారు.

=== చారిత్రక గ్రంథాలు ===
వాస్తుశిల్పంపై లభించిన తొలి వ్రాతపూర్వక రచన క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రోమన్ వాస్తుశిల్పి [[విట్రువియస్]] వ్రాసిన ''డీ ఆర్కిటెక్చురా''.<ref>{{cite book | first=Vitruvius | last=Pollio | title=Ten Books on Architecture | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | year=1999 | isbn=0-521-00292-3 }}</ref> విట్రువియస్ ప్రకారం, ఒక మంచి భవనం మూడు సూత్రాలను సంతృప్తి పరచాలి: ''ఫిర్మిటాస్, యుటిలిటాస్, వెనుస్టాస్''.<ref>{{cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live }}</ref> వీటిని ఆధునిక తెలుగులో ఇలా చెప్పవచ్చు:

మన్నిక – భవనం దృఢంగా ఉండాలి మరియు ఎక్కువ కాలం మంచి స్థితిలో నిలవాలి

ఉపయోగం – భవనం ఏ అవసరం కోసం నిర్మించబడిందో దానికి అనుకూలంగా ఉండాలి

అందం – అది చూడటానికి ఆహ్లాదకరంగా ఉండాలి
విట్రువియస్ అభిప్రాయం ప్రకారం, వాస్తుశిల్పి ఈ మూడు లక్షణాలను సాధ్యమైనంత వరకు నెరవేర్చడానికి ప్రయత్నించాలి. లియోన్ బాటిస్టా అల్బెర్టి తన గ్రంథం ''డీ రీ ఎడిఫికటోరియా''లో విట్రువియస్ ఆలోచనలను మరింత వివరించారు. ఆయన అందం అనేది ప్రాథమికంగా నిష్పత్తికి సంబంధించిన విషయమని భావించారు. అల్బెర్టి ప్రకారం, నిష్పత్తి నియమాలు ఆదర్శవంతమైన మానవ రూపాన్ని (గోల్డెన్ మీన్) పాలించేవి. అందం అనేది కేవలం పైన అలంకరించేది కాదు, అది వస్తువు అంతర్గత భాగం అని ఆయన నమ్మారు.

16వ శతాబ్దంలో, ఇటాలియన్ వాస్తుశిల్పి సెబాస్టియానో సెర్లియో ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' వ్రాశారు. వాస్తుశిల్పం సిద్ధాంతపరమైన అంశాల కంటే ఆచరణాత్మక అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన మొదటి హ్యాండ్‌బుక్ ఇదే కావడం వల్ల ఐరోపా అంతటా దీనికి విశేష ఆదరణ లభించింది.<ref>[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, accessed February 5, 2021.</ref>

19వ శతాబ్దపు ఇంగ్లీష్ కళా విమర్శకుడు [[జాన్ రస్కిన్]], తన ''సెవెన్ లాంప్స్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్'' (1849) లో వాస్తుశిల్పం అంటే ఏమిటో చాలా పరిమితంగా వివరించారు. ఆయన ప్రకారం, భవనం మానవుని మానసిక ఆరోగ్యం, శక్తి మరియు ఆనందానికి దోహదపడేలా అలంకరించబడినప్పుడే అది వాస్తుశిల్పం అవుతుంది.<ref>John Ruskin, ''[[iarchive:sevenlampsofarch0000rusk v7h2|The Seven Lamps of Architecture]]'', G. Allen (1880), reprinted Dover, (1989), {{ISBN|0-486-26145-X}}</ref>. కేవలం దృఢమైన మరియు ఉపయోగకరమైన భవనం సరిపోదని, దానికి ఏదో ఒక రూపంలో అలంకరణ ఉండాలని ఆయన వాదించారు.

వాస్తుశిల్పం మరియు సాధారణ నిర్మాణం (construction) మధ్య వ్యత్యాసం గురించి 20వ శతాబ్దపు వాస్తుశిల్పి [[లీ కార్బుజియర్]] ఇలా వ్రాశారు: "మీరు రాయి, చెక్క మరియు కాంక్రీటును ఉపయోగిస్తారు, ఈ సామాగ్రితో మీరు ఇళ్లు మరియు రాజభవనాలను నిర్మిస్తారు: అది కేవలం నిర్మాణం మాత్రమే. కానీ మీ సృజనాత్మకత నా హృదయాన్ని తాకినప్పుడు, అది అందంగా ఉంది అని నేను చెప్పినప్పుడు, అదే వాస్తుశిల్పం".<ref>Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'', Dover Publications(1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.</ref>

