View source for తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు


{{Infobox award
| name        = తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు
| description = తెలుగు భాషలో అత్యుత్తమ సాహిత్య కృషికి ఏటా ఇచ్చే పురస్కారం
| presenter   = [[సాహిత్య అకాడమీ]]
| country     = భారతదేశం
| year        = 1955
| website     = [https://sahitya-akademi.gov.in/ sahitya-akademi.gov.in]
}}

'''తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు''' అనేది భారతదేశ జాతీయ సాహిత్య సంస్థ అయిన [[సాహిత్య అకాడమీ]] ప్రతి సంవత్సరం [[తెలుగు భాష]]లో రాసిన అత్యుత్తమ రచనలకు ఇచ్చే ప్రతిష్ఠాత్మక పురస్కారం. కవిత్వం, నవల, కథలు, వ్యాసాలు, విమర్శ, జీవిత చరిత్ర, నాటకం వంటి అనేక సాహిత్య ప్రక్రియలలో రచనలను గుర్తిస్తారు.

== నేపథ్యం ==
[[సాహిత్య అకాడమీ]] 1954లో స్థాపించబడింది. 1955 నుండి ప్రతి సంవత్సరం తెలుగులో అత్యుత్తమ రచనకు ఈ అవార్డు ఇస్తున్నారు. ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్ట కృషి చేసిన కవులు, నవలాకారులు, కథారచయితలు, వ్యాసకర్తలు, విమర్శకులు ఈ గౌరవాన్ని అందుకున్నారు.

అవార్డులో నగదు బహుమానం, రాగి ఫలకం మరియు ప్రశంసాపత్రం ఉంటాయి. రచనలను వాటి సాహిత్య విలువ, మౌలికత మరియు తెలుగు సాహిత్యానికి చేసిన దోహదం ఆధారంగా ఎంపిక చేస్తారు.

