నీలి చెట్టు

నీలి చెట్టు
నీలి చెట్టు (ఇండిగోఫెరా టింక్టోరియా) ఆకులు మరియు గులాబీ రంగు పూలు
Scientific classification
Kingdom:	Plantae
Clade:	Angiosperms
Clade:	Eudicots
Clade:	Rosids
Order:	Fabales
Family:	Fabaceae
Genus:	'Indigofera'
Species:	''I. tinctoria''
Binomial name
'Indigofera tinctoria' L.

నీలి చెట్టు (శాస్త్రీయ నామం: Indigofera tinctoria; ఆంగ్లం: True Indigo లేదా Indian Indigo) అనేది చిక్కుడు (ఫాబేసి - Fabaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ ఔషధ పొద. తెలుగులో దీనిని ‘నీలి మొక్క’ అని, సంస్కృతంలో ‘నీలికా’ అని పిలుస్తారు. ప్రాచీన కాలం నుండి భారతదేశం, ఆసియా మరియు ఆఫ్రికా ప్రాంతాలలో సహజసిద్ధమైన నీలి రంగు (Indigo dye) తయారీకి ఈ మొక్కను విరివిగా సాగు చేస్తున్నారు. భారతీయ ఆయుర్వేదంలో మరియు సిద్ధ వైద్యంలో కేశ సంరక్షణకు, జుట్టు నల్లబడటానికి మరియు చర్మ సమస్యల నివారణకు దీనిని దివ్యౌషధంగా భావిస్తారు.

వృక్ష లక్షణాలు

• ఆకృతి: ఇది సుమారు 1 నుండి 2 మీటర్ల ఎత్తు వరకు పెరిగే బహువార్షిక పొద.
• ఆకులు & పూలు: ఆకులు ఈకల వలె (Pinnate) అమరి ఉంటాయి. చిన్న గులాబీ లేదా ఎరుపు రంగు పూల గుత్తులు పూస్తాయి.

ఉపయోగాలు మరియు ప్రయోజనాలు

సహజ హెయిర్ డై మరియు కేశ సంరక్షణ

ఆయుర్వేదంలో నీలి ఆకుల పొడిని (Indigo Powder) జుట్టు సంరక్షణకు అత్యంత సురక్షితమైన సహజ రంగుగా వాడుతారు.

• రసాయన రహిత హెయిర్ డై: గోరింటాకు (హెన్నా - Henna) పొడితో నీలి ఆకుల పొడిని తగిన నిష్పత్తిలో కలిపి జుట్టుకు పూతగా (Hair pack) వేసుకోవడం వల్ల రసాయనాలు లేకుండా జుట్టు సహజమైన నల్లటి లేదా ముదురు గోధుమ రంగులోకి మారుతుంది.
• జుట్టు పెరుగుదల: సిద్ధ వైద్యంలో నీలి ఆకులతో కాచిన తైలాన్ని (నీలిభృంగాది తైలం) వాడటం వల్ల జుట్టు రాలడం తగ్గి, జుట్టు ఒత్తుగా, నల్లగా పెరుగుతుంది.

సహజమైన రంగు (Indigo Dye)

నీలి మొక్క ఆకులను నానబెట్టి, పులియబెట్టే (Fermentation) ప్రక్రియ ద్వారా ముదురు నీలం (ఇండిగో) రంగును తయారుచేస్తారు. ప్రాచీన కాలం నుండి నూలు, పట్టు వస్త్రాలకు మరియు చేనేత రంగానికి సహజ రంగులు వేయడానికి ఈ విధానాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

ఆయుర్వేద మరియు సిద్ధ వైద్య ప్రయోజనాలు

ఆయుర్వేద మూలికా గ్రంథాల ప్రకారం నీలి వేర్లు మరియు ఆకులలో శోథ నిరోధక (Anti-inflammatory) మరియు వికసింపజేసే గుణాలు ఉన్నాయి.

• కీళ్ల నొప్పులు & జ్వరం: కీళ్ల నొప్పులు (ఆర్థరైటిస్) మరియు వాపులను తగ్గించడంలోనూ, జ్వరాన్ని నయం చేయడంలోనూ దీని కషాయం తోడ్పడుతుంది.
• జీర్ణ వ్యవస్థ & చర్మం: మలబద్ధకం, ఉదర సంబంధిత సమస్యలను తగ్గించడానికి మరియు చర్మపు ఇన్ఫెక్షన్లు, గాయాలను మాన్పడానికి ఆకుల రసాన్ని బాహ్య లేపనంగా ఉపయోగిస్తారు.

ఇవి కూడా చూడండి

• గోరింటాకు
• ఆయుర్వేద మూలికల జాబితా
• ఫాబేసి