=== ఆధునిక భావనలు ===
[[File:Congresso do Brasil.jpg|thumb|alt= రెండు ఒకేలాంటి టవర్‌లతో ఉన్న 20వ శతాబ్దపు భవనం. ఒక చివర డోమ్ మరియు మరో చివర సాసర్ లాంటి బోర్లించిన డోమ్ ఉన్నాయి.| [[ఓస్కార్ నిమేయర్]] డిజైన్ చేసిన బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ ప్యాలెస్]]

19వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ వాస్తుశిల్పి లూయిస్ సుల్లివన్ "ఫామ్ ఫాలోస్ ఫంక్షన్" (రూపం విధిని అనుసరిస్తుంది) అనే సూత్రాన్ని ప్రచారం చేశారు.<ref>{{cite book | title=Universal Principles of Design | first1=William | last1=Lidwell | first2=Kritina | last2=Holden | first3=Jill | last3=Butler | publisher=Rockport Publishers | year=2023 | isbn=9780760375174 | url=https://books.google.com/books?id=PhiqEAAAQBAJ&pg=RA2-PA69 }} </ref>అంటే ఒక భవనం రూపం అనేది అది చేసే పని లేదా దాని ఉపయోగంపై ఆధారపడి ఉండాలి. ఇది విట్రువియస్ చెప్పిన "యుటిలిటీ" స్థానంలో "ఫంక్షన్" అనే భావనను తీసుకువచ్చింది. "ఫంక్షన్" అనేది కేవలం ఆచరణాత్మక ఉపయోగం మాత్రమే కాదు, అది అందం, మానసిక సంతృప్తి మరియు సాంస్కృతిక అంశాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది.

నూన్జియా రోండానిని ప్రకారం, వాస్తుశిల్పం దాని సౌందర్య కోణం ద్వారా ఇతర మానవ శాస్త్రాల కంటే ఉన్నతంగా ఉంటుంది. ఇది సామాజిక అభివృద్ధిని నేరుగా ప్రోత్సహించకపోయినా, విలువల వ్యక్తీకరణ ద్వారా సామాజిక జీవితాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>{{cite journal | last=Rondanini | first=Nunzia | title=Architecture and Social Change | journal=Heresies II | volume=3 | issue=3 | pages=3–5 | location=New York | publisher=Neresies Collective Incorporated | year=1981 | url=https://archive.org/details/heresies_11/page/n3/mode/2up | access-date=2026-03-10 }}</ref>

నేడు వాస్తుశిల్పంలో సౌందర్యం అనేది ఒక వివాదాస్పద అంశంగా మిగిలిపోయింది. విద్యావంతులైన వాస్తుశిల్పులు మరియు సాధారణ ప్రజల మధ్య అభిరుచులలో విభేదాలు ఉన్నాయి. అధ్యయనాల ప్రకారం సాధారణ ప్రజలు ఆధునిక డిజైన్ల కంటే సాంప్రదాయ మరియు క్లాసికల్ శైలులకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.<ref>{{cite web | first=Andrea | last=Klettner | date=16 October 2009  |title=Public Favours Traditional Architecture |url=https://www.architectsjournal.co.uk/archive/public-favours-traditional-architecture |access-date=29 December 2024 |website=Architects' Journal }}</ref>

20వ శతాబ్దం చివరలో ఒక కొత్త భావన చేరింది, అదే సుస్థిరత (sustainability). దీని ఫలితంగా సుస్థిర వాస్తుశిల్పం పుట్టింది.<ref>{{cite book | chapter=Sustainable architecture, A short history | first=Vandana | last=Baweja | title=Routledge Handbook of the History of Sustainability | edition=1st | year=2017 | isbn=978-1-315-54301-7 | doi=10.1002/sd.1530 }} </ref>నేటి కాలంలో ఒక భవనం పర్యావరణానికి అనుకూలంగా ఉండాలి. భవనం తయారీకి వాడే సామాగ్రి, ప్రకృతిపై దాని ప్రభావం, మరియు వెలుతురు, నీరు, గాలి కోసం అది ప్రకృతిపై ఆధారపడే తీరును బట్టి దీనిని కొలుస్తారు.<ref>{{cite journal | title=Green Architecture: A Concept of Sustainability | first1=Amany | last1=Ragheb | first2=Hisham | last2=El-Shimy | first3=Ghada | last3=Ragheb | journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences | volume=216 | date=6 January 2016 | pages=778–787 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 }}</ref>