== విజేతల జాబితా ==

{| class="wikitable sortable"
|-
! సంవత్సరం !! పుస్తకం పేరు !! ప్రక్రియ !! రచయిత పేరు
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2025)|2025]] || ''అనిమేష'' || కవిత్వం || [[నందిని సిద్ధారెడ్డి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2024)|2024]] || ''దీపిక'' || విమర్శ || [[పెనుగొండ లక్ష్మీనారాయణ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2023)|2023]] || ''రామేశ్వరం కాకులు మరికొన్ని కథలు'' || కథలు || [[టి. పతంజలి శాస్త్రి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2022)|2022]] || ''మనోధర్మపరాగం'' || నవల || [[మధురాంతకం నరేంద్ర]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2021)|2021]] || ''వల్లంకిటాళం'' || కవిత్వం || [[గోరటి వెంకన్న]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2020)|2020]] || ''అగ్నిశ్వాస (2015–2017)'' || కవిత్వం || [[నిఖిలేశ్వర్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2019)|2019]] || ''సప్తభూమి'' || నవల || [[బండి నారాయణస్వామి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2018)|2018]] || ''విమర్శిని'' || వ్యాసాలు || [[కొలకలూరి ఇనాక్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2017)|2017]] || ''గాలి రంగు'' || కవిత్వం || [[దేవిప్రియ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2016)|2016]] || ''రజనీగంధ'' || కవిత్వం || [[పాపినేని శివశంకర్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2015)|2015]] || ''విముక్త'' || కథలు || [[వోల్గా]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2014)|2014]] || ''మన నవలలు–మన కథానికలు'' || సాహిత్య విమర్శ || [[రాచపాళెం చంద్రశేఖరరెడ్డి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2013)|2013]] || ''సాహిత్యాకాశంలో సగం'' || వ్యాసాలు || [[కాత్యాయని విద్మహే]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2012)|2012]] || ''పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య కథలు – సంపుటి 1'' || కథలు || [[పెద్దిభొట్ల సుబ్బరామయ్య]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2011)|2011]] || ''స్వరలయలు'' || వ్యాసాలు || [[సామల సదాశివ]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2010)|2010]] || ''కాలుతున్న పూలతోట'' || నవల || [[సయ్యద్ సలీం]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2009)|2009]] || ''ద్రౌపది'' || నవల || [[యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2008)|2008]] || ''పురుషోత్తముడు'' || నవల || [[చిటిప్రోలు కృష్ణమూర్తి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2007)|2007]] || ''శతపత్రము'' || ఆత్మకథ || [[గాడియారం రామకృష్ణ శర్మ]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2006)|2006]] || ''అస్తివనాడం ఆవలి తీరన'' || కథలు || [[మునిపల్లె బి. రాజు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2005)|2005]] || ''తన మార్గం'' || కథలు || [[అబ్బూరి ఛాయాదేవి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2004)|2004]] || ''కాలరేఖలు'' || నవల || [[నవీన్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2003)|2003]] || ''శ్రీ కృష్ణ చంద్రోదయము'' || కవిత్వం || [[ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2002)|2002]] || ''స్మృతి కినాంకం'' || వ్యాసాలు || [[చేకూరి రామారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2001)|2001]] || ''హంపి నుంచి హరప్పా దాకా'' || ఆత్మకథ || [[తిరుమల రామచంద్ర]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (2000)|2000]] || ''కాలాన్ని నిద్ర పోనివ్వను'' || కవిత్వం || [[ఎన్. గోపి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1999)|1999]] || ''కథా శిల్పం'' || వ్యాసాలు || [[వల్లంపాటి వెంకట సుబ్బయ్య]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1998)|1998]] || ''బాలివాడ కంఠారావు కథలు'' || కథలు || [[బాలివాడ కంఠారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1997)|1997]] || ''స్వప్న లిపి'' || కవిత్వం || [[అజంతా (పి.వి. శాస్త్రి)]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1996)|1996]] || ''కేతు విశ్వనాథరెడ్డి కథలు'' || కథలు || [[కేతు విశ్వనాథరెడ్డి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1995)|1995]] || ''యజ్ఞం టు తొమ్మిది'' || కథలు || [[కాళీపట్నం రామారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1994)|1994]] || ''కాల రేఖ'' || విమర్శ || [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1993)|1993]] || ''మధురాంతకం రాజారాం కథలు'' || కథలు || [[మధురాంతకం రాజారాం]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1992)|1992]] || ''హృదయ నేత్రి'' || నవల || [[మాలతి చందూర్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1991)|1991]] || ''ఇట్లు, మీ విధేయుడు'' || కథలు || [[భమిడిపాటి రామగోపాలం]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1990)|1990]] || ''మోహన–ఓ–మోహన'' || కవిత్వం || [[కె. శివారెడ్డి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1989)|1989]] || ''మణి ప్రవాళము'' || వ్యాసాలు || [[ఎస్.వి. జోగారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1988)|1988]] || ''అనువాద సమస్యలు'' || విమర్శ || [[రాచమల్లు రామచంద్రరెడ్డి]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1987)|1987]] || ''గురజాడ గురుపీఠం'' || వ్యాసాలు || [[ఆరుద్ర]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1986)|1986]] || ''ఆంధ్ర సాహిత్య విమర్శ ఆంగ్ల ప్రభావం'' || సాహిత్య విమర్శ || [[జి.ఎస్. సుబ్రహ్మణ్యం]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1985)|1985]] || ''గాలివాన'' || కథలు || [[పి. పద్మరాజు]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1984)|1984]] || ''ఆగమగీతి'' || కవిత్వం || [[అలూరి బైరాగి]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1983)|1983]] || ''జీవన సమరం'' || రేఖాచిత్రాలు || [[ఆర్. భరద్వాజ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1982)|1982]] || ''స్వర్ణ కమలాలు'' || కథలు || [[ఐ. సరస్వతీ దేవి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1981)|1981]] || ''సీత జోస్యం'' || నాటకం || [[వి.ఆర్. నార్ల]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1979)|1979]] || ''జనప్రియ రామాయణం'' || కవిత్వం || [[పి. నారాయణాచార్య]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1978)|1978]] || ''కృష్ణశాస్త్రి సమగ్ర రచనలు'' (6 సంపుటాలు) || కవిత్వం మరియు నాటకాలు || [[డి.వి. కృష్ణశాస్త్రి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1977)|1977]] || ''కుందుర్తి కృతులు'' || కవిత్వం || [[కుందుర్తి ఆంజనేయులు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1975)|1975]] || ''గుడిసెలు కాలిపోతున్నాయి'' || కవిత్వం || [[బోయి భీమన్న]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1974)|1974]] || ''తిమిరంతో సమరం'' || కవిత్వం || [[దాశరథి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1973)|1973]] || ''మంటలు మానవుడు'' || కవిత్వం || [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1972)|1972]] || ''శ్రీ శ్రీ సాహిత్యము'' || కవిత్వం || [[శ్రీ శ్రీ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1971)|1971]] || ''విజయవిలాసము: హృదయోల్లాసవ్యాఖ్య'' || వ్యాఖ్యానం || [[తాపి ధర్మారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1970)|1970]] || ''అమృతం కురిసిన రాత్రి'' || కవిత్వం || [[డి. బాలగంగాధర తిలక్]]&dagger;
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1969)|1969]] || ''మహాత్మా కథ'' || కవిత్వం || [[తుమ్మల సీతారామమూర్తి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1965)|1965]] || ''మిశ్ర మంజరి'' || కవిత్వం || [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1964)|1964]] || ''క్రీస్తు చరిత్ర'' || కవిత్వం || [[జి. జాషువా]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1963)|1963]] || ''పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా'' || నవల || [[టి. గోపీచంద్]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1962)|1962]] || ''విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు'' || కవిత్వం || [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1961)|1961]] || ''ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్రము'' || సాహిత్య చరిత్ర || [[బాలాంత్రపు రాజనికాంతరావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1960)|1960]] || ''నాట్యశాస్త్రము'' || శాస్త్రీయ పరిశోధన || [[పొనంగి శ్రీరామ అప్పారావు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1957)|1957]] || ''శ్రీ రామకృష్ణుని జీవిత చరిత్ర'' || జీవిత చరిత్ర || [[చిరంతనానంద స్వామి]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1956)|1956]] || ''భారతీయ తత్వ శాస్త్రము'' || అనువాదం || [[బులుసు వెంకటేశ్వర్లు]]
|-
| [[తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (1955)|1955]] || ''ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రము'' || సాంఘిక చరిత్ర || [[సురవరం ప్రతాపరెడ్డి]]&dagger;
|}

