మొగభేరి
| మొగభేరి | |
|---|---|
| మొగభేరి | |
| మొగభేరి (అనిసోమెల్స్ మలబారికా) ఆకులు మరియు పువ్వులు | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae
|
| Clade: | Angiosperms |
| Clade: | Eudicots |
| Clade: | Asterids |
| Order: | Lamiales |
| Family: | Lamiaceae |
| Genus: | 'Anisomeles' |
| Species: | ''A. malabarica'' |
| Binomial name | |
| 'Anisomeles malabarica' (L.) R.Br. ex Sims | |
మొగభేరి (శాస్త్రీయ నామం: Anisomeles malabarica; ఆంగ్లం: Malabar Catmint) అనేది తులసి (లామియేసి - Lamiaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక సుగంధభరిత బహువార్షిక పొద వృక్షం. తెలుగులో దీనిని మొగభేరితో పాటు ప్రాంతీయంగా ‘మొగబిరకు’ లేదా ‘మగబీర’ అని పిలుస్తారు. భారతదేశమంతటా అడవులలో, మైదాన ప్రాంతాలలో మరియు కొండ వాలులలో ఇది సహజంగా పెరుగుతుంది. ఆయుర్వేదంలో మరియు వివిధ జానపద చికిత్సా విధానాలలో దీని ఆకులు, వేర్లు అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఔషధ భాగాలుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.
వృక్ష లక్షణాలు
- ఆకృతి: ఇది సాధారణంగా 1 నుండి 2 మీటర్ల ఎత్తు వరకు గుబురుగా పెరిగే ఒక సతత హరిత పొద. దీని కాండం స్పష్టమైన నాలుగు పలకల (Square stem) ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
- సువాసన & రుచి: ఈ మొక్కలోని అన్ని భాగాలు ప్రత్యేకమైన, ఘాటైన సుగంధాన్ని వెదజల్లుతాయి. ఆకులు చేదు, వగరు రుచిని కలిగి ఉంటాయి.
- పువ్వులు: కొమ్మల చివరన గుత్తులుగా గులాబీ లేదా ఊదా (Purple) రంగులో పూస్తాయి.
ఆయుర్వేద గుణాలు - ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు
మొగభేరి మొక్కలో ఫ్లేవనాయిడ్లు, టెర్పెనాయిడ్లు మరియు సుగంధ తైలాలు (Essential oils) వంటి శక్తివంతమైన జీవక్రియాశీల సమ్మేళనాలు (Bioactive compounds) పుష్కలంగా ఉన్నాయి[1].
నొప్పులు మరియు వాపుల నివారణ
మొగభేరి ఆకులలో కండరాల నొప్పులను మరియు వాపులను తగ్గించే గుణాలు ఉన్నాయి. కీళ్ల నొప్పులు, మోకాళ్ల వాపులు, కండరాల నొప్పులు మరియు రుమాటిజం (Rheumatism) ను తగ్గించడానికి దీని ఆకుల కషాయం లేదా సుగంధ తైలాలను పైపూతగా రాస్తారు లేదా ఆకులతో కాపడం పెడతారు.
శ్వాసకోశ సమస్యలు
ఈ మొక్క ఆకుల రసం లేదా కషాయం శ్వాసకోశ నాళాలలోని కఫాన్ని కరిగించడంలో బాగా సహాయపడుతుంది. దీర్ఘకాలిక దగ్గు, జలుబు, ఆస్తమా (ఉబ్బసం) మరియు ఇతర శ్వాసకోశ సంబంధిత రుగ్మతలను తగ్గించడానికి సాంప్రదాయ వైద్యంలో దీనిని వాడుతారు.
జీర్ణకోశ సమస్యలు మరియు మధుమేహం
- జీర్ణక్రియ: అజీర్తి, కడుపునొప్పి, కడుపు ఉబ్బరం మరియు ప్రేగులలో ఉండే హానికర నులిపురుగులను నివారించడంలో దీని ఆకుల సారం తోడ్పడుతుంది.
- మధుమేహం: ఈ మొక్కలో ఉన్న యాంటీ-హైపెర్గ్లైసీమిక్ (Anti-hyperglycemic) గుణాలు రక్తంలోని చక్కెర స్థాయిలను అదుపులో ఉంచడానికి సహాయపడతాయని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.
చర్మ సంరక్షణ మరియు కీటక నివారిణి
దీనిలోని యాంటీమైక్రోబయల్ మరియు యాంటీ ఆక్సిడెంట్ గుణాలు బ్యాక్టీరియా, ఫంగల్ ఇన్ఫెక్షన్లతో పోరాడతాయి. చర్మంపై వచ్చే దద్దుర్లు, అలెర్జీలు మరియు పుండ్లను నయం చేయడానికి ఆకుల పేస్ట్ను పూతగా రాస్తారు. ఎండబెట్టిన ఆకుల పొగను వేయడం వల్ల దోమలు, కీటకాలు దూరంగా పోతాయి.
హెచ్చరిక / గమనిక
> **పిల్లల వాడకం & నాటు వైద్యం:** సాంప్రదాయకంగా పళ్ళు వచ్చేటప్పుడు పిల్లలకు కలిగే కడుపునొప్పి, జ్వరం ఉపశమనం కోసం దీని తాజా ఆకుల రసాన్ని తక్కువ మోతాదులో ఇచ్చే వాడుక గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉంది. అలాగే పాము కాటుకు ప్రథమ చికిత్స విరుగుడుగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. అయితే, ఈ మొక్కలో ఘాటైన రసాయనాలు ఉన్నందున పిల్లలకు ఇచ్చే ముందు లేదా అంతర్గతంగా సేవించే ముందు తప్పనిసరిగా అర్హత కలిగిన ఆయుర్వేద వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి[2].