కట్టె జముడు

కట్టె జముడు
కట్టె జముడు (యుఫోర్బియా కాడుసిఫోలియా) ముళ్ళ రసభరిత కాండాలు
Scientific classification
Kingdom:	Plantae
Clade:	Angiosperms
Clade:	Eudicots
Clade:	Rosids
Order:	Malpighiales
Family:	Euphorbiaceae
Genus:	'Euphorbia'
Species:	''E. caducifolia''
Binomial name
'Euphorbia caducifolia' Haines

కట్టె జముడు (శాస్త్రీయ నామం: Euphorbia caducifolia; ఆంగ్లం: Leafless Milk Hedge; సంస్కృతం: పత్రవిహీన స్నుహి) అనేది ఆముదము/జముడు (యుఫోర్బియేసి - Euphorbiaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక ప్రసిద్ధ బహువార్షిక రసభరిత (Succulent) ముళ్ళ పొద. తెలుగులో దీనిని ప్రాంతీయంగా ‘కట్టె జముడు’, ‘దండా థోర్’ లేదా ‘ఆకులేని పాల జముడు’ అని పిలుస్తారు. ఇది ప్రధానంగా భారతదేశంలోని ఎడారి ప్రాంతాలలో, రాతి గుట్టలపై, బీడు భూముల్లో మరియు పొడి ఆకురాల్చే అడవులలో సహజంగా పెరుగుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ (అనంతపురం, వైఎస్ఆర్ కడప, కర్నూలు, గుంటూరు, చిత్తూరు), కర్ణాటక, రాజస్థాన్, ఒడిశా రాష్ట్రాల్లో ఇది విస్తృతంగా కనిపిస్తుంది. ఆయుర్వేదం మరియు జానపద వైద్యంలో దీని వేర్లు, కాండం మరియు పాల వంటి స్రావాన్ని వివిధ రుగ్మతల నివారణకు ఉపయోగిస్తారు.

వృక్ష లక్షణాలు

• ఆకృతి: ఇది సుమారు 2 నుండి 3 మీటర్ల ఎత్తు వరకు గుబురుగా, దట్టంగా పెరిగే రసభరిత ముళ్ళ పొద.
• కాండం & ఆకులు: కాండాలు ఆకుపచ్చగా, లావుగా రసభరితంగా ఉంటాయి. లేత ఆకులు అత్యంత చిన్నవిగా ఉండి త్వరగా రాలిపోతాయి (Caducous / Leafless nature). కాండం ఉపరితలంపై 0.5 నుండి 1 సెం.మీ పొడవున్న పదునైన ముళ్ళు జంటలుగా ఉంటాయి.
• పాలు & పూలు: కాండం లేదా ముళ్ళను తుంచినప్పుడు దట్టమైన తెల్లటి పాలు (Latex) స్రవిస్తాయి. ఫిబ్రవరి - మార్చి నెలల్లో చిన్న పసుపు-ఎరుపు వర్ణపు పూలు (Cyathia) పూస్తాయి.

ఆయుర్వేద మరియు సాంప్రదాయ ప్రయోజనాలు

చర్మ వ్యాధులు మరియు శ్వాసకోశ నివారణ

ఆయుర్వేద మూలికా గ్రంథాలలో కట్టె జముడు తీవ్రమైన శోధన, క్రిమిసంహారక గుణాలను కలిగినట్లు పేర్కొనబడింది.

• చర్మ సమస్యలు: ఈ మొక్క ఆకుల పేస్ట్‌ను చర్మపు దురదలు, మొటిమలు, కురుపులు మరియు తలలో చుండ్రు తగ్గించడానికి బాహ్యంగా వాడుతారు.
• శ్వాసకోశ సమస్యలు: ఆస్తమా (ఉబ్బసం), దీర్ఘకాలిక దగ్గు, గొంతు నొప్పి మరియు ఛాతీలో కఫం సమస్యల నివారణకు దీని వేర్ల కషాయాన్ని తగిన మోతాదులో తాగిస్తారు.
• జీర్ణ వ్యవస్థ: కడుపులోని నులిపురుగులను బయటకు పంపడానికి దీని కాండం మరియు వేర్ల సారాన్ని జానపద వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు.

ఇతర ఉపయోగాలు

• రక్షణ కంచె (Hedging): దీని బలమైన ముళ్ళు మరియు గుబురుగా పెరిగే స్వభావం వల్ల పంట పొలాలు, పార్కులు మరియు తోటల సరిహద్దుల వెంట మేత మేసే జంతువులు రాకుండా సజీవ రక్షణ కంచెగా పెంచుతారు.
• బయో-ఇంధనం (Biofuel): దీని రసభరిత కాండాలలో ఉన్న హైడ్రోకార్బన్ల ఆధారంగా ప్రత్యామ్నాయ జీవ ఇంధనం (Bio-fuel) ఉత్పత్తి చేసే శాస్త్రీయ పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.

విషపూరిత హెచ్చరికలు మరియు జాగ్రత్తలు

> **విషపూరిత పాల స్రావం (Toxic Latex Warning):** కట్టె జముడు కాండం నుండి వచ్చే తెల్లటి పాలు తీవ్రమైన రసాయన క్షార గుణాలను (Phorbol esters) కలిగి ఉంటాయి. > > ఈ పాలు చర్మంపై లేదా కళ్ళలో పడితే తీవ్రమైన మంట, బొబ్బలు, అలెర్జీ లేదా తాత్కాలిక అంధత్వం వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల ఆయుర్వేద నిపుణుల సలహా మరియు పర్యవేక్షణ లేకుండా ఈ మొక్క పాలను లేదా భాగాలను నేరుగా వాడకూడదు.

ఇవి కూడా చూడండి

• బ్రహ్మజెముడు
• ఆయుర్వేద మూలికల జాబితా
• యూఫోర్బియేసి