&dagger; మరణానంతరం ఇచ్చిన పురస్కారం.

== ప్రముఖ విజేతలు ==

తెలుగు సాహిత్యాన్ని మలుపు తిప్పిన కొందరు ముఖ్యమైన విజేతలు:

* '''[[శ్రీ శ్రీ]]''' (1972) – ఆధునిక తెలుగు కవిత్వానికి తండ్రిగా పేరుపొందిన మహాకవి. ''మహాప్రస్థానం'' తెలుగు సాహిత్యాన్ని మార్చివేసింది.
* '''[[సి. నారాయణరెడ్డి]]''' (1973) – శాస్త్రీయ మరియు ఆధునిక తెలుగు కవిత్వాన్ని సమర్థంగా సమ్మిళితం చేసిన కవి, పాటల రచయిత.
* '''[[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]]''' (1962) – ''రామాయణ కల్పవృక్షము''కు [[జ్ఞానపీఠ అవార్డు]] పొందిన మహాకవి.
* '''[[వోల్గా]]''' (2015) – తెలుగు సాహిత్యంలో స్త్రీవాద దృక్కోణాన్ని బలంగా వినిపించిన రచయిత్రి.
* '''[[దాశరథి]]''' (1974) – స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాల్గొన్న కవి; మండే జాతీయ భావాలకు ప్రసిద్ధుడు.
* '''[[మాలతి చందూర్]]''' (1992) – మనస్తత్వ శాస్త్ర లోతులను అన్వేషించిన మహిళా నవలాకారురాలు.
* '''[[డి. బాలగంగాధర తిలక్]]''' (1970) – ''అమృతం కురిసిన రాత్రి'' ద్వారా తెలుగు కవిత్వంలో చిరస్థాయి స్థానం పొందిన కవి.

== ప్రక్రియల విభజన ==

ఈ అవార్డు అనేక సాహిత్య ప్రక్రియలకు ఇవ్వబడింది:

* '''కవిత్వం''' – అత్యధికంగా గుర్తింపు పొందిన ప్రక్రియ; శాస్త్రీయ కవితా సంప్రదాయానికి తెలుగు ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ.
* '''నవల''' – సామాజిక వాస్తవికత మరియు ఆధునిక ప్రయోగాలకు గుర్తింపు.
* '''కథలు''' – తెలుగు చిన్న కథ సాహిత్యానికి నిదర్శనం.
* '''వ్యాసాలు''' – విమర్శనాత్మక మరియు ఆలోచనాత్మక వచన రచనలు.
* '''విమర్శ / సాహిత్య విమర్శ''' – తెలుగు సాహిత్య సంప్రదాయాన్ని విశ్లేషించే పండిత రచనలు.
* '''ఆత్మకథ / జీవిత చరిత్ర''' – వ్యక్తిత్వ కథనాలు.
* '''నాటకం''' – తెలుగు నాట్య సంప్రదాయంలోని రంగస్థల రచనలు.
* '''అనువాదం''' – తాత్విక మరియు సాహిత్య రచనల అనువాదాలు.
* '''చరిత్ర / పరిశోధన''' – సాంఘిక, సాంస్కృతిక, సాహిత్య చరిత్ర రచనలు.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు]]
* [[తెలుగు సాహిత్యం]]
* [[తెలుగు భాష]]
* [[జ్ఞానపీఠ అవార్డు]]

== మూలాలు ==
* {{cite web |url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20awards_suchi.jsp#TELUGU |title=సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు – తెలుగు |publisher=సాహిత్య అకాడమీ |access-date=2025-01-01}}

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://sahitya-akademi.gov.in/ సాహిత్య అకాడమీ అధికారిక వెబ్‌సైట్]

[[వర్గం:తెలుగు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు| ]]
[[వర్గం:భారతీయ సాహిత్య పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సాహిత్యం]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]
[[వర్గం:1955లో స్థాపించిన పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో సాహిత్య పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్కృతి]]
[[వర్గం:తెలంగాణ సంస్కృతి]]